اياقكيىم ءوندىرىسىنىڭ قارقىنى جوعارى

وندىرىسكە قاجەتتى نەگىزگى شيكىزاتتى قىتايدان الدىراتىن كاسىپكەر ساكەن شوراەۆ كاسىپورىندى ىسكە قوسۋ ءۇشىن جەكە قارجىسى ەسەبىنەن 500 ملن تەڭگە ينۆەستيتسيا سالعان. بۇگىندە جەتىسايدان شىققان اياقكيىمدەر جەرگىلىكتى بازارلارمەن قاتار استانا, الماتى, شىمكەنت قالالارىنىڭ ساۋدا ورىندارىندا ساتىلىپ جاتىر. ەكى جىلدان بەرى توقتاۋسىز جۇمىس ىستەپ كەلە جاتقان ءوندىرىس ورنى باسەكەلەستىككە توتەپ بەرە الادى. سەبەبى وندىرگەن ونىمدەرىنىڭ باعاسى تومەن, ال ساپاسى جوعارى. كولەمى جاعىنان 25 پەن 45 ولشەمدى اياقكيىمدەردى تىگەتىن ءوندىرىس ورنىنىڭ باسشىسى الداعى ۋاقىتتا كاسىپورىننىڭ اۋقىمىن دا, قۋاتىن دا ارتتىرماق. 

سول ارقىلى جۇمىسشىلار سانىن كوبەيتىپ, وتاندىق ونىمدەرىن برەندكە اينالدىرۋدى جوسپارلاپ وتىر. كاسىپكەر نارىقتى جان-جاقتى زەرتتەگەن. تۇتىنۋشىلار تاراپىنان كيىم-كەشەكتەردىڭ ىشىندە اياق كيىمگە دەگەن سۇرانىس كوپ. ەل نارىعىنداعى اياق كيىمدەردىڭ بارلىعى دەرلىك شەتەلدىڭ ءونىمى كورىنەدى. دەرەكتەرگە قاراعاندا, ەلىمىزدە اياق كيىم وندىرەتىن 70 شاقتى شاعىن جانە ورتا كاسىپورىن بار. الايدا, ولار ىشكى نارىقتىڭ تەك 5 پايىزىن عانا قامتاماسىز ەتە الادى ەكەن. وسى كاسىپپەن اينالىساتىن مامانداردىڭ ايتۋىنشا, اياق كيىم ءوندىرۋ – كۇردەلى سالا. ونىڭ ۇستىنە ەلىمىزدە اياق كيىم وندىرىسىنە قاجەتتى ماماندار تاپشى. ءوندىرىس ورىندارىنىڭ كوبىسى مامانداردى وزدەرى دايارلايدى. شەتەلدىك كومپانيالارمەن باسەكەلەستىك, مامان تاپشىلىعى, شيكىزاتتىڭ يمپورتتىق بولۋىنا قاراماستان ەلىمىزدە وتاندىق ءونىمدى دامىتىپ, اياق كيىم شىعارۋمەن اينالىسىپ جاتقان كاسىپورىندار بار. وسىنداي ءوندىرىس ورنىنىڭ تاعى ءبىرى – تۇركىستان قالاسىنداعى «درۋجبا» شاعىن اياق كيىم فابريكاسى.

شيرەك عاسىردان استام اياق كيىم وندىرىسىمەن اينالىساتىن فابريكادا تاۋاردىڭ بىرنەشە ءتۇرى, ياعني كلاسسيكالىق, سپورتتىق جانە جۇمىس باتەڭكەلەرى بار. ەڭ باستىسى اياق كيىمدەر تازا بىلعارىدان تىگىلەدى. وسىناۋ شاعىن ءوندىرىس ورنىن باسقارىپ وتىرعان ابدىسادىق ابدىرازاقوۆ بۇل كاسىپتى 17 جاسىندا باستاعان ەكەن. «1987 جىلى كووپەراتيۆ اشتىق. «درۋجبا» دەپ اتالاتىن. العاشقىدا ەرلەرگە ارنالعان مودەلدى اياق كيىمدەر شىعاردىق. كەيىننەن ءتۇرلى كاسىپورىن, زاۋىت جۇمىسشىلارىنا ارنالعان اياق كيىمدەر مەن ارنايى كيىمدەر شىعارىلا باستادى. كووپەراتيۆتىڭ الەۋەتى جوعارى بولاتىن. شامامەن وندا 100 ادامداي قىزمەت ەتتى. كەزىندە تۇركىستان وڭىرىندەگى وتە مىقتى, ۇلكەن كاسىپورىنداردىڭ ءبىرى بولدى. سول جەردە ءجۇرىپ اياق كيىم تىگۋدىڭ قىر-سىرىن مەڭگەردىم. وسى ىسكە سونشالىقتى قىزىقتىم. باسقا جۇمىس ىستەپ, وزگە ماماندىقتى تاڭداپ كەتۋىمە دە بولار ەدى. بىراق بۇل كاسىپ مەنىڭ ۇستانىمىما, ءومىرىمنىڭ مانىنە اينالدى. كووپەراتيۆ جۇمىسىن كەيىننەن جالعاستىرىپ, مىنە, وسى كۇنگە دەيىن جۇرگىزىپ كەلەمىن. اياق كيىم تىگۋ مەنىڭ ءحوببيىم, ماماندىعىم, كاسىبىم», دەيدى ابدىسادىق قاريا.

«درۋجبا» ونىمدەرىنىڭ باس­تى ەرەكشەلىگى – تازا بىلعارىدان تىگەمىز. «اياق كيىمنىڭ استارىنا ەشكى تەرىسىنەن جاسالعان بىلعارىنى قولدانامىز. ول وتە جۇمساق بولادى. كوپتەگەن فابريكا اياق كيىمنىڭ ىشكى استارىنا بىلعارى ەمەس شۇبەرەك تىگە سالادى. ال ءونىمنىڭ سىرتىنا ءىرى قارا مالدىڭ تەرىسىنەن جاسالعان بىلعارىنى تىگەمىز. ول قاتتى, ساپالى بولىپ كەلەدى. ىستىققا, سۋىققا ءتوزىمدى بولادى. ءبىز بىلعارىنى شىمكەنت قالاسىنداعى تەرى يلەيتىن كاسىپورىنداردان الامىز. جالپى تازا بىلعارىنى جاساندىدان ايىرۋ قيىن. بازاردا ساتىلاتىن اياق كيىمدەردىڭ كوبىسى جاساندى بىلعارىدان, سينتەتيكادان جاسالادى. مۇنداي اياق كيىمدەردىڭ ساپاسى, ارينە تومەن بولادى جانە ولار دەنساۋلىققا زيان. ال تازا بىلعارىدان جاسالعان اياق كيىمدەر اياقتى تەرلەتپەيدى, ياعني اۋا وتكىزگىش قاسيەتى بولادى. ءبىز ءوندىرىس بارىسىندا سينتەتيكا قولدانبايمىز. ال ەتىكتەردىڭ ىشىنە مەرينوس قويىنىڭ ءجۇنىن تىگەمىز. ول وتە جىلى ءارى جۇمساق بولادى», دەيدى كاسىپكەر. دايىن ونىمدەر قوراپتارعا سالىنىپ, دۇكەن سورەلەرىنە جىبەرىلەدى. فابريكانىڭ تۇركىستان قالاسىندا جەكە دۇكەنى بار. تسەحتا تىگىن ماشينالارى قولدانىلعانىمەن جۇمىستىڭ باسىم بولىگى ادام قولىمەن جاسالادى. پىشۋ­دەن باستاپ, اياق كيىمگە ەنگىزىلەتىن ورنەك, ناقىشتاردىڭ بارلىعى قولمەن ويى­لىپ جاسالادى. اسىرەسە «وكسفورد» دەپ اتالاتىن مودەلدىڭ جۇمىسى وتە كوپ ەكەن. سوعان قاراماستان ول 13500 تەڭگەدەن ساتىلادى. ناقىش دەمەكشى, اياق كيىمنىڭ مودەلىن, فاسونىن جاسايتىن ارنايى ماماندار بار. ولار سۇرانىسقا ساي زاماناۋي مودەلدەردى جاساپ وتىرادى. نارىقتاعى ساتىلىمعا قاراي قاي مودەلدىڭ ءوتىمى جاقسى بولسا, فابريكا سول اياق كيىمدى كوبىرەك تىگەدى. «ەل نارىعىندا شەتەلدىك اياق كيىمدەر قاپتاعان. ءتۇر-ءتۇرىن تابا الاسىڭ. باعاسى دا, ساپاسى دا ءارتۇرلى. ەگەر ءبىز سول يمپورتتىق ونىمدەردىڭ باعاسىنان جوعارى قوياتىن بولساق, ساتىلىم تومەندەۋى مۇمكىن. تۇتىنۋشىلار 500 تەڭگە بولسا دا ارزانىن العىسى كەلەدى. سوندىقتان باسەكەلەستىككە توتەپ بەرۋ ءۇشىن باعاسىن تومەندەتۋگە ءماجبۇرمىز, – دەيدى كاسىپورىن باسشىسى. – اياق كيىم تىگۋ وڭاي جۇمىس ەمەس. قازىر جۇرت ساپالى اياق كيىمگە باسىمدىق بەرەدى. ونىڭ ىشىندە تازا بىلعارىدان جاسالعان اياق كيىمنىڭ پايدالى ەكەنىنە كوز جەتتى. قۋانتاتىنى سول – قازىر وتاندىق ونىمگە سۇرانىس ارتىپ وتىر. سوندىقتان ءبىزدىڭ ۋاقىت كەلدى دەپ ويلايمىن. قازىر مەملەكەت كاسىپكەرلىكتى قاتتى قولداپ وتىر. اسىرەسە ءونىم وندىرۋشىلەردى. سول ءۇشىن ازاماتتارعا قورىقپاي كاسىپ باستاۋعا كەڭەس بەرەر ەدىم».

ال تۇلكىباس اۋدانى تۇرار رىسقۇلوۆ اۋىلىنىڭ تۇرعىنى ءۋاليحان قوجان­تاي اياق كيىم تىگەتىن تسەحىن ۇلكەن فابريكاعا اينالدىرۋدى كوزدەيدى. بيزنەس جۇرگىزۋدىڭ قىر-سىرىن بىلەتىن, مەنەدجمەنتتىڭ قۇپيالارىن جاقسى زەرتتەگەن ءۋاليحان اياق كيىم شىعارۋ سالاسىن دامىتۋدى 2017 جىلدان باس­تاپ ويلاي باستاعان. بىلعارى وڭدەۋگە, ودان بۇيىمدار جاساۋعا اۋەستىگى بالا كەزىنەن بار ەكەن. اكەسى پەرنەبەك تورعاەۆ اۋىلدا جىرتىلعان ەتىكتەردى جاماپ, تىگىپ بەرەتىن قولونەر يەسى بولعان. وسى كاسىپتى دامىتۋ ءۇشىن كوپ ىزدەنگەن ءۋاليحان بيزنەس-جوسپار تۇزەدى. الدىمەن الماتىداعى «شەبەر» وقۋ ورتالىعىندا ءۇش اي وقۋ كۋرسىنان وتەدى. ءۇش اي بىلعارىمەن جۇمىس ىستەۋدىڭ قۇپياسىن مەڭگەرىپ, اياق كيىم شەبەرى دەگەن سەرتيفيكات الىپ شىعادى. بيزنەس-جوباسىن جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن «Zhas projekt» كونكۋرسىنا قاتىسقان. سول جوبادا ونىڭ بيزنەس باستاماسى قولداۋ تاۋىپ, گرانت العان كاسىپكەر ءوز قالتاسىنان قوسىمشا قارجى شىعارىپ تسەحقا كەرەكتى قۇرال-جابدىقتار مەن ماتەريالدار ساتىپ العان. بۇگىندە تسەحتاعى 4 قىزمەتكەر كۋرستا وقىعان ءبىلىمىن كۇندەلىكتى تاجىريبەدە قولدانىپ, ناتيجە شىعارىپ وتىر. كاسىپكەر اياق كيىم وندىرىسىنە قاجەتتى شيكىزاتتى شىمكەنت قالاسىنداعى تەرى وڭدەيتىن كاسىپورىننان, سونداي-اق تارازداعى قوي ءجۇنىن وڭدەيتىن زاۋىتتان اكەلەدى. ارينە وتاندىق شيكىزات ساپاسى تۇركيانىڭ نەمەسە يتاليا­نىڭ بىلعارىسىمەن تەڭەسە المايدى. دەگەنمەن سونىڭ وزىندە ءۋاليحان باسقاراتىن شاعىن تسەحتا وتاندىق تەرىدەن ساپاسى جوعارى قىمبات ەتىكتەن كەم تۇسپەيتىن اياق كيىمدەر شىعارىلادى. كاسىپ­كەردىڭ ايتۋىنشا, شەتەلدەگىدەي جەكە وزىنە ارناپ اياق كيىم, جالپى كيىم تىكتىرۋ ەلىمىزدە دامىماعان, ءتىپتى, جەكە تاپسىرىس جاسايتىندار جوقتىڭ قاسى. جەكە تاپسىرىسپەن جۇمىس ىستەيتىن قولونەرشىلىك ونەر ەلىمىزدە ەندى دامىپ كەلەدى.

تۇركىستان وبلىسى