ايەلدەر كاسىپكەرلىگى اقپاراتتىق قولداۋعا ءزارۋ

ەلىمىز جوعارىدا اتالعان مىندەتتەرگە قول جەتكىزۋ ءىسىن بەل­سە­نە اتقارىپ وتىر. پرەزيدەنت جارلىعىمەن 2030 جىل­عا دەيىنگى وتباسىلىق, گەندەرلىك ساياسات تۇجىرىمداماسى بە­كىتىلدى. وندا مەملەكەت قاراستىراتىن ماڭىزدى ماسەلەلەردىڭ ءبىرى رەتىندە ايەل­دەردىڭ ەكونوميكالىق مۇمكىندىكتەرى, ونىڭ ىشىندە ەلدەگى ايەلدەر كاسىپكەرلىگىن دامىتۋ ارقىلى كەڭەيتۋ ماسەلەلەرى بەلگىلەندى.

ايەلدەر كاسىپكەرلىگىن قولداۋ ەكونوميكالىق دامۋدا, كەدەي­لىكتى ازايتۋدا, گەندەرلىك تەڭدىكتى نىعايتۋدا شەشۋشى ءرول اتقا­رادى. ايەلدەر كاسىپكەرلىگى ەكونوميكالىق وسۋگە ايتارلىق­تاي ۇلەس قوسىپ قانا قويماي, سونىمەن قاتار جۇمىس ورىندارىن قۇ­رۋعا, وتباسىلاردىڭ ءال-اۋقاتىن جاقسارتۋعا, جەرگىلىكتى, جاھان­دىق دەڭگەيدە تۇراقتى دامۋعا ىقپال ەتەدى. زەرتتەۋلەر كورسەت­كەندەي, ايەلدەر باسقاراتىن كومپانيالار كوبىنە الەۋمەتتىك باعدار­لامالاردى قولداۋ جانە جۇمىسپەن قامتۋدىڭ جاڭا تۇرلەرىن باستاۋ ارقىلى جەرگىلىكتى قاۋىمداستىقتارعا وڭ اسەر ەتەدى.

بيىل قازاقستان قوعامدىق دامۋ ينستيتۋتى جۇرگىزگەن «قازىرگى قوعامداعى گەندەرلىك ساياسات» اتتى تالداۋ ەسەبىنىڭ اياسىندا الەۋ­مەتتىك ساۋالناما جۇرگىزىلىپ, رەسپوندەنتتەرگە: ء«سىز ءوز ءىسىڭىزدى اشىپ, بيزنەسپەن اينالىسقىڭىز كەلە مە؟» دەگەن سۇراق قويىلدى. ساۋالناماعا قاتىسۋشىلاردىڭ 39,5%-ى ءوز بيزنەسىن اشۋعا نيەت ءبىلدىردى.

ەلىمىزدە ايەلدەر كاسىپكەرلىگىنىڭ وركەندەۋىنە باعىتتالعان بىرقاتار باعدارلاما بار. دەگەنمەن بارلىق ازامات مەملەكەت­تىڭ قولدانىستاعى باستامالارى تۋرالى حاباردار بولا المايدى. حاباردارلىقتى انىقتاۋ ماقساتىندا رەسپوندەنتتەرگە مىناداي سۇراق قويىلدى: ء«سىز وتباسى مەن ايەلدەردى قولداۋ بويىنشا قانداي مەملەكەتتىك شارالاردى بىلەسىز؟». جاۋاپتاردىڭ ىشىندە ايەلدەر كاسىپكەرلىگىمەن بايلانىستى ءارتۇرلى باعدارلامالار بولدى. نەگىزىنەن اقپاراتتاندىرۋدا ايتارلىقتاي ايىرماشىلىق بايقالمايدى. كورسەتىلگەن باعدارلامالار تۋرالى ەشتەڭە بىل­مەگەندەردى جانە ەستىمەگەندەردى قوسپاعاندا, رەسپوندەنتتەردىڭ ەداۋىر بولىگى بەلگىلى ءبىر دارەجەدە ايەلدەر كاسىپكەرلىگىن قولداۋ­دىڭ مەملەكەتتىك شارالارى تۋرالى حاباردار دەگەن قورىتىندى جاساۋ­عا بولادى. الايدا ساۋالناماعا قاتىسقانداردىڭ جارتىسىنا جۋىعى (45,5%-دان 47,4%-عا دەيىن) بۇل تۋرالى بىلمەگەن نەمەسە ەستىمەگەن.

وبلىستار مەن رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار قالالاردى تالداۋ كەزىندە ايەلدەر كاسىپكەرلىگىن قولداۋدىڭ جوعارىدا اتالعان شارالارى تۋرالى نەگىزىنەن قوستاناي جانە اقتوبە وبلىستارىنىڭ تۇرعىندارى جاقسى اقپاراتتاندىرىلعانى انىقتالدى. اتالعان باعدارلامالارعا وڭتۇستىك وڭىرلەر (تۇركىستان وبلىسى, شىمكەنت قالاسى) ءجيى قاتىسىپ, اقپاراتتاندىرۋدىڭ تومەن دەڭگەيى قاراعاندى وبلىسى مەن شقو-دا بايقالادى. وسىلايشا, اتالعان وڭىرلەردە اقپارات تاراتۋ ءىس-شارالارىن جانداندىرۋ قاجەتتىلىگى تۋىنداپ وتىر.

ينستيتۋتتىڭ 2022-2024 جىلدارى وتكىزگەن ساۋالنامالارى­نىڭ ناتيجەسى بويىنشا كاسىپكەرلىكتى قولداۋ شارالارى تۋرالى ايەلدەردىڭ حاباردار بولۋ ديناميكاسىن زەردەلەۋ كەزىندە اقپا­راتتاندىرىلماعان رەسپوندەنتتەر ۇلەسىنىڭ تومەندەۋى, ياعني حاباردارلىق دەڭگەيىن ارتتىرۋ ءۇردىسى بايقالادى.

ايەلدەر اراسىندا حاباردارلىق دەڭگەيىنىڭ ارتۋى قۇزىرەتتى مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ جۇمىسىن جانداندىرۋمەن, سونداي-اق كاسىپكەرلەردىڭ ءوز تاراپىنان ءوسىپ كەلە جاتقان سۇرانىس پەن قىزىعۋشىلىقپەن بايلانىستى بولۋى مۇمكىن. سونىمەن قاتار قاتىسۋشىلاردىڭ 38,5%-ى بۇل باعدارلامالار ايەلدەردىڭ جۇ­مىسپەن قامتۋ دەڭگەيىنە, ولاردىڭ مانساپتىق وسۋىنە وڭ اسەر ەتەدى دەپ ەسەپتەيدى.

بۇگىنگى تاڭدا مەملەكەت ايەلدەر كاسىپكەرلىگىن قولداۋدىڭ ءتۇرلى مەملەكەتتىك شارالارىن قابىلداپ جاتىر. بىراق ساۋالناماعا قاتىسقانداردىڭ جارتىسى عانا قولدانىستاعى باعدارلامالار تۋرالى بىلەدى. ءدال قازىرگى كورسەتكىشكە قاراماستان, ديناميكا حاباردار ازاماتتاردىڭ سانى جىل سايىن ارتىپ كەلە جاتقانىن كورسەتەدى. بۇل كاسىپكەرلەردىڭ قىزىعۋشىلىعىن, سونداي-اق ۋاكىلەتتى ورگانداردىڭ جۇمىسىنىڭ كۇشەيتىلگەنىن كورسەتۋى مۇمكىن. حالىقتى اقپاراتتاندىرۋ دەڭگەيىن جاقسارتۋ ماقساتىندا مەديا كەڭىستىكتە, اسىرەسە قاراعاندى وبلىسى مەن شقو سياقتى وڭىرلەردە ناسيحاتتاۋدى كۇشەيتۋ ۇسىنىلادى.

امينا قۋانىشباەۆا,

قازاقستان قوعامدىق دامۋ ينستيتۋتىنىڭ ساراپشىسى