ءومىردىڭ ءوز ورنەگى

ەل باسىلىمى «ەگەمەن قازاقستاننىڭ» استاناداعى باعانالى باس ورداسىندا سايدىڭ تاسىنداي ءبىر تولقىن جۋرناليست قالامگەرلەر شوعىرى بار. ولار بۇگىنگى ءباسپاسوز الامانىنىڭ ەرتەدەن شاپسا كەشكە وزعان, ىلديدان شاپسا توسكە وزعان ورەن جۇيرىكتەرى, قاراشاڭىراقتىڭ ءبىر-ءبىر ۇستىن-تىرەۋلەرى ىسپەتتەس. «ەگەمەننىڭ» ەلدىك تۇرپاتىنا ولجا سالىپ جۇرگەن وسى تەگەۋرىن­­دى توپتىڭ ىشىندە بەلگىلى كوسەمسوزشى, قازاق جۋرناليس­تيكاسىنداعى قارىمدى قالام يەسى سەيفوللا شايىنعازىنىڭ ورنى بولەك دەر ەدىك. ورنىنىڭ بولەكتىگى باس رەداكتور­دىڭ ورىنباسارى بولعاندىقتان ەمەس. ءوز ورنىنداعى بەساسپاپتىعىمەن. ءوزى قاداعالاپ جاۋاپ بەرەتىن ەكونوميكا سالاسىن, بىلايشا ايتقاندا, جاقسى مەڭگەرۋىمەن, ءوندىرىس پەن ونەر­كاسىپ, يندۋستريالاندىرۋ مەن يننوۆاتسيا تاقىرىپتارىن جەتە زەردەلەپ, زەيىندەپ كورسەتە بىلۋىمەن بەدەل­دى ءبىز­دىڭ سەيفوللا ءوز ورتاسىندا. گازەت­تىڭ كادىمگى حات قورىتار, ماتەريال قارار, ۇستىنەن ايتىپ اۋدارىپ تاس­تار, ما­ڭىزدى وقيعاعا شۇعىل ءۇن قوسۋ, ءنومىر­گە جەدەل اۆتور ماقالاسىن دايىنداي قويۋ سياقتى, ت.ب. تولىپ جاتقان قارا جۇ­مىسى. اۋاداي كەرەك جۇمىسى. سونىڭ قاي-قايسىسىنا بولسىن سەيفوللا اي­رىق­­شا شاپپاي كەر. گازەتتىڭ جۇمىسى الدىنان ۇركىپ قاشادى. ۋاقىتپەن سا­ناس­­­پايدى. جۇمىسقا كىرىپ كەتەدى. كۇن­دە-­كۇندە تاڭنىڭ اتىسى, كۇننىڭ باتى­سى­ سولاي. سوعان دا قىڭق دەمەي شىداس بە­رەتىن وسى سەيفوللاداي قارا نارلار. سەيفوللانىڭ ءوزى قانداي قاراپا­يىم, بولمىسى قانداي كەڭ دە كونتەرىلى بولسا, جازعاندارى دا سونداي, ارزان جىلتىراق­قا اۋەس ەمەس. ماقالالارىن مۇقىم قازاقتىڭ قۇنارلى جالپاق قارا ءتىلى تارتىمدى ەتىپ تۇرادى. تاقىرىپتارى دا قولمەن قويعانداي ناقتى, كوتەرەتىن ماسەلەلەرى دە قوعامعا, حالىققا بارىنشا قاجەتتى, تولعاقتى بولىپ كەلەدى. الىسقا بارماي, «ەگەمەندە» جاقىندا عانا شىققان «قوس ءتۇيىن» اتتى بايىپتاما ماقالاسىن الايىقشى. سەيفوللا جۇرتشىلىقتى تولعاندىرىپ, شىمبايعا باتقان ەكى ماسەلەنى جالىنان ۇستاپتى دا, ىشەك-قارنىن جارقىراتا اقتارىپ سالىپتى. ءبىرى – اۆتوكولىكتەردە بالالاردى ارنايى وتىرعىشپەن الىپ ءجۇرۋ دە, ەكىنشىسى – ون ەكى جىلدىق ءبىلىم. ارىپتەسىمىزدىڭ وسى جۇرتتىڭ جۇيكەسىن جۇقارتقان تۇيتكىلدى جايلاردى ءوزىنىڭ ىشكى جانايقايىن قوسا, بايسالدى بىلگىرلىكپەن شەبەر تارقاتۋىنا ءتانتى بولماي قالا المادىق. جانە ءبىر بۇل ەمەس, ءاماندا سويتەدى. ون سان تالقىلى تاقىرىپتاردى ۇرشىقتاي ءۇيىرىپ, اسىقتاي الشىسىنان تۇسىرەدى. ءسوز بەن ءىستىڭ بىرلىگىنە شاقىرادى, ءداستۇردىڭ وزىعى مەن توزىعىن زامان تۇرعىسىنان تۇيسىندىرەدى, ءوز جەرىڭدە وگەي بولعاننان ساقتاندىرادى, ەرتەڭگى كۇندە ەسەمىز كەتپەس ءۇشىن نە ىستەمەكتى پايىمدايدى, بيزنەس قاشان ءبىزدىڭ ءىس بولادى؟.. دەپ تە شىرىلدايدى, قاقپا­قىل­عا تۇسكەن قازاق ءتىلى مەن ءدىلدىڭ دە قامىن ويلاپ قابىرعاسى قايىسادى. نە نارسەنى جازسا دا وي تۇيىندەرىنىڭ ورنىق­­تىلىعىنان, پايىمدارىنىڭ پارا­سات­­تىلىعىنان اينىمايدى. نەبىر كۇيىپ تۇرعان ماسەلەدەگى سەيفوللا تول­عام­­­دارى قاشاندا ءومىردىڭ وزىندەي ورنەكتى. نەگە بۇلاي دەسەك, سەيفوللا جۋر­ناليستىك جۇمىسقا قازگۋ-ءدىڭ اۋديتورياسىنان ەمەس, ءومىردىڭ ورتاسىنان كەلگەن ەكەن. مەكتەپتى بىتىرە سالا اسكەري بورىشىن وتەيدى. ودان كەلە اكە-شەشەگە قارايلاپ تۋعان اۋىلىندا ءۇش جىل مەحانيزاتور بولادى. ودان تابانى كۇرەكتەي جەتى جىل ءوزى بىتىرگەن مەرەكە ورتا مەكتەبىندە مۇعالىمدىك قىزمەتكە بايلانادى. ءومىردىڭ قايناعان ورتاسىندا ءجۇرىپ سەيفوللا جانىنا ولەڭ-جىرمەن, ونەردى سەرىك ەتتى. كوپشىلدىگى, قوعام ىستەرىندەگى كوبەگەندىگى ءبىر بولەك, جۇرەگىندە جىر تۇماسى تولقىن اتادى, اقىندىق وتى الاۋلايدى, انشىلىك دارىنى جالاۋلايدى. اۋداندىق, وبلىستىق, رەسپۋبليكالىق اقىندار ايتىستارىنا قاتىسىپ, قاسيەتتى وردالارعا قادام باسادى. 1982 جىلى كەنەن ازىرباەۆتىڭ 90 جىلدىعىنا ارنالعان مەرەكەلىك ۇلكەن كونتسەرتتە ونەر كورسەتىپ, الماتىدا مۇحتار اۋەزوۆ اتىنداعى اكادەميالىق دراما تەاترىنىڭ ساحناسىندا شىرقاتىپ ءان سالادى. سول بۇلا جاستىق شاعىندا «شەشىلمەگەن جۇمباقتايمىن مەن دەگەن, سەزىمىمدى مازالى دەرت مەڭدەگەن. بىلە-بىلسەڭ, بايلىقتان دا كەندە ەمەن, ارمان اتتى قازىنام بار تەڭدەگەن. كوڭىل شىركىن كوسىلە الماي قاياۋلى, سەزەم, بىلەم, مەن كۇتكەن ءسات تاياۋلى. بۇل ساپاردا جولداسسىز دا ەمەسپىن, ماقسات دەگەن سەرىگىم بار اياۋلى», دەپ كىرشىكسىز سەزىممەن اقتارىلا, مولدىرەي جىرلاعان سەيفوللا ءومىردىڭ ورەلى جولىن تاڭدادى, ازاماتتىق ماقساتتىڭ دا, اقىندىق ارماننىڭ دا كوشىنەن قالمادى. تۇمانباي اعاسى: «سەيفوللا دەگەن ءبىر جاقسى اقىن شىعاتىن بولدى», دەپ قۋانىپ, ءبىر توپ ولەڭىن «جالىن» الماناعىنا باستىردى. ال فاريزا وڭعارسىنوۆا 1988 جىلى تسەلينوگراد قالاسىندا وتكەن جاس اقىن-جازۋشىلاردىڭ سەمينارىندا ولەڭدەرىن تىڭداي وتىرىپ: «مىنا سەيفوللا الماتىدا اقىن­مىن دەپ بوركىن اسپانعا اتىپ جۇرگەن ءبىراز اقىننان ىلگەرى», دەپ باعا بەرگەن ەدى. بۇگىندە سەيفوللانىڭ «جولاي­رىق», «كوڭىل كوكجيەگى», «دۇنيە-داۋرەن» جىر كىتاپتارىن پاراقتاعان سايىن قازاقتا سەيفوللا شايىنعازى دەگەن جاقسى اقىن بار ەكەنىنە, ءوزى كەۋدە قاقپاسا دا, ءبىزدىڭ كوزىمىز كامىل جەتكەندەي. ال جۋرناليستىك جولدى ءومىردىڭ بەل ورتاسىنان كەلىپ 1985 جىلى باس­تادى. اقىرىن جۇرسە دە, انىق باسىپ­تى. سىرتتاي وقىپ جۋرناليس­تي­كا فاكۋلتەتىن ءبىتىرىپ الىپتى. باس­پاسوزدىڭ ءوز ادامى سەيفوللانى قوستانايدىڭ وبلىستىق «كوممۋنيزم تاڭى» گازەتىندەگىلەر دە جاتسىنبادى. 1990 جىلى وبلىستىق «تورعاي تاڭى» گازەتىنە ءبولىم مەڭگەرۋشىسى بولىپ اۋىسقانىندا تورعايلىقتار دا توسىرقامادى. قايتا وبلىستىق تەلەراديوكومپانيا توراعاسى, جالپاق ەلگە بەلگىلى ازامات, ايتىسكەر اقىن قونىسباي ءابىل وزىنە ورىنباسارلىققا شاقىردى. ودان كەيىن وبلىس اكىمىنىڭ اپپاراتىندا سەكتور مەڭگەرۋشىسى, اكىمنىڭ ءباسپاسوز حاتشىسى سياقتى جاۋاپتى قىزمەتتەردى اتقارىپ, قارىم-قابىلەتىن دە, تىندىرىمدى تياناقتىلىعىن دا تانىتا ءبىلدى. سول قاسيەتتەرىمەن, ەرەكشە كاسىبيلىگىمەن سوڭعى 19 جىل بويى «ەگەمەننىڭ» ەرەن تورىسى بولىپ كەلەدى. كوسەمسوزشى سەيفوللانىڭ قالام قۋاتى, تانىم زياتى «ويتامىزىق» جيناعىنان انىق كورىنەدى. ءتارجىما سالاسىنداعى تاڭداۋلى دۇنيەلەرى «وي-قازىنا» انتولوگياسىنا كىردى. سوعان وراي شىعارماشىلىق ەڭبەگى دە ەلەنبەي قالعان جوق. «قۇرمەت» وردەنىن ەنشىلەدى, قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى اتاندى, جۋرناليستەر وداعى سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى بولدى. مىنا ءبىر جايدى ەسكە الماساق سەيفوللانىڭ قىرلارى تولىق اشىلماس دەپ ويلايمىن. توقسانىنشى جىلداردىڭ باسىندا تورعايدا ورىس گازەتىندە ورىس تىلدىلەر ءتۇرلى قىسىم كورىپ قازاقستاننان كەتۋگە ءماجبۇر بولىپ جاتىر دەگەن كەسىرلى-كەردەڭ ماقالا شىقتى. جۇرت اڭ-تاڭ. سەيفوللا بۇل كورىنەۋ جالاعا, اققا قارا جاققانعا شىداماي, نامىسقا قامشى باسىپ بار ورىسشاسىمەن تىربانىپ ورىس تىلىندە قارسى ماقالا جازىپ, الگى وبلىستىق گازەتتىڭ رەداكتورىنان تالاپ ەتىپ, سونى قويار دا قويماي شىعارتقىزدى. ءسويتىپ, ءسوز اتاسىن ولتىرمەي, جويداسىز جالاعا ءجون جاۋاپ بەرىلىپ ەدى. بۇل وجەتتىگىنە ەل ريزا بولىپ ەدى سوندا. ءيا, ازامات سەيفوللانىڭ, اقىن سەيفوللانىڭ, جۋرناليست سەيفوللانىڭ تابيعاتىنا ەنجارلىق جات. تۇيتكىلدىڭ سىرىن اشۋعا قۇمار. «جايقالىپ وسكەن قىپ-قىزىل گۇلدەر مەزگىلى جەتپەي سولادى نەگە؟ ءتورت قۇبىلاڭ تۇگەل تولايىم كۇندە كوڭىلدەر مۇڭعا تولادى نەگە؟.. اتاعى دارداي ادام بوپ تۋىپ, ارعا سىن تۇسەر كەندەلىك نەدە؟ الاسى بارداي قىر-سوڭنان قۋىپ, قالمايدى بىزدەن پەندەلىك نەگە؟..». ومىردە دە, ولەڭدە دە, ويلى تول­عام­دارىندا دا «نەگە؟» دەگەن سۇراقتى قويا العان, سىرى تەرەڭ سەيفوللانىڭ اقيقاتتان اينىماس ورەلى بيىكتەرگە ورلەي بەرۋىنە ءبىز دە تىلەۋقورمىز. قورعانبەك امانجول, «ەگەمەن قازاقستان». الماتى.