تولەۋباي اتا مەن ءدارىش اجە
ۇلتتىق پلاتفورما جاساقتاۋ كەرەك
رەسەي تاريحشىلارى ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىستىڭ ءار كۇن, ءار اي, ءار جىلىن سارالاپ, مايدان دالاسىندا قان كەشكەن ازاماتتاردىڭ دايەك-دەرەگىن قالىڭ بۇقاراعا جەتكىزۋ جۇمىسىن جۇيەلى جۇرگىزىپ جاتىر. قازىر ءتىپتى رەسەي قورعانىس مينيسترلىگىنىڭ پودولسك قالاسىندا ورنالاسقان ورتالىق ارحيۆىندەگى «قۇپيا» دەپ بەلگى سوعىلعان قۇجاتتار دا اشىلىپ, مايداننىڭ ءبىز بىلمەيتىن سىرلارى جاريالانا باستادى. ال بىزدە شە؟
قازاقستان پرەزيدەنتى قاسىم-جومارت توقاەۆ اتىراۋدا وتكەن ۇلتتىق قۇرىلتايدا ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىستى جان-جاقتى زەرتتەپ, شىنايى باعا بەرۋدىڭ ماڭىزى وتە زور ەكەنىن ايتقان ەدى. وسى ورايدا سۇم سوعىس كەزىندە شەيىت كەتىپ, قايدا جەرلەنگەنى بەلگىسىز ساربازداردىڭ جوقتاۋشىسى بولىپ جۇرگەن «اتامنىڭ اماناتى» قوعامدىق بىرلەستىگى جونىندە كەڭىنەن توقتالعىمىز كەلىپ وتىر. بۇل بىرلەستىك توراعاسىنىڭ ورىنباسارى ابۋباكىر سمايىلوۆپەن سويلەسكەنىمىزدە, ۇيىمنىڭ قۇرىلعانىنا 5 جىل تولعانىن, ۇيىم سايتىنا 2019 جىلدان بەرى 9 مىڭنان اسا ءوتىنىش تۇسكەنىن, 4 مىڭنان اسا ساربازدىڭ جەرلەنگەن جەرى مەن جەكە تۇلعالارى انىقتالعانىن, 19 ساربازدىڭ سۇيەگىن ەلگە اكەلىپ, اسكەري قۇرمەتپەن قايتا جەرلەنگەنىن ايتتى.
«ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىسقا قاتىسقان باتىرلارىمىز تۋرالى دەرەكتەردى ىزدەۋ, جيناۋ, قورىتۋ جۇمىسى ءارى قاراي جالعاسا بەرەدى. قازىر ەلىمىزدە مايدانگەر اتا-بابالارى تۋرالى دەرەك ىزدەۋشى ۇرپاقتاردىڭ سانى 2 ملن ادامنان اسادى. اتالارى تۋرالى اقپارات ىزدەگەن سول 2 ملن ازاماتىمىزعا كومەكتەسەتىن ۇلتتىق پلاتفورما, ياعني ەلەكتروندى بازامىز جوق. بۇل جونىندە ءماجىلىس دەپۋتاتى ەدىل جاڭبىرشين پارلامەنت مىنبەرىنەن ماسەلە كوتەرىپ, ءتىپتى اتالعان ۇلتتىق پلاتفورمانى قارجىلاندىرۋدى بيۋدجەتكە ارتىپ قويماي, «قازاقستان حالقىنا», «سامۇرىق-قازىنا» سەكىلدى قورلار ارقىلى جۇزەگە اسىرۋعا بولاتىنى تۋرالى ۇسىنىس تا ايتقان ەدى», دەيدى ءا.سمايىلوۆ.
قازاقستاننان مايدانعا اتتانعان 1 ملن 300 مىڭنان اسا بوزداقتىڭ ارقايسىسىنىڭ ءوز تاعدىرى بار. ول تاعدىرلارعا جان ءبىتىرىپ جان-جاقتى زەرتتەپ, تاسقا قاشاۋ – بۇگىنگى ۇرپاقتىڭ مىندەتى. ماسەلەن, وسى ماقالانى جازۋ بارىسىندا رەسەيلىك ەلەكتروندى دەرەكقورلار ارقىلى تۋىس اتامىز بەيسەن ساركەەۆ تۋرالى مالىمەتتەر ىزدەپ كوردىم. اۋىلداستار «بريگادير بەيسەن» دەپ اتايتىن قاراپايىم عانا قارا شال 1944 جىلدىڭ 27 جەلتوقسانىندا ليتۆيانىڭ مۋتسەنيەكي دەگەن اۋدانىندا بولعان تۇنگى شايقاستا قارسىلاس تاراپتىڭ قاتارداعى 12 اسكەرى مەن 1 وفيتسەرىن, ءبىر پۋلەمەت ءھام ءبىر تانكتى جويىپ جىبەرىپ, وسى ەرلىگى ءۇشىن «قىزىل جۇلدىز» وردەنىن الىپتى.
17 جاسىندا ءوزى سۇرانىپ سوعىسقا اتتانعان ەكىنشى تۋىس اتامىز اناربەك بايتۋوۆ 1944 جىلدىڭ 20 قىركۇيەگىندە ءوز ءومىرىن قاۋىپ-قاتەرگە تىگە وتىرىپ, 16 اربا سناريادتى ءتيىستى جەرگە امان-ەسەن جەتكىزىپ, 7 جاۋ اسكەرىنىڭ كوزىن جويىپ, ول دا كەۋدەسىنە «قىزىل جۇلدىز» وردەنىن قاداپتى. بۇل از بولسا, اناربەك اتا 1945 جىلدىڭ 10 اقپانى كۇنى جەكە اۆتوماتىمەن 20 جاۋ اسكەرىن جويىپ, «ەرلىگى ءۇشىن» مەدالىمەن ماراپاتتالعان.
بەيسەن, اناربەك اتالارىمىز بەرتىنگە دەيىن ءومىر ءسۇردى. قازاقتىڭ قاراپايىم قارا شالدارىنىڭ كوزسىز باتىر بولعانىن قازىرگى اۋىلداعى ۇرپاقتارى دا جەتە بىلمەيدى. مۇنداي دەرەكتەر تەك وسى ەكى اتامىزعا عانا تيەسىلى ەمەستىگى تاعى انىق. دەمەك, ءا.سمايىلوۆ ايتقان جاۋىنگەرلەردىڭ قۇجاتتارىن, دەرەكتەرىن زەرتتەپ, جۇيەلەپ ارنايى ۇلتتىق پورتالعا جيناۋ قاجەتتىگىن وسىدان-اق اڭعارۋعا بولاتىنداي.
جوقشى ايگۇل
«اتامنىڭ اماناتى» قوعامدىق بىرلەستىگى 2019 جىلدان بەرى 9 مىڭنان اسا ءوتىنىش قابىلداپ, 4 مىڭ ساربازدىڭ جەرلەنگەن جەرى مەن جەكە تۇلعالارىن انىقتاعانىن دەرەك رەتىندە ايتتىق. ەندى وسى دەرەككە اتالعان قوعامدىق ۇيىمنىڭ ءبىر عانا ەرىكتىسىنىڭ مىسالىمەن جان ءبىتىرىپ كورسەك.
الماتى وبلىسىنىڭ ورتالىعى قوناەۆ قالاسىندا تۇراتىن ەرىكتى ايگۇل ايتوۆامەن سۇحباتتاسقانىمىزدا: «2000 جىلداردىڭ باسىندا تەلەديداردان «جدي, مەنيا», «بارمىسىڭ, باۋىرىم؟» دەگەن سەكىلدى باعدارلامالاردى ۇزبەي كورۋشى ەدىم. ءتىپتى, بىردە «جدي, مەنيا» حابارىنا «تەگىن ەرىكتى بولۋعا دايىنمىن, مەنى كوماندالارىڭىزعا الساڭىزدار» دەپ ماسكەۋگە حات تا جولداعانمىن. ياعني بالا كەزىمنەن ارتىندا جوقتاۋشىسى جوق ادامداردى ىزدەۋدى جانىم قالاپ تۇراتىن», دەپ باستادى اڭگىمەسىن.
بەلسەندىنىڭ اناسى
رايحان ادىلبايقىزى
«انام رايحان ادىلبايقىزى سوعىستان قايتپاي قالعان اكەسىن ءجيى ەسكە الۋشى ەدى. انامنىڭ ايتۋىنشا, اجەمىز «امان-ەسەن ورالادى» دەپ ۇلىن ءومىر بويى كۇتىپ, جىلاي-جىلاي كوزى كورمەي قالىپتى. وسىنداي اڭگىمەلەردىڭ اسەرى بولار, ناعاشى اتام ءادىلباي جارلىعاپوۆ تۋرالى ىزدەنىپ, ون شاقتى جىل بۇرىن ءبىراز مالىمەت تاپتىم. ناعاشى اتام سوعىسقا قازىرگى جەتىسۋ وبلىسىنىڭ سارقان اۋدانىنا قاراستى شاتىرباي اۋىلىنان اتتانىپ, ستالينگراد شايقاسىنا قاتىسىپتى. 1943 جىلدىڭ 7 قاڭتارىندا اۋىر جاراقاتتان قازا تاپقان. رەسەيدىڭ ۆولگوگراد وبلىسىنىڭ دۋبوۆسكي اۋدانىنا قاراستى لوزنوە دەگەن اۋىلىنا جەرلەنىپتى. انام ناعاشى اتامنان قالعان جالعىز تۇياق ەدى. اكەسى مايدانعا كەتكەن كەزدە قىرقىنان دا شىقپاعان. اتام تۋرالى دەرەكتەردى تاپقان ساتتەگى انامنىڭ كوز جاسىن كورىپ, اتالارىنىڭ مالىمەتتەرىن ىزدەيتىندەرگە قولۇشىن سوزۋ كەرەك ەكەنىن تەرەڭ ءتۇسىندىم. سودان بەرى دەرەك ىزدەگەن قانشاما ادامعا كومەكتەستىم. وسىدان 4 جىل بۇرىن «اتامنىڭ اماناتى» قوعامدىق بىرلەستىگىنىڭ جۇمىسىمەن تانىسىپ, اتالعان ۇيىمعا ەرىكتى رەتىندە تەگىن قىزمەت ەتە باستادىم», دەيدى ا.ايتوۆا.
جانتاس اتانىڭ ايان ءتۇسى
ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىسقا اتتانىپ, حابار-وشارسىز كەتكەن بوزداقتاردى ىزدەۋ ءۇشىن كەز كەلگەن ازامات الدىمەن «اتامنىڭ اماناتى» قوعامدىق بىرلەستىگىنىڭ سايتى ارقىلى ءوتىنىم بەرسە بولادى. ءسىزدىڭ ءوتىنىمىڭىز بازاعا تىركەلىپ, ەرىكتىلەر ءار ساربازعا قاتىستى مالىمەتتەردى جەكە-جەكە ىزدەۋدى باستايدى. ءدال وسىنداي جولمەن بىردە اتالعان ۇيىمعا قىزىلوردا وبلىسىنىڭ شيەلى اۋدانىندا تۇراتىن جانتاس ايتۋعانوۆ دەگەن اقساقالدان ءوتىنىم تۇسكەن.
جانتاس ايتۋعانوۆ اتاسىنىڭ فوتوسىمەن تۇر.
كولپينا, باۋىرلاستار زيراتى
قىزىلوردا وبلىسىنىڭ تۇرعىنى جانتاس باتىرحان ۇلىنىڭ ايتۋىنشا, مايداندا ءىزتۇزسىز جوعالعان كىشى اكەسى (اكەسىنىڭ ءىنىسى) تۋرالى مالىمەت ىزدەپ, ۇزاق جىلدار بويى سۇراۋ سالماعان جەرى, ءوتىنىش جازباعان مەكەمەسى قالماپتى. اسكەري كوميسسارياتتار مەن ارحيۆتەرگە جىبەرگەن حاتتاردان ماردىمدى جاۋاپ كەلمەگەن. كىشى اكەسىنىڭ جامباسى جەرگە تيگەن قابىردى تاپسام دەگەن ءۇمىتى ءبىرجولا ءۇزىلىپ, ىزدەنۋدەن ابدەن بەتى قايتقان ساتتە ءتۇس كورەدى. تۇسىندە جانتاس اتا نۋ جىنىس ورمان ءىشىن ارالاپ ءجۇر ەكەن. كەنەت شالعىن ءشوپتىڭ اراسىندا تاس جاتقانىن بايقايدى. الگى تاستى ءشوپ-شالامنان ارشىپ قالسا, مايدان دالاسىندا شەيىت كەتكەن جاۋىنگەرلەردىڭ اتى جازىلىپتى. ولاردىڭ اراسىندا ءوزى ىزدەپ جۇرگەن ايتۋعان مەدەلحانوۆتىڭ دا تەگى قاشالىپتى. ءدال وسى ساتتە كىشى اكەسىنىڭ ەلەسى كوزىنە كورىنىپ, «مەنى ىزدەسەڭ, الدىمەن زۋبوۆ دەگەن جاۋىنگەردى تاپ» دەيدى دە عايىپ بولادى.
جانتاس باتىرحان ۇلى ايان تۇستەن كەيىن قايتا ىزدەنۋدى باستاپ, «اتامنىڭ اماناتى» قوعامدىق بىرلەستىگىنە جۇگىنەدى. بۇل جۇمىستى ۇيىم ايگۇل ايتوۆاعا تاپسىرادى.
«قولىمىزدا ايتۋعان مەدەلحانوۆتىڭ 1941 جىلى قاراشادا لەنينگراد (سانكت-پەتەربۋرگ) تۇبىندە قايتىس بولعانى تۋرالى جالعىز دەرەك بولدى. ءبىز ايان تۇسكە سۇيەنىپ, لەنينگراد ماڭىندا شەيىت كەتكەن بوزداقتاردىڭ ىشىنەن زۋبوۆ دەگەن ادامدى دا ىزدەدىك. زۋبوۆتى ىزدەپ وتىرعاندا لەنينگراد ماڭىنداعى كولپينو اتتى شاعىن قالادا قازا تاۋىپ, باۋىرلاستار زيراتىنىڭ جەرلەنگەن وننان اسا قازاقتىڭ ءتىزىمى شىقتى. مەن ونىڭ ءبارىن قاعازعا ءتۇسىرىپ الدىم», دەيدى ا.ايتوۆا.
قىسقاسىن ايتقاندا, زۋبوۆتى ىزدەۋ ارقىلى قىزىلوردالىق جانتاس اقساقالدىڭ كوكتەن سۇراعانى جەردەن تابىلىپ, كىشى اكەسىنىڭ زيراتىن تاپقان. ءسۇيىنشى حاباردى ەستي سالا جانتاس اقساقال بوتاگوز اتتى قىزىن الىپ, لەنينگراد وبلىسىنا بارىپ, بابا رۋحىنا تاعزىم ەتىپ, قابىرىنىڭ باسىنا تۋعان جەردەن ءبىر ۋىس توپىراق سالىپ, قۇران وقىتىپ, جانى جاي تاۋىپ ەلگە قايتىپتى.
و دۇنيەدە تابىسقان قۇدالار
ا.ايتوۆا ايان تۇستەگى زۋبوۆتى ىزدەپ وتىرىپ تاپقان قازاق ساربازدارى تۋرالى مالىمەتتەردىڭ ءبارىن الەۋمەتتىك جەلىلەرگە جۇكتەگەن. Whatsapp توپتار ارقىلى ۇرپاقتارىن ىزدەپ, ساۋىن ايتقان. ء«بىر كۇنى ءالباتىر جاباعى ۇلى مەن قوشقار قۇلماعامبەت ۇلى اتتى مايدانگەرلەردىڭ ۇرپاعى باتىر تولەۋباي ۇلى دەگەن كىسى حابارلاستى», دەپ جالعادى اڭگىمەسىن بەلسەندى.
1942 جىلدىڭ مامىر ايىندا ءالباتىر جاباعى ۇلى قوستاناي وبلىسىنىڭ امانگەلدى اۋدانىنا قاراستى جاڭاتۇرمىس اۋىلىنان ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىسقا اتتانىپ, سول جىلدىڭ 3 قىركۇيەگىندە لەنينگراد قالاسى ماڭىندا شەيىت كەتكەن ەكەن. ال قوشقار قۇلماعامبەت ۇلى دا سول جىلى, سول كۇنى اتالعان اۋداننىڭ چاپاي اۋىلىنان اسكەر قاتارىنا شاقىرىلىپ, ول دا 1942 جىلدىڭ 3 قىركۇيەگىندە قازا تاۋىپتى.
ءالباتىردىڭ ارتىندا تولەۋباي اتتى 6 جاسار ۇل, قوشقاردىڭ ارتىندا بەسىكتەگى ءدارىش اتتى قىز قالعان.
1962 جىلى اكەلەرىن سوعىس جالماعان ەكى جاس وتاۋ قۇرادى. ۇزاق جىل باقىتتى عۇمىر كەشىپ, ۇلىن ۇياعا, قىزىن قياعا قوندىرادى. تولەۋباي اقساقالدىڭ ءومىر بويى اكەسىنىڭ زيراتىن ىزدەگەن. اكەسىنىڭ ءھام قايىن اتاسىنىڭ قابىرىنە ءتاۋ ەتىپ, قۇران باعىشتاۋدى ارمانداپ, قازاقستان قورعانىس مينيسترلىگىنەن باستاپ, رەسەي قورعانىس مينيسترلىگىنە قاراستى مەكەمەلەردىڭ بارىنە حات جازعان. بىراق اكەسىنىڭ زيراتى تۋرالى ەش مالىمەت تاپپاي, ومىردەن وتەدى. اكەسىنىڭ ارمانىن ورىنداۋدى باتىر تولەۋباي ۇلى جالعاستىرىپ, ىزدەنۋدى توقتاتپايدى. ءسويتىپ جۇرگەن كەزدە ايگۇل ايتوۆانىڭ مالىمەتىنە كەزىككەن.
ەڭ قىزىعى سول, بولاشاق قۇدالاردىڭ 1942 جىلدىڭ 3 قىركۇيەگىندە لەنينگراد ماڭىندا كولپينو قالاسىندا ءدام-تۇزى تاۋسىلىپ, ەكەۋى 34-35 ءنومىرلى قابىرلەرگە قاتار جەرلەنىپتى.
«2023 جىلى باۋىرلاستار زيراتىندا جەرلەنگەن سولداتتاردىڭ تىزىمىنەن ەكى اتامىزدىڭ دا اتى-ءجونى قاتار شىقتى. مۇنداي تاڭعاجايىپ وقيعا ءۇش ۇيىقتاساڭ دا تۇسىڭە كىرمەيدى عوي. انامىز 83 جاسىندا پەرزەنتتىك پارىزىن وتەپ, رەسەيدىڭ سانكت-پەتەرگۋرگ قالاسى ماڭىنداعى كولپينو اۋدانىنىڭ ورتالىعىنداعى زيراتقا بارىپ, قۇران باعىشتاپ قايتتى. ەكى اتامىزدىڭ ارۋاعى ريزا بولسىن دەپ قابىرلەرىنىڭ باسىنا كوك تاسىن قويدىق», دەيدى باتىر تولەۋباي ۇلى.
ايان ءتۇس جانتاس اقساقالدىڭ كىشى اكەسى ايتۋعان مەدەلحانوۆتى عانا ەمەس, قاتار جەرلەنگەن قوس قۇدا تۋرالى قۇپيانى اشۋعا دا سەپتىگى تيگەن. ءبىز ءبىر عانا ەرىكتىنىڭ باسىنان وتكەن ميستيكاعا تولى حيكايانى باياندادىق. ال اتالارىنىڭ اماناتىنا ادالدىق تانىتىپ جۇرگەن باسقا دا بەلسەندىلەردىڭ تاپقان دەرەكتەرى وسىنداي اسەرلى بولارىنا ءشۇبا جوق.
سوعىس ءورتى قازاق دالاسىن دا شارپىعان
«اتامنىڭ اماناتى» قوعامدىق بىرلەستىگى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى ابۋباكىر سمايىلوۆ ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىستىڭ ءورتى ەلىمىزدىڭ باتىسىن دا شارپىعانىن تىلگە تيەك ەتتى. ول ورال ءوڭىرى ارقىلى ستالينگراد مايدانىنا وق-ءدارى, قارۋ-جاراق, ءدارى-دارمەك پەن جارالىلاردى تاسيتىن ەشەلوندار وتكەنىن, اۋە قورعانىسى شتابتارىنىڭ دەرەكتەرى شونعايعا – 24, سايقىنعا – 36, جانىبەككە 40-قا جۋىق اۋە شابۋىلى جاسالعانىن, جاۋ اسكەرىنىڭ سول شابۋىلدارى سالدارىنان 300-گە جۋىق بەيبىت تۇرعىن مەن اسكەريلەر وپات بولىپ, شامامەن 250 ادام جارالانعانىن (ناقتىلانباعان دەرەك) ايتتى.
«اتامنىڭ اماناتى» ۇيىمى دەرەكتەرىنە قاراعاندا, سوعىس ءورتى شارپىعان قازاق دالاسىندا 50 باۋىرلاستار زيراتى بار ەكەن. وكىنىشتىسى, مارقۇمدار قالاي بولسا سولاي جەرلەنگەن. 2020 جىلدىڭ قىركۇيەك ايىندا «اتامنىڭ اماناتى» ۇيىمى ءوز قاراجاتى ەسەبىنەن باتىس قازاقستان وبلىسى بوكەي وردا اۋدانىندا قازبا جۇمىسىن جۇرگىزىپ, اۋە شابۋىلىنان قازا تاپقان 17 جاۋىنگەردىڭ سۇيەگىن تاپقان. مايىتتەرگە ساراپتاما جاسالىپ, جاۋىنگەرلەردىڭ اتى-جوندەرى انىقتالعان. 17 جاۋىنگەردىڭ ءبارى دە – رەسەي ازاماتى. ۇيىم قولداعى دەرەكتەردى قازاقستاننىڭ رەسەيدەگى ەلشىلىگىنە جىبەرگەن.
«باتىس قازاقستان وبلىسىنا قاراستى بوكەي وردا اۋدانىندا №372 جانە №365 بەكەتتەرى بويىندا قازبا جۇمىستارىن جۇرگىزىپ, تولىق زەرتتەپ, سوعىس ءورتى شارپىعان قازاق دالاسىنداعى اقتاڭداق بەتتەردى ءبىرجولا جابۋ كەرەك. بۇل جونىندە قورعانىس ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى, گەنەرال-مايور شايح-حاسان جازىقباەۆقا دا مالىمدەگەن ەدىك», دەيدى ءا.سمايىلوۆ.
بۇگىندە «اتامنىڭ اماناتى» قوعامدىق بىرلەستىگى ءۇش باعىت بويىنشا كەشەندى جۇمىس ىستەپ جاتىر. ءبىرىنشى باعىت بويىنشا ۇيىم ارحيۆتەر, ءتۇرلى پورتالدار مەن قاۋىمداستىقتار ارقىلى مايدانگەرلەر تۋرالى دەرەكتەردى ىزدەيدى.
«سوعىس كەزىندە قۇجاتتاردىڭ دەنى قولمەن تولتىرىلعان. قۇجاتتى جازعان ازاماتتاردىڭ ساۋاتتىلىق دەڭگەيىنە دە سىن ايتا المايسىز. ياعني, بىرىنشىدەن, قازاقى اتاۋلاردى قالاي ەستىسە, سولاي جازعان. سول قاتە جازىلعان اتى-جوندەر كىمگە تيەسىلى ەكەنىن انىقتاۋ دا قيىندىق تۋعىزىپ جاتىر. مىسالى, قازاقتا ات تەرگەۋ دەگەن ءداستۇر بار. جەڭگەلەرى قويعان اتپەن قۇجاتى تولتىرىلعان ازاماتتار بار. ءتىپتى, وسپانوۆ دەگەن جاۋىنگەردىڭ وسيپوۆقا اينالىپ كەتكەنىن دە انىقتادىق», دەيدى ول.
ەكىنشى باعىت – مايدان دالاسىندا تىكەلەي قازبا جۇمىستارىن جۇرگىزۋ. ۇيىم ەرىكتىلەرى جىل سايىن كالۋگا وبلىسىندا وتەتىن «باتىس مايدانى. ۆارشاۆا تاسجولى» حالىقارالىق اسكەري-تاريحي ەكسپەديتسياسىنا قاتىسادى ەكەن. «اتامنىڭ اماناتى» ۇيىمىنىڭ ەرىكتىلەرى بىلتىر اقمولا وبلىسىندا جاساقتالعان 387-اتقىشتار ديۆيزياسى شايقاسقان ۋليانوۆسك اۋدانىنا بارىپ, ەسكەرتكىش بەلگى ورناتىپ قايتىپتى. ۇيىم وسىنداي قازبا جۇمىستارى ناتيجەسىندە اتى-ءجونى انىقتالعان مۇردەلەردى تىزىمدەپ وتىرادى. ەرىكتىلەر مارقۇمداردىڭ تۋىستارىن تاۋىپ, سۇيەگىن ەلگە اكەلىپ جەرلەۋ ءىسىن دە ۇيىمداستىرادى. وسىعان دەيىن ۇيىم 19 مايدانگەردىڭ ءمايىتىن تۋعان جەرىنە اكەلىپ, ارۋلاپ جەرلەۋگە مۇرىندىق بولعان. جالپى, كالۋگا باعىتىندا بەس قازاق ديۆيزياسى سوعىسقانىن ەسكەرسەك, سوعىس دالاسىندا ءۇيىندى استىندا قالعان قانشاما بوزداقتىڭ دەرەگى تابىلارىن باعامداي بەرىڭىز.
ءۇشىنشى باعىت – مايدانگەرلەردىڭ ەل ىشىندەگى تۋىستارىن ىزدەستىرۋ. ۇيىم ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىستا شەيىت كەتكەندەردىڭ دەرەگىن تەك رەسەي اۋماعىنان ەمەس, بۇكىل ەۋروپا مەملەكەتتەرىنەن (سەربيا, ماجارستان, گەرمانيا, پولشا, لاتۆيا جانە تاعى باسقا ەلدەردى) ىزدەۋ قاجەت ەكەنىن ايتادى.
«قازاقستاننان سوعىسقا اتتانعان مايدانگەرلەر جەڭىس جولىمەن بەرلينگە دەيىن بارعانى انىق. ءتىپتى, ءبىرازى تۇتقىنعا ءتۇسىپ, كونتسلاگەرلەردە قازا تاپقان. سوندىقتان دا ءىز-ءتۇزسىز كەتكەندەردى ىزدەۋدىڭ اۋقىمىن كەڭەيتە بەرەمىز», دەيدى ۇيىم بەلسەندىلەرى.
سۇيەگى قازىرگى رەسەي اۋماعىنان سىرت مەملەكەتتەردە قالعان 20 مىڭعا جۋىق وتانداسىمىزدىڭ ءتىزىمى بار ەكەن. ۇيىم سول ءتىزىمدى وبلىس-وبلىسقا ءبولىپ, جەرگىلىكتى بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىندا جاريالاۋدى باستاپتى.
«اتامنىڭ اماناتى» قوعامدىق بىرلەستىگى – ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىس كەزىندە ءىز-ءتۇزسىز كەتكەن وتانداستارىمىزدى جۇيەلى تۇردە جوقتاپ جۇرگەن جالعىز ۇيىم. تۋعان جەرىنەن ءبىر ۋىس توپىراق بۇيىرماي, شەيىت كەتكەن ساربازداردى تاۋىپ, بۇقارا جۇمىسىن اقىسىز اتقارىپ جۇرگەن ايگۇل ايتوۆا, مەيىرحان نۇرحايدارقىزى, فاريدا ۇشكەمپىروۆا, گۇلنار قانافينا جانە گۇلنار توقتامىسوۆا سياقتى بەلسەندىلەردىڭ ارقايسىسىنا قازاق حالقىنىڭ اتىنان العىس ايتقىمىز كەلەدى. سەبەبى وسى ەرىكتىلەردىڭ ارقاسىندا سۇم سوعىستىڭ ءبىز بىلمەيتىن ءالى تالاي سىرى اشىلارى انىق.
