تاۋار نەسيەسى – تابىس كوزى

بىلتىردان بەرى 20 مىڭعا جۋىق اۋىل تۇرعىنى 2,5%-دىق جىلدىق مول­شەر­لەمەمەن جالپى سوماسى 100 ملرد تەڭگەدەن استام شاعىن نەسيە الىپ, كاسىپ اشقان. اۋىلدى كوتەرۋدىڭ جاڭا درايۆەرى سانالاتىن اتالعان جوباعا 2029 جىلعا قاراي 1 ملن اۋىل تۇرعىنىن قاتىستىرىپ, 350 مىڭ جاڭا جۇمىس ورنىن اشۋ جوسپارلانعان. تاۋەلسىز ەلىمىزدىڭ تاريحىندا العاش رەت اتالعان ماقساتقا 1 ترلن تەڭگە كولەمىندە قاراجات ءبولۋ قاراستىرىلىپ وتىر. بىلتىر وسى قولايلى مۇمكىندىكتى پايدالانۋدا جامبىل جانە تۇركىستان وبلىستارىنىڭ تۇرعىندارى ەرەكشە بەلسەندىلىك تانىتىپ, جوباعا بولىنگەن بۇكىل قارجىنىڭ جارتىسىنا جۋىعىن الدى.

الايدا بيىل «اۋىل امانا­تىنىڭ» ىسكە اسىرىلۋ بارىسى كوڭىل كونشىتەر­لىكتەي ەمەس. جىل باسىنان بەرى جوس­پار­لان­عان 100 ملرد تەڭگەنىڭ نەبارى 7 ملرد تەڭگەسى عانا يەسىن تاپقان. ءماجىلىس دەپۋتاتى ەلنۇر بەيسەن­باەۆتىڭ پىكىرىنشە, مۇنىڭ بىر­نەشە سەبەبى بار. بىرىنشىدەن, وبلىس اكىمدەرى اتالعان جوبا بو­يىنشا بەرىلەتىن نەسيەنىڭ قايتارىلۋ كەپىلى بولعاندىقتان, كوپشىلىگى تاۋەكەلگە بارۋدان باس تارتىپ وتىر. ەكىنشىدەن, جوباعا قاتىسۋشىلاردىڭ ءبارى بىردەي تاڭداعان كاسىبى نەگىزىندە وقىتىلمايدى. مۇنسىز باسەكەگە قابىلەتتى ءونىم شىعارۋ قيىن. وسىنى ەسكەرىپ, جامبىل وبلى­سى­نىڭ مەركى اۋدانىندا ارنايى وقىتۋ ورتالى­عى اشىلعان. ەندى وسى تاجىريبەنى باسقا وڭىرلەرگە تاراتۋ قاجەت. بۇل جونىندە مەملەكەت باسشىسىنىڭ بيىلعى جول­داۋىندا ۇكىمەتكە بەرگەن ناقتى تاپ­سىر­­ماسى دا بار. ۇشىنشىدەن, جوباعا قاتىسقان اۋىل تۇرعىندارى وسىر­­گەن ونىمدەرىن ساتا الماي, قيىن­­دىق كورىپ ءجۇر. مىسالى, بيىل وڭتۇستىك وڭىرلەردىڭ شار­ۋالارى قۇلپىنايدان جاقسى ءونىم العانىمەن, ونى ءتيىمدى باعامەن ساتا المادى. سەبەبى نارىقتى شەتەلدەن اكە­لىن­گەن, باعاسى ارزان قۇلپىناي باسىپ العان.

وتاندىق شارۋالار ءونىمىن قايتا وڭدەۋگە, ۇزاق ساقتاۋعا قاجەتتى ينفرا­قۇرى­لىم بول­ماعان­دىقتان, وزىندىك قۇنى­نان ارزانعا ساتۋعا ءماجبۇر بولدى. سونىڭ سالدارىنان شاش-ەتەكتەن شىعىن­عا باتتى. ەندى ولاردىڭ العان نەسيە­لەرىن قا­شان قايتاراتىنى بەلگى­سىز. تور­تىن­شىدەن, «اۋىل امانا­تى» جوبا­­سىنا بۇرىن العان نە­سيەلەرى بويىنشا بەرەشەگى بار ازاماتتار قاتىسا المايدى. شىنتۋايتىندا, مەملەكەت­تىك قولداۋدى ءبىرىنشى كەزەكتە قاجەت ەتەتىن اۋىل تۇرعىندارى – سولار. وسىعان وراي دەپۋتاتتار ۇكىمەتكە «اۋىل اماناتى» جوباسىن جەتىلدىرۋدى, سونىڭ ىشىن­دە اۋىل تۇرعىندارىنا ءوز ونىم­دە­رىن وڭدەۋگە جانە ساتۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن ينفراقۇرىلىم قۇرۋدى جانە پرەزي­دەنت­تىڭ تاپسىرماسىنا سايكەس «تاۋار نەسيەسىن» بەرۋ ماسەلەسىن قاراستىرۋدى ۇسىندى.

«اۋىل» پارتياسىنىڭ ماجى­­لىستەگى فراكتسياسىنىڭ سەرىك ەگىزباەۆ باستاعان دەپۋتات­تارى مەملەكەت باسشىسى ءوز جولداۋىندا اگروونەركاسىپ كەشەنىنە بولىنەتىن قارجىنىڭ 70 پايىزى – مەملەكەت قارجىسى ەكەندىگىنە بايلانىستى ۇكىمەتكە تاۋار نەسيەسىن بەرۋ ءتاسىلىن كەڭىنەن قولدانۋدى تاپسىرعانىنا قول­داۋ ءبىلدىرىپ وتىر. ويتكەنى بۇل ماسە­لەنى شەشۋدە «اۋىل» پارتياسى مۇشە­لەرىنىڭ قازىردىڭ وزىندە جيناقتاعان وڭ تاجىري­بەسى بار. اقتوبە وبلىسىنىڭ العا اۋدانىنداعى «جانسايا» شارۋا قو­جالىعى مۇقتاج جەرلەس­تەرىنە قوسا, باتىس قازاقستان جانە سولتۇستىك قازاق­ستان وبلىس­تارىنىڭ شارۋالارىنا 640 اسىل تۇقىمدى جىلقىنى تاۋار نەسيەسى رەتىندە تاراتىپ بەرگەن. ال شالقار اۋدانىنداعى «نۇرالى» شارۋا قوجالىعى 4 مىڭ قويدى جەرلەستەرىنە نەسيەگە بەرگەن. بۇعان قوسا, ءىرى قارانى دا تاۋار نەسيەسى رەتىندە بەرە باستاعان. بۇل رەتتە ايتا كەتەتىن جايت – تاۋار نەسيەسىن الۋشىلار ەكىجاقتى شارت بويىنشا 5 جىل ىشىندە جىل سايىن الىنعان ءتولدىڭ 50 پايىزىن نەسيە بەرۋشىگە قايتارىپ وتىرۋعا مىندەتتەنگەن.

قازىرگى بيۋدجەت قارجىسىنىڭ جەتىس­پەۋ­شىلىگى جاعدايىندا تاۋار نەسيە­سىن بەرۋ مەملەكەت قا­راجاتىنسىز ىسكە اسىرى­لاتىن­دىعى ماڭىزدى. بۇل شارا اۋىل تۇرعىندارىنىڭ ءال-اۋقاتىن جاق­سار­تۋعا باعىتتالعانى دا ءسوزسىز. سون­دىق­تان دا «اۋىل» پارتياسى قازىر قولىن­دا بارىن جۇرتپەن ءبولىسىپ جۇرگەن كاسىپ­كەر­لەرگە مەم­لەكەت تاراپىنان قولداۋ كور­سەتىپ, ولاردىڭ ءوز بيزنەستەرىن ودان ءارى تولىققاندى جۇرگىزۋىنە جاعداي جاساۋ قاجەت دەپ سانايدى. وسى ماقساتتا ۇكىمەتكە اقتو­بەلىكتەر تاجىريبەسىن جان-جاقتى زەردەلەۋدى جانە رەسپۋبليكا بويىن­شا تاۋارلىق نەسيە بەرۋگە نيەت بىلدىرەتىن كاسىپكەرلەردىڭ ءتىزىمىن جاساپ, ولاردى ىنتالاندىرۋ تەتىگىن ازىرلەۋدى ۇسىنىپ وتىر.

وسى ورايدا تاۋار نەسيەسىن بەرۋدى سول­تۇستىك قازاقستان وب­لى­سىنداعى «زەن­چەنكو جانە ك» كوممانديتتىك سەرىكتەس­تىگىنىڭ باس ديرەكتورى, قازاقس­تاننىڭ ەڭبەك ەرى گەننادي زەنچەنكو بۇدان ون بەس جىلداي بۇرىن باستاپ, اققايىڭ اۋدانىنداعى ارالاعاش اۋىلىنىڭ تۇر­عىندارىنا ءوزارا ءتيىمدى شارتپەن مال تاراتىپ بەرگەنى ەسىمىزگە ءتۇستى. ال بەلگىلى مەملەكەت جانە قوعام قايراتكەرى قۋات ەسىمحانوۆ 2020 جىلى كوروناۆيرۋس پاندەمياسى باستالعان كەزدە اۋىلداعى اعايىننىڭ حال-جاعدايىن ويلاپ, ءوزى ءبىر كەزدە قىزمەت ىستەگەن پاۆلودار, شىعىس قازاقستان جانە سولتۇستىك قازاقستان وبلىستارىنداعى اۋدانداردىڭ اكىمدەرىنە تەلەفون سوعىپ, اۋىلدارداعى جۇمىسسىز وتباسىلارعا قۇس بالاپاندارىن نەسيەگە ۇلەستىرىپ بەرۋدى ۇسىنعانى جادىمىزدا. ءوزى بولسا, مال شارۋاشىلىعىمەن اينالىساتىن جەرلەستەرىنەن بىرنەشە بۇزاۋ ساتىپ الىپ, تۋعان اۋلىنداعى كەدەي وتباسىلارعا تەگىن تاراتىپ بەرگەن ەدى. «ەلىم!» دەپ وتكەن ەسىل ەرلەردىڭ يگى باستامالارى بۇگىنگى الماعايىپ زاماندا جالعاسىن تاۋىپ جاتسا, حالقىمىزدىڭ قۇت-بەرەكەسى ورتايماسى انىق.