ەردەنبەكتىڭ ەرلىك جولدارى
وتان سوعىسى موتورلار سوعىسى بولعانى بەلگىلى. بۇل سوعىستا تانك, ارتيللەريا, اۆياتسيا بۇتىندەي تولىق قولدانىلعانى ءمالىم. سونىمەن قاتار, اتتى اسكەرلەر دە سوعىسقا قاتىسىپ, جەڭىسكە ۇلەس قوستى. وعان دالەل اتاقتى ي.ا.پليەۆ, و.ي.گورودوۆيكوۆ, ا.م.دوۆاتور سياقتى گەنەرالدار باسقارعان اتتى قۇرامدار, ديۆيزيالار, كورپۋستار بولعانى. سولاردىڭ ءبىرى ەسكادرون كومانديرى, گۆارديا كاپيتانى ەردەنبەك نيەتقاليەۆ ەدى.
ەردەنبەك ەسكادرونى باسقا اسكەرلەرمەن بىرگە 1941 جىلدىڭ قازان ايىنان الدىمەن تۋلا قورعانىس شەبىندەگى ۋگودسكي زاۆود دەگەن سەلو ماڭىندا سوعىستى. ودان سوڭ ماسكەۋدى جاۋدان قورعاۋعا قاتىستى. كەيىن كاشيرانى قورعاپ, تۋلا باعىتىنداعى شايقاستاردا ۆەنەۆ جانە ستالينوگورسك, كالۋگا وپەراتسياسىندا كوزەلسك پەن موسالسك قالالارىن جاۋدان بوساتۋعا ۇلەس قوستى. 1942 جىلدىڭ قىسىنان سول جىلدىڭ جازىنا دەيىن نيەتقاليەۆ قاتىسقان كورپۋس رجەۆ-ۆيازما باعىتىنداعى, اسىرەسە, دوروگوبۋجا اۋدانىنداعى ۇرىستارعا ارالاسىپ, ەرلىكپەن كوزگە ءتۇستى. سول شايقاستا جاراقات العان ەردەنبەك 1942 جىلدىڭ 3 قازانىندا پولككە قايتا ورالىپ, پودوسينوۆكا-اريستوۆو ماڭىنداعى جاۋ بەكىنىستەرىن بۇزىپ, ونىڭ تىلىنا كىرىپ, رجەۆ-سىچەۆ تەمىرجول بايلانىسىن ءۇزىپ, قوزعالىسىن توقتاتتى. ودان سوڭ ونىڭ ەسكادرونى جاۋ تىلىنداعى نيكيشكينو دەرەۆنياسىندا 1942 جىلدىڭ 28 قاراشاسىندا ءۇش كۇن بويى قىرعىن سوعىستا جاۋ كۇشىنە سوققى بەردى. بىراق, 30 قاراشادا ءوزى اۋىر جاراقات الادى. سەلو تۇرعىندارى ونى كوتەرىپ پارتيزاندارعا اپارادى. سودان ول ۇشاقپەن «ۇلكەن جەرگە» جەتكىزىلىپ, كۇردەلى وپەراتسيادان سوڭ امان قالادى.
ەردەنبەكتىڭ پولكى 1943 جىلدىڭ قىسىندا ورتالىق مايدان وپەراتسياسىنا قايتا ارالاسىپ, ءۇش رەت جاۋ شەبىن بۇزىپ, تالاي ەرلىك كورسەتتى. 1943 جىلدىڭ قاراشاسىندا گومەل-رەچينكا جانە كالينكوۆيچكو-موزىر وپەراتسياسىنا قاتىستى. 1944 جىلدىڭ 14 قاڭتارىندا ەردەنبەك اتتىلارى موزىر قالاسىن بوساتتى. ورلوۆ جانە بريانسك باعىتىنداعى ۇرىستاردا گۆارديا اعا لەيتەنانتى ەردەنبەك نيەتقاليەۆ ەسكادرونى ەرلىكپەن كوزگە ءتۇستى.
1944 جىلدىڭ 26-30 شىلدەسى ارالىعىندا نيەتقاليەۆ ەسكادرونى رادزىن, لۋكۋۆ, سەدلەتس باعىتىندا جاۋعا قاتتى سوققى بەرىپ, سەدلەتس قالاسىنىڭ شەتىنە جەتتى. سول كۇنى كەشكە قاراي 12-ءشى اتتى پولك سەدلەتس قالاسىن جاۋدان بوساتتى. وسى ۇرىس ناتيجەسىندە ەردەنبەككە گۆارديا كاپيتانى اتاعى بەرىلدى. ءسويتىپ, ونىڭ ەسكادرونى جاۋدى رەسەي, بەلورۋسسيا جەرلەرىنەن قۋىپ شىعىپ, باتىستاعى بۋگ وزەنىن ءبىرىنشى بولىپ اتپەن كەسىپ ەتتى. ودان ءارى كسرو-پولشا شەكاراسىنان ءوتىپ, فاشيستەردى پولياكتار جەرىندە تالقانداۋعا كىرىستى. ءسويتىپ, پولشا-گەرمانيانىڭ بۇرىنعى شەكاراسىنا جەتىپ, پومەرانيا ءۇشىن ۇرىسقا قاتىستى. بۇل 1945 جىلدىڭ 20 قاڭتارى بولاتىن.
جالپى ايتقاندا, ۇلى وتان سوعىسىندا اتتى اسكەرلەر ەرەكشە ءرول اتقاردى. ولار تانك, ارتيللەريا, جاياۋ اسكەرلەرمەن ءبىرىگىپ جاۋمەن ايقاستى. سونداي-اق, جوعارى باسشىلىق تاپسىرماسىمەن جاۋ بەكىنىسىن بۇزىپ, ونىڭ تىلىنا تالاي رەت ءوتىپ, سويقان ارەكەتتەر جاسادى. ماسەلەن, 1942 جىلدىڭ 28 قاراشاسىندا الگى ايتقان سمولەنسك وبلىسى سىچەۆسكي اۋدانىنداعى سوعىستا جاۋ شەبىن بۇزىپ, ونىڭ تىلىنا وتكەن ەردەنبەك ەسكادرونىن جاۋ قورشاپ الىپ جويماق بولعان ارەكەتىنە كۇشتى قارسىلىق كورسەتىپ, ءۇش كۇنگە سوزىلعان اۋىر ۇرىستا نيەتقاليەۆتىڭ اتتىلارى نەمىستىڭ 80 سولداتى مەن وفيتسەرىنىڭ كوزىن جويىپ, جاۋدىڭ بروندى پويىزىن ىستەن شىعاردى.
1943 جىلدىڭ جازىندا ورلوۆ جانە بريانسك وپەراتسيالارىندا جاۋ تىلىنا وتكەن ەردەنبەك باسقارعان اتتىلار نەمىستىڭ ۇلكەن ءبىر جۇك كەرۋەنىن تالقاندادى. بۇل مالىمەتتەردىڭ ءبارى رەسمي اسكەري اقپاراتتاردان الىنعان. اتتىلاردىڭ ءبىر ەرەكشەلىگى, ولار ۇرىستا ەش نارسەنى پانالاي المايدى, ءبارى اشىق, ءىس-قيمىلدارى تەك شاپشاڭدىق پەن ەرلىككە نەگىزدەلگەن.
سونىمەن, پولشا-گەرمانيا شەكاراسىنا جەتكەن ەردەنبەكتىڭ 12-اتتى اسكەر پولكىنە 1945 جىلدىڭ 29 قاڭتارىندا كيۋدو وزەنىنىڭ باتىسىندا جاۋدان جەڭىپ العان كەڭ القاپتى قولدا بەكەم ۇستاپ, جاۋدىڭ ەكى بولىنگەن كۇشىنىڭ قايتا بىرىگۋىنە مۇمكىندىك بەرمەۋ تاپسىرىلادى. وسى قىرعىن ۇرىستا راتسەبۋر قالاسىنىڭ تۇستىگىندە بەكىنگەن ەردەنبەك نيەتقاليەۆ ەسكادرونى جاۋدىڭ 15-ءشى ديۆيزياسىنا جاتاتىن «وستلاند» سس جاياۋ اسكەر بولىمشەسى مەن 23-ءشى مەحانيكالاندىرىلعان «نەدەرلاند» سس ديۆيزياسىنىڭ سان رەت جاساعان قارسى شابۋىلدارىنا ەرلىكپەن قارسىلىق كورسەتىپ, جاۋدىڭ بۇلاردى قىرماق بولعان ارەكەتىن جۇزەگە اسىرماي تاستايدى. سول ۇرىستا اۋىر جاراقات العان ەردەنبەك, سورعالاپ اققان قانىنا قاراماستان, ستانوكتى پۋلەمەت گاشەتىنە جابىسىپ, جاۋدى قىرىپ, شابۋىلعا بۇيرىق بەرىپ جاتقاندا, ەكىنشى رەت اۋىر جاراقات الىپ, كوز جۇمادى. بۇل 1945 جىلدىڭ 2 اقپانى ەدى. ارتىنشا كەڭەس اسكەرلەرى جەتكەندە, 150-دەي جاۋىنگەرى بار ەردەنبەك ەسكادرونىنان تەك ونشاقتى جاۋىنگەر قالىپتى. وسى ۇرىستا 400-دەي نەمىس سولداتى مەن وفيتسەرى جان تاپسىرادى. سونداي-اق, جاۋدىڭ 3 اۋىر زەڭبىرەگى, 6 ستانوكتى پۋلەمەتى جانە 80 نەمىس سولداتى مەن وفيتسەرى قولعا تۇسەدى.
سول قىرعىن ۇرىستا كورسەتكەن ەرەن ەرلىگى ءۇشىن ەردەنبەك نيەتقاليەۆكە كسرو جوعارعى كەڭەسى پرەزيديۋمىنىڭ 1945 جىلعى 24 ناۋرىزداعى جارلىعىمەن كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى اتاعى ءوزى ولگەننەن كەيىن بەرىلدى. ەردىڭ كوز جۇمعان جەرى گەرمانيانىڭ پومەرانيا پروۆينتسياسىنداعى راتسەبۋر قالاسى (قازىرگى وكونەك قالاسى, پولشا رەسپۋبليكاسى).
وتان سوعىسىنا باستان-اياق قاتىسقان راپىلبەك ۇلتانباەۆ «ەرلەر ەسىمى ەل ەسىندە» دەپ اتالعان الماتىدا «قازاقستان» باسپاسىنان 1973 جىلى جارىق كورگەن ەستەلىك كىتابىنىڭ 107-بەتىندە ەردەنبەكتىڭ ەرلىگىنە مىناداي سيپاتتاما بەرەدى: «ەردەنبەك نيەتقاليەۆ 1914 جىلى تۋعان, كوممۋنيست, كوپتەگەن جورتۋىلدارعا قاتىسىپ ىسىلعان, قاندى جانە اۋىر شايقاستاردا كوزگە تۇسكەن, ەرلىگىمەن اتى جايىلعان, ومىراۋى وردەندەر مەن مەدالدارعا تولى ەرجۇرەك وفيتسەر ەدى. جاۋىنگەر گۆاردياشىلار ونى ادامگەرشىلىگى, باۋىرمالدىعى ءۇشىن جاقسى كورەتىن». مىنە, بۇل «قاندى كويلەك» گۆاردياشىنىڭ جۇرەكجاردى پىكىرى بولاتىن. ەردەنبەكتىڭ ءتىرى كەزىندەگى ناگرادالارى: جاۋىنگەرلىك قىزىل تۋ وردەنى (30.03.1943), «قىزىل جۇلدىز» وردەنى (5.11.1943), «قىزىل جۇلدىز» وردەنى (6.08.1944), «ەرلىگى ءۇشىن» مەدالى (5.09.1942), ت.ب.
اتا-اناسىنا جازعان حاتتارىنان
ازاماتتىعى مەن ءپاتريوتيزمى ونىڭ اتا-اناسىنا جازعان حاتتارىنان ايقىن كورىنەدى. ەردەنبەك سونداي ەرجۇرەك باتىر بولسا دا, جۇرەگى جان-دۇنيەسى نازىك, باۋىرمال بولعان. مەرزىمى كورىنبەي قالعان, شاماسى 1942 جىلى جازعان ءبىر حاتىندا ەردەنبەك ءسوزىن بىلاي باستايدى: «درالسيا س نەمتسامي پود موسكۆوي, پود ۆيازموي ي ەششە ۆو منوگيح درۋگيح ناپراۆلەنياح ي تولكو تري رازا ۋحوديل ۆ گوسپيتال پو سلۋچايۋ رانەنيا. ۆ تىلۋ نە بىل, يبو تام نەت نام مەستا, ناشە دەلو نا پەرەدوۆوي», دەي كەلىپ, ودان ءارى بىلاي جازادى: «دوروگيە موي! ۋجە دۆا گودا نوشۋس نا كونياح. زا ەتو ۆرەميا ۆوزمۋجال, وكرەپ. يا تەپەر نە توت كتو بىل ۆ 1932-36 گوداح ء(وزىنىڭ ستۋدەنتتىك كەزىن ايتقانى –
د.ك.). زا ۆرەميا ۆوينى پريشلوس ۆيدەت منوگوە ي ستراشنوە, يسپىتات ۆسە تياگوتى ۆوەننوي جيزني, سمەنيايۋششەيسيا حوروشيم دەلوم».
تاعى ءبىر ۇيگە جازعان حاتىندا ەردەنبەك بىلاي دەيدى: «ۋسپانچيك پاتسان توجە ۆ ارمي, كاجەتسيا ۆ تۋركمەني, ا وت انۆارا تاك ي س ناچالا ۆوينى ني زۆۋكا. ۆيديمو, پارەن پوگيب, ۆەد ون بىل نا ساموي لاتۆيسكوي گرانيتسە». ءانۋاردىڭ ول كەزدە تۇتقىندا ەكەنىن ەردەنبەك قايدان ءبىلسىن.
1944 جىلدىڭ 4 ماۋسىمىندا جازعان حاتىندا ەردەنبەك: «ۋسلىشاۆ, چتو تالگات (ونىڭ ءبىرىنشى ءىنىسى –
د.ك.) جيۆ, نو رانەن, يا وچەن ي وچەن رادۋيۋس. ۆەد دۋمال, چتو ون پوگيب. ۆوت پوچەمۋ ۋسپان نە پيشەت پيسمو, ەتو مەنيا ۋديۆلياەت, گدە ون ەست؟» دەي كەلىپ, ءوزى تۋرالى بىلاي دەيدى: «پوكا نابيرايۋ سيل دليا بۋدۋششيح رەشايۋششيح دنەي. حوچەتسيا ۆيدەت ۆاس».
ەردەنبەكتىڭ ۇيىنە, ىنىلەرىنە قامقورلىعى ۇدايى بايقالادى. تاعى ءبىر حاتىندا جارالى بولىپ ەلگە كەلگەن تالعات جونىندە: «تالعات! مەنىڭ كيىمدەرىمدى كيە بەر, ءتىرى بولساق, كيىم تابىلادى عوي», دەپ جازادى. ودان ءارى: «ءبىز ءانۋاردان ءۇمىت ۇزگەن شىعارمىز. ونىڭ سوڭعى ادرەسىن جوعالتپاڭدار, كەرەك بولار», دەيدى. ەڭ كىشى ءىنىسى وسپاندى ەسكە العانى ءتىپتى كوڭىل بوساتادى. اناسىن ويلاپ, «كەشكە جاتىپ گازەت وقيتىن ەدىم عوي, وقىپ جاتىپ ۇيىقتاپ كەتسەم, شام جانىپ تۇراتىن, مامام كەلىپ ءسوندىرىپ, ارقامدى جابۋشى ەدى», دەپ جازادى, ۇيدەگى وتكەن كۇندەردى جىلى ەسىنە الىپ. تاعى ءبىر جازعان حاتىندا ماماسىنا «ەر-تۇرماندارىمدى ساقتاپ قوي, ەلگە كەلگەندە ىزدەپ جاتامىز با, دايىن تۇرسىن» دەپ ءوتىنىش ايتادى. بۇل دا ومىرگە ۇلكەن قۇشتارلىق, سەنىم بەلگىسى بولاتىن.
ەڭ سوڭعى, 1945 جىلدىڭ باسىندا جازعان حاتىندا: «نەگە بەكەر شارشايسىڭدار, تەك ءبىر ءتاڭىرىمنىڭ جازعانىن كورەرسىڭدەر, ارتىق كوپ ويلاعاندىقتان اۋرۋ پايدا بولادى عوي, دەنساۋلىقتارىڭدى تىلەيمىن. ءتىرى قالساق كەلەرمىز, بولماسا نە امال بار. وزدەرىڭ دە ەستىپ جاتىرسىزدار عوي, سوعىس ەندى كوپ ۇزاماي بىتەتىن ءتۇرى بار. كوڭىلىمىز شاتتى بولۋىن تىلەۋشى بالاڭىز ەردەنبەك», دەپ حاتىن اياقتايدى.
مىنە, بۇل ءتورت جىلعا سوزىلعان قىرعىن سوعىستا اتقا ءمىنىپ, ۇدايى اشىق مايداندا جۇرگەن, وعان دەيىن ءۇش جىل اسكەري بورىشىن اتقارعان ناعىز ەرەن ەردىڭ ءبىرى, نە بىرەگەيى ەكەندىگىن كورسەتەدى. جانە دە بۇل ەردەنبەكتىڭ ەڭ اقىرعى توقتاۋ ايتقان سوڭعى سوزدەرى ەدى.
ۋايىمداعان ىنىلەرى جايلى بىرەر ءسوز
ەردەنبەكتىڭ ۇيگە جازعان حاتتارىندا ەرەكشە الاڭدايتىنى ىنىلەرى ءانۋار مەن وسپان بولاتىن. وسپان سوعىستا حابارسىز كەتتى. ءانۋار شەكاراعا جاقىن جەردە بولاتىن, ۇلكەن قورشاۋدا قالىپ, بارلىق قۇرامدارىمەن جاۋ قولىنا تۇسەدى. تۇتقىندا مۇسىلمانداردى ءبولىپ, قاتارعا تۇرعىزىپ, ولارمەن مۇستافا شوقاي تانىسپاق بولادى. كەزەك انۋارعا كەلگەندە, وعان: «كىمسىڭ؟» دەپ سۇرايدى. سوندا تۇتقىن: «ەسىمىم ءانۋار, اكەم اتى نيەتقالي, فاميليام مەنەشەۆ», دەپ جاۋاپ قايتارادى. بۇعان مۇستافا: «مەڭدەشەۆ» دەدىڭ بە؟» دەپتى. «جوق, مەنەشەۆ! سەيىتقالي مەڭدەشەۆتى بىلەمىن, ول ءبىزدىڭ ەلدىكى» دەگەن كورىنەدى ءانۋار. «ءبىلىمىڭ قانداي؟» دەگەن سۇراۋعا: «ستاتس-تەحنيكۋم بىتىرگەنمىن», دەيدى. سودان مۇستافا ونى قاتاردان شىعارىپ, «كوماندير بولاسىڭ» دەگەن سياقتى.
كۇندەردىڭ كۇنىندە جۇمىس ىستەپ جاتقان قازاقتارعا قاراپ, ءبىر نەمىس وفيتسەرى: «لاس, شوشقا!» دەگەن كورىنەدى. كەنەت ايتىلعان بۇل سوزگە شامدانعان ءانۋار نەمىسشە: «ءوزىڭ لاس شوشقاسىڭ», دەپ وڭمەنىنەن ءتۇيىپ جىبەرسە, اڭداماي تۇرعان نەمىس شالقاسىنان قۇلايدى. سودان ءانۋاردى قايتادان تۇتقىنداپ, «ءولىم لاگەرىنە» جابادى. ارا تۇسەتىن مۇستافا جوق. بىراق, ءولىم جازاسىن وزگەرتىپ, 10 جىلعا كەسەدى. ءسىرا, ءانۋار جاسىنان نەمىس ءتىلىن جاقسى بىلگەندىكتەن, ءتۇسىندىرىپ ايتسا كەرەك. كوپ ۇزاماي باۆاريا تۇرمەسىندە جاتقان ءانۋاردى كەڭەس ارمياسى كەلىپ جەتىپ, تۇرمەدەگىلەرمەن بىرگە بوساتىپ الادى. ءانۋاردىڭ ىسىمەن تانىسقان «ەرەكشە ءبولىم» وفيتسەرلەرى ونىڭ ءىسىن اقتاپ, ارميا قاتارىنا قوسادى. سودان دەموبيليزاتسيامەن ەلگە ورالعان ءانۋار قىزىلوردادا تۇراتىن اتا-اناسىنىڭ ۇيىنە كەلىپ, وبلىستىق اتقارۋ كوميتەتىنە ماماندىعى بويىنشا قىزمەتكە تۇرادى. بۇل 1946 جىل بولاتىن. بىراق, كوپ ۇزاماي, ءانۋاردىڭ «ىسىمەن» كگب اينالىسىپ, قايتا-قايتا شاقىرىپ, ۇزاق تانىسادى, تەكسەرەدى.
اقىرىندا انۋارعا جەڭىل جازا بەرىلەدى. بۇل 1947 جىلدىڭ جەلتوقسان ايىنىڭ اياعى بولاتىن. سودان ءانۋار 6 جىلعا جەتىعارا وندىرىسىنە (قوستاناي وبلىسى) ەرىكتى تۇرۋعا جەر اۋدارىلادى. جەتىعارادا جۇمىس ىستەپ ءجۇرىپ 1950 جىلى مايىمجان جۇماتوۆا اتتى قىزبەن باس قوسىپ, وتاۋ تىگەدى. سول جەردە شولپان, ايمان اتتى ەكى قىز دۇنيەگە كەلەدى.
1954 جىلدىڭ قاڭتارىندا جەر اۋدارۋ مەرزىمى اياقتالىپ, جامبىل (قازىرگى تاراز) قالاسىنا كوشىپ كەلەدى. ول كەزدە ءانۋاردىڭ اكە-شەشەسى جامبىلدا تۇراتىن. ماماندىعى بويىنشا بۋحگالتەرلىك قىزمەت اتقارادى. بۇل جەردە تاعى ايجان اتتى قىز, ەسەت, بەكەت ەسىمدى ەكى ۇل دۇنيەگە كەلەدى. كەيىن ءانۋاردىڭ اتا-اناسى, ءوزى دە دۇنيە سالادى. زايىبى مايىمجان, ءۇش قىزى, ەكى ۇلى امان, تاراز, شىمكەنت قالالارىندا ءۇيلى-جايلى تۇرىپ جاتىر. تالعات تا دۇنيە سالعان. بالالارى امان. مىنە, بۇل ەردەنبەك ۇدايى سۇراستىرعان, ۋايىمداعان ىنىلەرى جايلى ماعلۇمات.
مەنەش اۋلەتى تۋرالى ايتقاندا...
ەردەنبەكتىڭ جازعان حاتتارىنان, ونىڭ قازاق مەكتەبىندە ەمەس, ورىس مەكتەبىندە وقىعانى بايقالادى. جازعاندارى كوبىنە ورىس تىلىندە جانە وتە اسىعىس, وفيتسەر پلانشەتىنەن الىنعان پاراق بەتتەرى. بۇل ونىڭ اسىقپاي وتىرىپ حات جازۋعا ۋاقىتى بولماعانىن دالەلدەيدى. ەردەنبەكتىڭ اتاسى مەنەش قاراپايىم شارۋا ادامى ەكەن. ونىڭ ءۇش ۇلى, ەكى قىزى بولعان. ۇلدارى نيەتقالي, امىرعالي, وتەش. ۇلكەنى كوكىرەگى وياۋ, ساۋاتتى, بىراق, ارنايى وقىماعان. امىرعالي مەن وتەش گيمنازيادا وقىعان. امىرعالي ساراتوۆتا اۋىلشارۋاشىلىق ينستيتۋتىن بىتىرگەن. كەڭەس جىلدارى باسىندا ماسكەۋدە قازاقستان وكىلدىگىندە باسشىلىق قىزمەت اتقارىپتى. ارداگەر حاميد چۋرين ەستەلىگىندە امىرعالي العاش قازاقستان دەلەگاتسياسىن ۆ.ي. لەنينمەن كەزدەستىرگەنىن ايتادى. سول كەزدەسۋدە ۆ.ي. لەنين: «قازاقستان – باي ولكە. مۇمكىندىكتەرى مول. ءبىز ونى كوتەرۋىمىز كەرەك. ءسوزسىز كوتەرەمىز», دەگەن ەكەن.
كەيىنگى جىلدارى امىرعالي مەنەشەۆ الماتىعا شاقىرىلىپ, جەر حالىق كوميسسارياتىندا سۋ شارۋاشىلىعىن باسقارعان. حالكوم ورىنباسارى رەتىندە. 1937 جىلدىڭ اياعىندا جازىقسىز ۇستالىپ, 1938 جىلى 28 حالكوم قاتارىندا الماتىدا اتىلىپ كەتەدى. ايەلى ءاليما «قارلاگقا» 10 جىلعا ايدالىپ, امىرعالي مەن ءاليمانىڭ قادىربەك, يبراگيم, مۇرات ەسىمدى بالالارى قاڭعىرىپ, پاناسىز, ءۇي-مۇلكى شاشىلىپ, دالادا قالادى. ويتكەنى, الماتىدا جاقىن تۋىستارى بولمايدى. بالالارى كەيىن ارمياعا شاقىرىلىپ, وتان سوعىسىنا قاتىسادى. ءاليما «كارلاگتا» سەيىتقالي مەڭدەشەۆ, بەيىمبەت مايلين ايەلدەرىمەن بىرگە بولعان. لاگەردەن كەلگەننەن سوڭ, ءبىرشاما ۋاقىت الماتىدا بىزبەن تۇردى. كەيىن حاميد ءچۋريننىڭ جاردەمىمەن كوممۋنيستىك پروسپەكتىدە سالىنعان جاڭا ۇيدەن ءبىر بولمەلى پاتەر الدى. قازىر ول كەيۋانا دا, بالالارى دا دۇنيە سالعان.
مەنەشتىڭ ءۇشىنشى ۇلى وتەش ورالدىڭ جىمپيتىسىندا كومسومول جۇمىسىن اتقارىپ جۇرگەندە الماتىعا شاقىرىلىپ, بايلانىس حالكوماتىندا باسشىلىق جۇمىسقا كىرىسە باستاعاندا كەنەت اۋىرىپ, 1930 جىلى دۇنيە سالادى. باتىستاعى وتباسىن دا الدىرىپ ۇلگەرمەيدى. ودان 1927 جىلى تۋعان ءبىر قىز قالعان. ەركىن وتەشقىزى مەنىڭ زايىبىم بولدى. 1947 جىلى ۇيلەنىپ, 66 جىل ءومىر سۇردىك, بالالى, نەمەرەلى بولدىق. زايىبىم وتكەن جىلى قايتىس بولدى.
سونىمەن, تاريح ءبارى ايقىن سىزىلىپ قويعان تۋرا جول ەمەس. ول – ءتۇرلى ءيىرىم, قايتالاۋلاردان تۇراتىن, بىراق, ءتۇپ نەگىزى ۇلكەن زاڭدىلىققا باعىنىپ, ىلگەرى داميتىن كۇردەلى قۇبىلىس. ومىردە ءبارى بولادى. دەگەنمەن, ءبارىن ورىن-ورنىنا قوياتىن, انىقتايتىن ءومىر. ەگەر ونىڭ ءبىر شەتىن بۇگىپ قالساڭ, تاريح بۇزىلادى. سوندىقتان, ەردەنبەكتىڭ ەرلىگىنە بايلانىستى ايتپاعىمىزدى تولىعىراق بەرۋگە تىرىستىق. ويتكەنى, قۇر تاقىرعا ءشوپ تە شىقپايدى. وسىنىڭ ءبارى تاربيە, ۇلگى.
دوسمۇحامەد كىشىبەكوۆ,
اكادەميك.
الماتى.
