كەدەرگى كەلتىرمەۋ – باستى تالاپ

ءماجىلىس توراعاسى قابيبوللا جاقىپوۆتىڭ جەتەك­ءشى­لىگىمەن وتكەن پالاتانىڭ كەشەگى جالپى وتىرىسىنىڭ كۇن تارتىبىندە بەس ماسەلە قارالدى. دەپۋتاتتار بۇل جولى ەلىمىز بەن ماكەدونيا اراسىنداعى قوسارلانعان سالىقتى بولدىرماۋ, تمد-عا قاتىسۋشى مەملەكەتتەرمەن ءوزارا ساۋداداعى كەدەرگىلەردى جويۋ ماسەلەلەرىن تالقىعا سالدى. «قازاقستان مەن ماكەدونيا ۇكىمەتتەرى اراسىنداعى تابىسقا سالىناتىن سالىقتارعا قاتىستى قوسارلانعان سالىق سالۋدى بولدىرماۋ جانە سالىق سالۋدان جالتارۋعا جول بەرمەۋ تۋرالى كەلىسىمدى راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى» زاڭ جوباسى قولداۋ تاپتى. كەلىسىمنىڭ ماقساتى ين­ۆەستيتسيالىق قولايلى جاعدايلار جاساۋ, ەكى ەل اراسىنداعى ىن­تىماقتاستىقتى نىعايتۋ جانە كەڭەيتۋ بولىپ تابىلادى. ءماجىلىس دەپۋتاتى تەمىرحان دوسمۇحامبەتوۆ كەلىسىم قوس مەملەكەت رەزيدەنتتەرىنىڭ كىرىستەرىنە قوسارلانعان سالىق سالۋدى بولدىرمايتىنىن, سالىق سالۋدان جالتارۋعا جول بەرمەيتىنىن, بۇل ۋاعدالاسۋشى مەملەكەتتەر اراسىندا تاۋار اينالىمى مەن ينۆەستيتسيالاردىڭ ۇلعايۋىنا ىقپال ەتەتىنىن ەرەكشە اتادى. سونداي-اق, دەپۋتاتتار «كەدەن وداعىنا مۇشە مەملەكەتتەر بولىپ تابىلمايتىن, تاۋەلسىز مەملەكەتتەر دوستاستىعىنا قا­تى­سۋشى مەملەكەتتەرمەن ءوزارا ساۋداداعى تەحنيكالىق كەدەرگى­لەردى جويۋ تۋرالى كەدەن وداعىنا مۇشە مەملەكەتتەردىڭ كەلىسىمىن راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى» زاڭ جوباسىن دا قولداۋ كەرەك دەپ شەشتى. كەلىسىمدە تمد-عا قاتىسۋشى كەز كەلگەن مەملەكەتتىڭ ەۋرا­زيالىق ەكونوميكالىق كوميس­سيا­عا ونىمدەردىڭ بەلگىلى ءبىر تۇرلەرىنە قاتىستى ءوزارا ساۋدادا تەحنيكالىق كەدەرگىلەردى جويۋ تۋرالى سۇرانىستى جىبەرۋگە قۇقىلى ەكەندىگى كوزدەلگەن. ينۆەستيتسيالار جانە دامۋ ۆيتسە-ءمينيسترى البەرت راۋ مۇددەلى مەملەكەتتىڭ كەدەن وداعىنىڭ تەحنيكالىق رەگلامەنتتەرى تالاپتارىن قولدانۋى ءوزارا ساۋداداعى تەحنيكالىق كەدەرگىلەردى جويۋ بولىپ تابىلاتىنىن ايتتى. بۇدان باسقا, قۇجاتتا مۇددەلى مەملەكەتتىڭ اككرەديتتەلگەن سەرتيفيكاتتاۋ جونىندەگى ورگاندارى مەن ۇلتتىق اككرەديتتەۋ جۇيەسىندەگى باعالاۋ مەن سايكەستىكتى راستاۋ ءۇشىن جاۋاپتى سىناق زەرت­­­حانا­لارىنىڭ قىزمەتىن تانۋعا ارنالعان شارتتار كوزدەلگەن. بۇل رەتتە, ۆيتسە-مينيستر بىلاي دەدى: «تمد ەلدەرى دەڭگەيىندە تەحنيكالىق رەتتەۋ سالا­سىنداعى بىرىڭعاي قۇجاتتاردى دوستاستىق مەم­لەكەت­تەرىنىڭ مويىنداۋى تۋرالى ماسەلە ازىرگە شەشىل­گەن جوق. سوندىقتان دا كەلىسىمدى راتيفيكاتسيا­لاۋ وتە ماڭىزدى». ارتىنان ۆيتسە-مينيستر دەپۋتاتتاردىڭ قويعان بىرقاتار ساۋالدارىنا جاۋاپ بەردى. دەپۋتات سۆەتلانا روما­نوۆ­سكايانىڭ سۇراعىنا بەرگەن جاۋابىندا البەرت راۋ بۇگىنگى تاڭدا كەدەن وداعىنىڭ 32 تەح­نيكالىق رەگلامەنتى جۇمىس ىستەپ تۇرعانىن العا تارتتى. تاعى ءبىر بەلگىلى بولعانى, 202-گە تارتا قازاقستاندىق سىناق زەرتحاناسى ورتالىق رەەسترگە تىركەلگەن, سوندىقتان دا تەكسەرىستەن وتكەن قازاقستاندىق تاۋارلار وزگە ەلدەردە مويىندالادى. الكوگول جانە وزگە دە قازاقستاندىق تاۋارلاردىڭ رەسەي اۋماعىندا قيىن­دىققا تاپ بولىپ كەلگەندىگىن العا تارتقان دەپۋتات ساكەن جىل­قايداروۆ بۇل ماسەلەنىڭ شەشىلۋى پەرسپەك­تيۆاسىن سۇرادى. ۆيتسە-مينيستر جاۋابىندا كەيبىر قازاقستاندىق ونىمدەر بويىنشا جەكە كەلىسىمدەر قاجەت­تىگىنە نازار اۋدارتتى. سون­داي تاۋارلارعا جاتاتىن ءدارى-دارمەكتەرگە كەدەرگى بولاتىن جايتتەردى الىپ تاستاۋ ماسەلەسى 2016 جىلدان باستاپ شەشىمىن تابۋى ءتيىس. ال دەپۋتات تۇرسىنبەك ومىرزاقوۆتىڭ سۇراعىنا وراي جاۋابىندا ۆيتسە-مينيستر: «ۋكراينامەن ساۋ­دا اينالىمى جالعاسۋدا جانە قوسالقى بولشەكتەر مەن شيكىزات جەتكىزىلىپ كەلەدى», دەدى. ونىڭ ايتۋىنشا, ەكى ەل اراسىندا ماشينا جاساۋ سالاسىندا 15-كە تارتا جوبا جۇزەگە اسىرىلۋ ۇستىندە ەكەن. بۇل جوبالاردىڭ ءىس جۇزىندە ورىندالۋىن ۆيتسە-مينيستر ءوزى ۇيلەستىرىپ كەلە جاتقانىن دا العا تارتتى. زاڭ جوباسى بويىنشا قوسىم­شا بايانداما جاساعان ءماجى­لىس دەپۋتاتى ەركىن شپانوۆ كەلى­سىم كەدەن وداعىنا مۇشە جانە كەدەن وداعىنا مۇشە بولىپ تابىلمايتىن, تمد-عا قاتى­سۋشى مەملەكەتتەر اراسىن­دا­عى ءوزارا ساۋداداعى تەحنيكا­لىق كەدەرگىلەردى جويۋعا, تمد ەل­دەرى ونىمدەرىنىڭ كەدەن وداعى­نىڭ بىرىڭعاي كەدەن اۋما­عى­نا شىعۋىن جەڭىلدەتۋگە, ءوزارا ساۋدا-ەكونوميكالىق جانە ­ي­ن­ۆەس­تيتسيالىق ىنتىماقتاستىق­تى كەڭەيتۋگە باعىتتالعاندىعىن اتاپ ءوتتى. بۇدان كەيىن پالاتا­ بىرقاتار زاڭ جوبالارىنا­ قو­رىتىندى ازىرلەۋ مەر­زىم­دەرىن بەكىتىپ بەردى. اتاپ ايت­قاندا, حالىقارالىق اۋە تاسى­مالدارىنىڭ كەيبىر قاعي­دالارىن بىرىزدەندىرۋگە ارنال­عان كونۆەنتسيانى راتيفيكا­تسيالاۋ تۋرالى زاڭ جوباسى جۇمىس­قا قابىلداندى. كونۆەنتسيا 1999 جىلى 28 مامىردا مون­رەال­دا قابىلدانىپ, 2003 جىلعى 4 قاراشادا كۇشىنە ەنگەن. مونرەال كونۆەنتسياسى حالىقارالىق اۋە تاسىمالداۋدا جولاۋشىلاردى قورعاۋ دارەجەسىن جوعارىلاتادى جانە جولاۋشىلاردىڭ مۇددەلەرىن تاسىمالداۋشىلاردىڭ ءمۇد­دەلەرىنەن جوعارى قويادى. ۇكىمەتكە جولدانعان حاتتارعا جاۋاپ كەلە قويماعاندىقتان, «بىتىمگەرشىلىك قىزمەت تۋرالى» جانە وعان ىلەسپە زاڭ جوباسىمەن جۇمىس جالعاساتىن بولىپ شەشىلدى. ال قورىتىندى ازىرلەۋ مەرزىمى كەيىنگە شەگەرىلدى. اسقار تۇراپباي ۇلى, «ەگەمەن قازاقستان».