ساحناعا ءسان كىرگىزگەن «قاھارلى ورلاندونىڭ» باستى جاڭالىعى – قازاق تەاترلارىندا العاش قويىلۋى دەر ەدىك. بۇعان دەيىن ايگىلى انتونيو ءۆيۆالديدىڭ «جىل مەزگىلدەرىن» ۇيىپ تىڭداعان كورەرمەن ەندى كەمەڭگەر كومپوزيتوردىڭ تاعى ءبىر كەرەمەتىنە جان سۋارىپ, كوڭىل ءسۇيسىنتتى. وعلان ورلاندونىڭ وي ورامدارى مەن سەزىم شارپىسۋى وقيعا وزەگىنە اينالعان تاماشا تۋىندى تىڭداۋشىسىنا ەستەن كەتپەس ەرەكشە اسەر سىيلاعانى ءسوزسىز.
وپەرا سيۋجەتى سۇلۋ انجەليكاعا دەگەن جاۋاپسىز ماحابباتىنىڭ سالدارىنان ەسىنەن اداساتىن باستى كەيىپكەر – جاۋىنگەر ورلاندونىڭ اينالاسىندا ءوربيدى. قۇشتار سەزىمدى باستان وتكەرەتىن ورلاندو قىزعانىش پەن ىزاعا بەرىلىپ, اقىلىنان الجاسادى. ونىڭ باسىنان كەشكەن وقيعالارى مەن اۋىر دەرتىنەن بولەك, شيەلەنىسكە تولى باسقا دا ماحاببات جەلىلەرى ءوربىپ, اقىر اياعىندا وپەرانىڭ نەگىزگى كەيىپكەرلەرىن باقىتقا الىپ كەلەدى.
– انتونيو ۆيۆالدي ءوزىنىڭ اسپاپتىق شىعارمالارىمەن تانىمال بولعانىمەن, ول كوپتەگەن ۆوكالدىق تۋىندىلار, ونىڭ ىشىندە وپەرالار دا جازدى. ءبىزدىڭ ساحناداعى «قاھارلى ورلاندونىڭ» پرەمەراسى وسىنىڭ جارقىن كورىنىسى بولعانى انىق. جالپى, كامەرالىق وپەرا باروككودان باستاۋ الادى, ءدال وسى باعىت وپەرا ونەرىنىڭ ودان ءارى دامۋىنا نەگىز بولدى. ك.مونتەۆەردي سىندى ەرتە كەزەڭدەگى كومپوزيتورلاردىڭ ارقاسىندا ءبىز بۇگىن تاماشالاپ جۇرگەن وپەرالار, ماسەلەن, دج.ۆەردي, دج.پۋچچيني نەمەسە ج.بيزەنىڭ تۋىندىلارى پايدا بولدى. بۇل ۇلى كومپوزيتورلاردىڭ بارلىعى دا ەرتە كەزەڭدەگى وپەرا شەبەرلەرىنەن ۇيرەنىپ, ولاردىڭ باروككوعا سالىپ كەتكەن داستۇرلەرىن جالعاستىردى. بۇگىندە تەاترىمىزدىڭ ساحناسىندا «Piccolo تەاترى» جوباسى اياسىندا دومەنيكو چيماروزانىڭ «جاسىرىن نەكە» نەمەسە جاس دجواككينو روسسيني جازعان «جىبەك ساتى» وپەرالارى جۇرەدى. ايتۋلى تۋىندىلار – انتونيو ءۆيۆالديدىڭ «قاھارلى ورلاندوسى» سەكىلدى ەرتە كەزەڭدەگى تۋىندىلارعا سالىنعان داستۇرلەردىڭ جالعاستىرۋشىلارى. ناتيجەسىندە, تەاترىمىزدىڭ كورەرمەندەرگە وپەرا ونەرىنىڭ قاينار كوزىن پاش ەتىپ قانا قويماي, سول ارقىلى لوگيكالىق تىزبەك قۇرا وتىرىپ, ءتۇپ تامىرعا بويلاپ جاتقانىن كورەمىز, – دەدى قويۋشى ديريجەر, قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى ابزال مۇحيتدين.
از-كەم وپەرا تاريحىنا بويلاپ كورسەك, ا.ۆيۆالدي «قاھارلى ورلاندونى» 1724 جىلى جازعان. وعان وپەرانى دۇنيەگە اكەلۋگە لۋدوۆيكو اريوستونىڭ سول كەزدە-اق ادەبي جاۋھار رەتىندە تانىمالدىلىققا يە بولعان اتتاس ەپوستىق پوەماسى شابىت بەرگەن. كومپوزيتور كەيىپكەرلەردىڭ ەموتسيالىق تەرەڭدىگى مەن وقيعالاردىڭ درامالىق وزەكتىلىگىن اتاپ كورسەتۋ ءۇشىن جاڭا وپەرادا مۋزىكانىڭ مۇمكىندىكتەرىن بارىنشا قولدانعان. وپەرا ۆەنەتسيادا پايدا بولدى. ول كەزدە ۆيۆالدي «Sant'Angelo» تەاترىندا جۇمىس ىستەيتىن. ۆوكال ادەمىلىگى مەن اسەرلى اريالارعا قاتتى نازار اۋدارۋدى تالاپ ەتكەن جالپى داستۇرلەرگە قاراماستان, كومپوزيتور كەيىپكەرلەر مىنەزىنىڭ دامۋىنا جانە سيمفونيالىق سۇيەمەلدەۋگە باسا دەن قويدى. ءۆيۆالديدىڭ مۋزىكاسى ۇيلەسىمدى شەشىمدەردىڭ كۇردەلىلىگىمەن, اسىرەسە, انجەليكاعا دەگەن جاۋاپسىز ماحابباتىنىڭ سالدارىنان اقىلىنان اداسقان باستى كەيىپكەر ورلاندونىڭ ەسسىزدىگىن اتاپ كورسەتەتىن تەمبرلەر مەن ىرعاقتاردىڭ قاراما-قايشىلىعىمەن ەرەكشەلەندى.
– بۇل وپەرادا ءبىز وزىمىزگە ۇيرەنشىكتى بولعان ارفا, ليتاۆر مەن ترومبوندار جوق كامەرالىق وركەستردى كورەمىز. مۇندا نەگىزىنەن فلەيتا نەمەسە گوبويدىڭ سيرەك سولولارى بار ىشەكتى اسپاپتار توبى جۇمىلدىرىلعان. وركەستردىڭ ءدال وسىنداي جەڭىل قۇرامى بىزگە مۋزىكا ءتىلىنىڭ قالاي دامىعانىن باقىلاۋعا تاماشا مۇمكىندىك بەرەدى. ءۆيۆالديدىڭ ۆوكالدىق پارتيالارعا دەگەن كوزقاراسى دا قىزىقتى. كومپوزيتور كونترتەنوردى, كونترالتونى بەلسەندى قولدانىپ, كولوراتۋرالاردى ورىندايتىن تومەن داۋىستارعا ايرىقشا كوڭىل بولەدى. بۇل جەردە كولوراتۋرا – ءبىز ويلاعانداي داۋىس جوعارىلىعىنىڭ سيپاتتاماسى ەمەس, ونىڭ جىلجىمالىلىعى ەكەنىن ايتا كەتۋ ماڭىزدى. وسىلايشا, تەنور دا, باريتون دا كولوراتۋرالىق داۋىستار بولا الادى. وپەراداعى اسپاپتىق جانە ۆوكالدىق جەلىلەر اراسىندا شەكسىز ارەكەتتەسۋ بايقالادى. بۇل ءۆيۆالديدىڭ كومپوزيتور رەتىندەگى ەرەكشەلىگى مەن جاڭاشىلدىعىن ايشىقتايدى, دەپ كامەرالىق وركەستردى باسقارعان قويۋشى ديريجەر ابزال مۇحيتدين ۆيۆالدي مۋزىكاسىنداعى قاراما-قايشىلىقتى, ياعني قۇشتارلىقتىڭ ەكپىندى داۋىلىنان باستاپ, ليريكالىق باياۋ ساتتەرگە دەيىن اتاپ كورسەتتى. ونىڭ جەتەكشىلىگىمەن وركەستر وپەرانىڭ بارلىق ەموتسيالىق قىر-سىرىن ءساتتى جەتكىزدى.
سونداي-اق قويىلىمنىڭ رەجيسسەرى اللا ءسيمونيشۆيليدىڭ سوليستەرمەن اتقارعان قاجىرلى ەڭبەگى دە زور قوشەمەتكە لايىق. جاڭا مۋزىكالىق تۇجىرىمداما اۆتورىنىڭ ساحنالىق پايىمداۋى تاريحي مازمۇن مەن باروككو مۋزىكاسىن بىرتۇتاستىق بيىگىندە اسقاقتاتتى. وندا داستۇرلەر مەن جاڭاشىلدىق جاراسىمدى ۇيلەسىم تاپتى. كامەرالىق زال ساحناسى مۇنداي اۋقىمدى وپەرا ءۇشىن تىم شاعىن بولعانىنا قاراماستان, رەجيسسەر سپەكتاكل كەزىندەگى ارتىستەردىڭ ورنىن ەپتىلىكپەن ويلاستىرىپ, سونىڭ ارقاسىندا ساحنانىڭ ءار بۇرىشىندا تىرشىلىك قايناپ جاتتى. تانىمال ستسەنوگراف مانانا گۋنيانىڭ دەكوراتسيالارى مەن كوستيۋمدەرى بۇرىن وتكەن ءداۋىردىڭ اتموسفەراسىن كەرەمەت جانداندىردى. تولىپ جاتقان ەرىگەن مايشامدار, كاندەليابرلەر, قۇپيا كۇشتىڭ اتموسفەراسىن جاساعان باسقا دا دۇنيەلەر تاڭعالدىردى. اسكەري كوستيۋمدەر باتىرلىق رۋحىن جەتكىزسە, تاستارمەن بەزەندىرىلگەن كەستەلى ءساندى كويلەكتەر, قيال-عاجايىپ كەيىپكەرلەردىڭ كوستيۋمدەرى سۋرەتشىنىڭ تانىمال الەمدىك كلاسسيكاعا دەگەن وزگەشە كوزقاراسىن پاش ەتتى. ال سەرگەي كۋلاك جاساعان جارىق ەففەكتىلەرىنىڭ سيقىرى تاڭدانىستى ءتىپتى كۇشەيتە ءتۇستى. سونىڭ اسەرىنەن وقيعا ساحنادا ەمەس, بەينە ءبىر الىپ قۇتىنىڭ ىشىندە بولىپ جاتقانداي اسەر سىيلادى.
ەلدى ەرەكشە سەزىمگە بولەگەن وپەرا پرەمەراسىندا ساحنادا تانىمال سوليستەر, اتاپ ايتقاندا, قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى سالتانات احمەتوۆا, لەيلا الامانوۆا (برادامانتە), «قۇرمەت» وردەنىنىڭ كاۆالەرى ايزادا قاپونوۆا, اسەم سەمبينا (انجەليكا), تاتيانا ۆيتسينسكايا, سالتانات مۇراتبەكوۆا (الچينا), راسۋل جارماعامبەتوۆ, سۇلتان باقىتجان (ورلاندو), ارتۋر گابديەۆ, ابىلاي بەكەن (مەدور), نارۇل تويكەنوۆ, باتىرجان سماقوۆ, تالعات اللابيرينوۆ (رۋدجەرو), التىنبەك ءابىلدا, ەرمەك قاسىم (استولفو) باستاعان تالانتتى ارتىستەر ءانسامبلى ءساتتى ونەر كورسەتتى.
