– اللا حانىم, ەلوردامىزعا قوش كەلدىڭىز! كۋا بولىپ جۇرگەنىمىزدەي, بۇل ءسىزدىڭ قازاقستانعا, ونىڭ ىشىندە «استانا وپەراعا» كەلگەن العاشقى ساپارىڭىز ەمەس. ايتسە دە شىعارماشىلىق جۇمىس بارىسىنداعى وسى جولعى اسەرىڭىز قالاي؟ ۇجىممەن ۇندەسۋدەن ۇيلەسىم تابا الدىڭىز با؟
– مەن قازاقستاندى ەرەكشە جاقسى كورەمىن. اسىرەسە قوناقجايلىقتارىڭىز مەنى تاڭعالدىرۋدان ءبىر ءسات تە تانعان ەمەس. استاناعا ءار كەلگەن سايىن جانىم كەڭدىكتى سەزىنەدى. بۇل, ءوزىڭىز دە بىلەتىندەي, شىعارماشىلىق ادامىنا ەڭ كەرەك سەزىم. سوندىقتان دا «استانا وپەرا» تەاترىمەن بىرلەسە جۇمىس ىستەۋ مەنى ەرەكشە شابىتتاندىرادى. تەاتر ترۋپپاسىنىڭ تاماشا تالانتىنا دا ايرىقشا ءتانتىمىن. ماسەلەن, دون پاسكۋالەنىڭ «جىبەك ساتى» وپەراسى مەن ۆوكال كوۋچى رەتىندە ەڭبەكتەنگەن «الجيردەگى يتاليالىق قىز», «قوڭىراۋ نەمەسە ءدارىحاناشىنىڭ نەكە ءتۇنى» وپەرالارىنىڭ قاي-قايسىسى دا مەنىڭ شىعارماشىلىعىم ءۇشىن قۇندى تۋىندىلار. بۇگىنگى تاماشالاعان «قاھارلى ورلاندو» دا سولاردىڭ قاتارىندا. «استانا وپەرا» ۇجىمىمەن الدا ءالى دە تالاي تىڭ جوبالاردا بىرلەسە تابىستى جۇمىس ىستەيمىز دەپ سەنەمىن. سىزگە ءبىر قۇپيانى ايتايىن, استانا – مەنىڭ سۇيىكتى قالام. بۇل قالاعا ۇنەمى قايتىپ ورالعىم كەلىپ تۇرادى.
– باستى كەيىپكەردى تۇرلەندىرۋ – ءسىزدىڭ ايتۋلى وپەرانى ينتەرپرەتاتسيالاۋداعى نەگىزگى تاقىرىپتارىڭىزدىڭ ءبىرى. وسىناۋ رۋحاني جاندانۋدى قالاي اشقانىڭىز تۋرالى تولىعىراق ايتىپ بەرىڭىزشى؟ كلاسسيكانىڭ كىلتىن قالاي تاپتىڭىز؟
– وپەرانىڭ «قاھارلى ورلاندو» اتالۋى كەزدەيسوق ەمەس. ورلاندو – سان الۋان شايقاستى باسىنان وتكەرگەن جاۋىنگەر. ول ءومىر بويى سوعىستى تۇرمىستىڭ قالىپتى بولشەگى دەپ ساناپ كەلدى. سەبەبى ونىڭ زامانىندا تۇسىنىك سونداي بولاتىن. الايدا كۇندەردىڭ ءبىر كۇنى ورلاندو جاۋلاپ الۋ مەن سوعىستاردىڭ ءمانى جوق ەكەنىن ۇعىنادى. ءدال وسى ىشكى بەتبۇرىس وپەرانى قازىرگى كەزدە دە وزەكتى ەتەدى. بارلىعىمىز بەيبىتشىلىككە, باقىت پەن ماحابباتقا ۇمتىلامىز. ورلاندو دا قۇندىلىقتاردى قايتا باعالاي باستايدى ءارى ماحاببات الەمدەگى بارلىق نارسەنىڭ نەگىزى ەكەنىن تۇسىنەدى. ول انجەليكاعا دەگەن ساۋلەلى سەزىمىن بارىنەن دە ارتىق قويادى. سۇيىكتىسىن ارداق تۇتقانى سونشا, ونىڭ ءتىپتى كەمشىلىگىن قابىلداي المايدى. ورلاندونىڭ قاسىرەتى – ادامنىڭ السىزدىگىن تۇسىنە الماعانىندا, سەبەبى ول ءاردايىم ەڭ اۋەلى وزىنە, سوسىن باسقالارعا قاتال ءارى تالاپشىل بولدى. ونىڭ ويىنداعى كەرەمەت ەتىپ قۇراستىرىلعان كارتينا قيراعاندا, باتىر دا اقىلىنان اداستى. ءبىزدىڭ قويىلىمدا باس كەيىپكەر كوزسىز قۇمارلىقتان ءوتىپ, ماحاببات ءالسىز ىنتىقتىق بولۋدان قالاتىن جاڭا رۋحاني دەڭگەيگە جەتەدى. قويىلىم سوڭىندا ورلاندو شىنايى ماحاببات – ەركىندىك ەكەنىن ءھام ناعىز سىي انجەليكانىڭ جۇرەگىن جاۋلاپ الۋدا ەمەس, ءوز قۇشتارلىعىنان ارىلۋدا ەكەنىن تۇسىنەدى. اشىق فينال سوڭعى شەشىمدى كورەرمەننىڭ وزىنە قالدىرادى, ياعني ورلاندو سيقىرشى الچينانىڭ ورنىن باسا ما الدە مەيىرىمدى دانىشپانعا اينالا ما؟ بۇل سۇراقتىڭ جاۋابىن اركىم ءوزى تابادى. ال ەندى تەاتردىڭ نەلىكتەن وسىناۋ وپەراعا تاڭداۋ جاساعانىنىڭ سەبەبىنە توقتالسام, «قاھارلى ورلاندو» قازاق كورەرمەندەرىنە العاش رەت ۇسىنىلىپ وتىر ەكەن. بىرەگەي كومپوزيتور انتونيو ءۆيۆالديدى نەگىزىنەن «جىل مەزگىلدەرىنىڭ» اۆتورى رەتىندە عانا تانيتىن قاۋىم ءۇشىن بۇل وپەرا تاماشا توسىنسىي بولعانى انىق. شىعارما باستاپقىدا سول كەزەڭدەردەگى ءداستۇر بويىنشا كاستراتتارعا ارنالىپ جازىلعان ەدى. بىراق ءبىز بۇل قاعيدانى بۇزىپ, تۋىندىنى بۇگىنگى كۇنمەن بارىنشا ۇندەستىرۋگە تىرىستىق ءارى شىعارمانىڭ «استانا وپەرا» ساحناسىنداعى زاماناۋي ينتەرپرەتاتسياسى پارتيالاردى قازىرگى ورىنداۋشىلارعا لايىقتاپ, سوعان ساي بەيىمدەدى.
– ءبىزدىڭ بىلەتىنىمىز, باروككو وپەراسى داۋىس پەن اسپاپتار اراسىنداعى تىعىز ءوزارا بايلانىستى قامتيدى. ءسىزدىڭ قويىلىمىڭىزدا بۇل قالاي كورىنىس تاپتى؟
– راس, بۇل وپەرانىڭ مۋزىكاسى اسپاپتىق ويلاۋعا نەگىزدەلگەن. مۇندا ارتىستەر ءان ايتىپ قانا قويمايدى, سونىمەن قاتار فلەيتا, سكريپكا, گوبوي سىندى اسپاپتاردىڭ ءۇنىن ۇيلەسىم بيىگىنە كوتەرەدى. ولار اسپاپتىق سىزىقتارعا ەلىكتەيدى. ماسەلەن, سكريپكاشىدا ىسقىنىڭ اۋىسۋى — بۇل ءانشىنىڭ تىنىس الۋى, ونىڭ سويلەمىنىڭ باسى دەگەندەي. ناتيجەسىندە ءانشى مەن وركەستر ءبىرتۇتاس بولادى. باروككولىق ءان ايتۋ بىرەگەي ونەر ءتۇرى بولعاندىقتان دا, «قاھارلى ورلاندو» ارتىستەردەن ايرىقشا ەپتىلىكتى تالاپ ەتەدى. ال ەندى كاستراتتار وركەندەگەن ءداۋىردىڭ تاريحىنا ۇڭىلسەك, ولاردىڭ داۋىسى وپەرا ساحناسىندا ەكى عاسىر بويى سالتانات قۇرعان. يتاليالىق: نەاپوليتاندىق جانە ۆەنەتسيالىق مەكتەپتەر كافەدرالدى شىركەۋلەردىڭ حورلارىنان شىعىپ قالعان كوپتەگەن مۋزىكانتتاردى تاربيەلەگەن ءارى ولارعا تەرەڭ مۋزىكالىق ءبىلىم بەرگەن. سوندىقتان دا بۇل شوعىردان تەك ورىنداۋشىلار ەمەس, سونداي-اق كومپوزيتورلار مەن ۇستازدار دا شىققان. وكىنىشكە قاراي, داۋىستارى ەرەكشە ادەمى بولعان انشىلەرگە ءۇنىن ساقتاپ قالۋ ءۇشىن حيرۋرگيالىق وتا جاسالعان. فارينەللي سىندى اتاقتى انشىلەردىڭ ەسىمدەرى قالىڭ اۋديتورياعا ايگىلى فيلم ارقىلى تانىس. بۇل داۋىستار جوعارى سوپرانو وكتاۆاسىنىڭ ساقتالۋىنىڭ, سونداي-اق تومەنگى رەگيستردىڭ جەتىلۋىنىڭ ناتيجەسىندە كەڭ دياپازونعا يە بولعان جانە ولاردى قاراپايىم انشىلەرمەن سالىستىرعاندا, اناعۇرلىم تاڭداۋلى كۇمىس كومەي ءانشى ەتكەن. سول كەزەڭدەگى مۋزىكا ءدال وسىنداي داۋىستارعا ارنالىپ جازىلعان, سوندىقتان ونى قازىرگى تاڭدا ەكىنىڭ ءبىرى ورىنداي المايدى. بۇگىندە مۇنداي پارتيالاردى كونترتەنورلار مەن مەتستسو-سوپرانولار شىرقايدى. الايدا ءبىزدىڭ جاعدايدا تەك مەتستسو-سوپرانولاردى تارتاتىن بولساق, بىرىنشىدەن, بۇل قويىلىم ءۇشىن انشىلەردىڭ قاجەتتى سانىن جيناۋ وتە قيىن بولار ەدى. سوندىقتان دا دراماتۋرگيالىق لوگيكاعا سۇيەنۋدى ۇيعارىپ, ەر كەيىپكەرلەردى ەر داۋىستاردىڭ ورىنداۋىنا مۇمكىندىك بەردىك. البەتتە, بۇل شەشىمگە داۋىستاردىڭ بەلگىلى ءبىر تۇرلەرىنىڭ جەتىسپەۋشىلىگى دە اسەر ەتتى, دەگەنمەن جالپى العاندا, ترۋپپا سەنىمدى اقتادى, ورىنداۋ ساپاسىنا كوڭىلىمىز تولدى. ءبىزدىڭ جاعدايدا ورلاندونى مەتستسو-سوپرانو دا, كونترتەنور دا ەمەس, باريتون ورىندايدى.
– ءسىزدىڭ قويىلىمىڭىز تۇپنۇسقا مۋزىكانى ساقتاعانىمەن دە بىراق زاماناۋي انشىلەرگە بەيىمدەلگەن ۆارياتسيالاردى دا قامتيتىنىنا كۋا بولدىق. بۇل ءادىس ورىنداۋشىلارعا قانداي قيىندىقتار مەن مۇمكىندىكتەر الىپ كەلەدى دەپ ويلايسىز؟
– ءبىز ۇندەستىلىكتى, مۋزىكا مەن وركەسترگە ارنالعان وڭدەۋدى مۇلدە وزگەرتكەن جوقپىز, بارلىعى دا تۇپنۇسقاداعىداي قالدى. الايدا كەيبىر كۇردەلى جەرلەرىندە ورىنداۋشىلاردىڭ ۆوكالدىق قابىلەتتەرىنە مەيلىنشە ساي كەلەتىن ۆارياتسيالاردى قوستىق. بۇل مۋزىكانىڭ كەرەمەتتىگى – ونىڭ ۆارياتسيالارعا جول بەرەتىندىگىندە عانا ەمەس, سونىمەن قاتار ولاردى قاجەت ەتەتىندىگىندە دە جاتسا كەرەك. ول انشىلەرگە وزدەرىنىڭ شەبەرلىگىن, ۆوكالدىق قابىلەتى مەن تالعامىن پاش ەتۋگە جاعداي جاسايدى. ويتكەنى بۇرىن وپەرانى ورىنداۋ ءانشى ءۇشىن «مايدانعا» تۇسكەنمەن تەڭ بولاتىن, ول سول جەردە بارلىق شەبەرلىگىن كورسەتە الاتىن. ورىنداۋشىلاردى قولداۋ ءۇشىن ءبىز بارلىعىمىز بىرگە جاساعان ۆارياتسيالاردى ۇسىنا وتىرىپ, وسى ءداستۇردى قولداندىق. انشىلەر وزدەرىنىڭ يدەيالارىن قوسىپ, وزگە ارتىستەردەن شابىت الدى, كەيدە باسقا, جاڭا ءبىر دۇنيە جاساپ وتىردى. ناتيجەسىندە ءبىز پارتيتۋرانى وزگەرتپەي-اق تاماشا ورىنداۋعا قول جەتكىزدىك. ول كەزەڭدەردە كومپوزيتورلاردىڭ وزگە تەاترلار ءۇشىن وپەرالاردى ءجيى كوشىرىپ جازعانىن, پارتيالاردى سونداعى داۋىستارعا بەيىمدەگەنىن اتاپ ءوتۋىمىز كەرەك. ءبىز دە پارتيتۋرانىڭ تۇپنۇسقاسىن ساقتاي وتىرىپ, وسى قاعيدانى ۇستاندىق.
– قويۋشى رەجيسسەر رەتىندە ءسىز وپەرانىڭ تەك 2 اكتىسىن قالدىرىپ, ءبىرشاما قىسقارتقان ەكەنسىز. زاماناۋي وپەرا داستۇرلەرى تۇرعىسىنان الىپ قاراعاندا بۇل قانشالىقتى دۇرىس؟
– ءيا, ونى دۇرىس بايقاپسىز. ءبىز وپەرانى قىسقارتتىق ءارى بۇعان تولىق قۇقىعىمىز بولدى دەپ ويلايمىن. ول زامانداعى وپەرانى قابىلداۋ داستۇرلەرى قازىرگىدەن قاتتى ەرەكشەلەنەدى. ول كەزدە ادامدار ناقتى نە تىڭدايتىنىن, ياعني بەلگىلى ءبىر اريالاردى نەمەسە وزدەرى ۇناتقان انشىلەردى تاڭداپ, وپەرادا جارتى كۇن ۋاقىتتارىن وتكىزەتىن. وپەرا 5-6 ساعاتقا دەيىن جالعاساتىن. وسىنىڭ ناتيجەسىندە, كلاسسيكالىق كەزەڭگە قاراي گليۋكتىڭ وپەرالىق رەفورماسى (وپەرا جانرىن قايتا ءتۇسىندىرۋ) پايدا بولدى. وپەرالىق قويىلىمدار «كوستيۋمدەگى كونتسەرتكە» اينالاتىن: اريالار ۇزاق ءارى قۋاتتى بولاتىن, الايدا دراماتۋرگيالىق نەگىزى شيەلەنىسكەن جانە ورتاشا شىعىپ, باسەكەدە انشىلەردىڭ مۇمكىندىكتەرىنىڭ كورسەتىلىمىنە ورىن بەرەتىن. ال ءبىز نەگىزگى دراماتۋرگيا جەلىسىن ساقتاۋعا شەشىم قابىلداپ, ارتىق شيەلەنىسكەن ەپيزودتاردى الىپ تاستادىق. ايقىن ءارى تۇسىنىكتى نەگىز, ياعني باستى كەيىپكەردىڭ رۋحاني ترانسفورماتسياسىن تاڭدادىق. بۇل وپەرانىڭ ماعىناسى مەن تۇتاستىعىن ساقتاۋعا مۇمكىندىك بەردى جانە ونى زاماناۋي كورەرمەنگە اناعۇرلىم قولجەتىمدى ەتتى. سوندىقتان سپەكتاكل قالىڭ اۋديتوريانىڭ نازارىن اۋدارادى دەگەن سەنىمدەمىز جانە البەتتە, اسا مارتەبەلى كورەرمەندەرىمىزدى تەاتردا كۇتەمىز!
– اڭگىمەڭىزگە راحمەت.
اڭگىمەلەسكەن –
نازەركە جۇماباي,
«Egemen Qazaqstan»
