بيىل ماقتاارال اۋدانىندا 33,7 مىڭ گەكتار القاپقا ماقتا ەگىلگەن. ماقتا داقىلىن دەفولياتسيالاۋ جۇمىستارى تولىقتاي جۇرگىزىلىپ, جيىن-تەرىم ناۋقانى باستالعان. قازىردىڭ وزىندە اۋداندا 632 گەكتار ماقتا القابى تەرىلىپ, 1 706 توننا ءونىم جينالدى. بيىل ماقتا داقىلىنان الىناتىن ءونىم كولەمى 92,3 مىڭ توننانى قۇراپ, جالپى ورتاشا ونىمدىلىك گەكتارىنا 27,4 تسەنتنەردەن بولادى دەپ بولجانىپ وتىر. جۋىردا اۋدانعا جۇمىس ساپارىمەن بارىپ, ماقتا تەرىم ناۋقانىنا دايىندىق جۇمىسىمەن تانىسقان وبلىس اكىمىنىڭ ورىنباسارى ەرتاي التاەۆ پەن وبلىستىق اۋىل شارۋاشىلىعى باسقارماسىنىڭ باسشىسى نۇربەك بادىراقوۆ شارۋا قوجالىقتاردىڭ باسشىلارىمەن كەزدەسۋ وتكىزدى. كەزدەسۋ بارىسىندا شارۋالار ماقتا باعاسىنىڭ ناقتىلانباۋىن نەگىزگى ماسەلە رەتىندە كوتەردى. سونداي-اق كۇزگى جاۋىن-شاشىنعا قالدىرماي ماقتا تەرىم ناۋقانىن ۇقىپتى ۇيىمداستىرۋ, كۇزگى جيىن-تەرىمگە بەرىلەتىن مەملەكەتتىك قولداۋدى ءوز ۋاقىتىندا كورسەتۋ جانە باسقا دا ماسەلەلەر تالقىلاندى. وبلىس اكىمىنىڭ ورىنباسارى ماقتادان گەكتارىنا 60-70 تسەنتنەر ءونىم الۋ ءۇشىن تامشىلاتىپ سۋعارۋ سياقتى جاڭا تەحنولوگيالارعا كوشۋ كەرەكتىگىن, وعان مەملەكەتتەن سۋبسيديا بەرىلەتىنىن دە جەتكىزدى. جاڭا تەحنولوگيالار جىل سايىن ورىن الاتىن اعىن سۋ جەتىسپەۋشىلىگىنىڭ الدىن الاتىنىن ەسكە سالدى. ماقتا وڭدەيتىن زاۋىتتاردىڭ جۇمىسى دا نازاردان تىس قالمادى. مىسالى, «Cotton ماقتا» جشس-نىڭ ماقتا وڭدەۋ زاۋىتىنىڭ جىلدىق قۋاتتىلىعى – 60 مىڭ توننا, تاۋلىگىنە 600 توننا ماقتا تالشىعىن وڭدەيدى. وتكەن جىلى اشىلعان, قۇنى 3 ملرد تەڭگەنى قۇرايتىن ءوندىرىس ورنىندا 50-دەن استام ازامات جۇمىسپەن قامتىلعان. جالپى اۋدان اۋماعىندا 8 ماقتا وڭدەۋ زاۋىتى بار. ولارعا تيەسىلى 33 ماقتا قابىلداۋ بەكەتى ورنالاسقان. ودان بولەك, جەتىساي جانە شاردارا اۋدانىندا ماقتاارالدىق زاۋىتتارعا تيەسىلى 29 ماقتا قابىلداۋ بەكەتى جۇمىس ىستەيدى. ال «ۇلتتىق اگرارلىق عىلىمي-ءبىلىم بەرۋ ورتالىعى» كوممەرتسيالىق ەمەس اكتسيونەرلىك قوعامىنا قاراستى «ماقتا جانە باقشا اۋىل شارۋاشىلىعى تاجىريبە ستانتسياسى» جشس-ىندا ماقتانىڭ باسەكەگە قابىلەتتى جاڭا ءارى وتاندىق 13 ورتا تالشىقتى ءتۇرى, سىرتقى ورتانىڭ قولايسىز فاكتورلارىنا ءتوزىمدى, ونىمدىلىگى جوعارى سورتتارى شىعارىلدى. توپىراقتى تەرەڭ قوپسىتۋ, وتاندىق ماقتا سورتتارىن باپتاۋدىڭ ەكى قارقىندى تەحنولوگيالارى, ماقتانى جاڭبىرلاتىپ سۋارۋ, ارىقشالارمەن سۋارۋ, ماقتانى ءتيىمدى سۋارۋدىڭ گيدرومودۋلدىك اۋدانداستىرۋ سياقتى تەحنولوگيالاردى دا اتالعان عىلىمي مەكەمە ازىرلەگەن.
وبلىس اكىمى دارحان ساتىبالدىنىڭ تاپسىرماسىمەن وزبەكستاندىق «Global Textile» كومپانياسىنىڭ ماقتاارال اۋدانىندا ماقتا كلاستەرىن دامىتۋ بويىنشا 2023-2027 جىلدارعا ارنالعان جول كارتاسى بەكىتىلگەن بولاتىن. وندا كومپانيا ماقتاارال اۋدانىندا 2 مىڭنان استام ادامدى تۇراقتى جۇمىس ورنىمەن قامتيتىن 5 ءىرى كاسىپورىندى ىسكە قوسۋدى جوسپارلاپ وتىر. بۇگىندە اۋدان ورتالىعى – مىرزاكەنت كەنتىندە كومپانيانىڭ كەڭسەسى اشىلىپ, اتقارۋشى ديرەكتورى تاعايىندالعان. سونداي-اق كومپانيا بىرلىك اۋىلدىق وكرۋگىنىڭ اۋماعىنان 10 گەكتار جەرگە ماقتا قابىلدايتىن بەكەت سالۋ جۇمىستارىن باستاپ كەتتى. ال «مىرزاكەنت» جشس-ىنا قاراستى قۇنى 1 ملرد تەڭگەنى قۇرايتىن ماقتا وڭدەۋ زاۋىتىنىڭ اۋداندارداعى ماقتا قابىلداۋ بەكەتتەرىندە مىڭعا جۋىق ادام ەڭبەك ەتەدى. اقش-تىڭ سوڭعى ۇلگىدەگى جاڭا تەحنولوگياسىمەن جابدىقتالعان زاۋىتتىڭ وندىرىستىك قۋاتتىلىعى جىلىنا 60 مىڭ توننانى قۇرايدى.
ماقتا باعاسىنا قاتىستى ماسەلەگە شاردارا اۋدانى ديقاندارى دا الاڭداۋلى. بۇل اۋداندا دا ماقتا بەكەتتەرى الدىن الا تولەم رەتىندە قارجى تاراتىپ جاتىر, بىراق ناقتى باعا بەلگىلەنبەگەن. ءونىمدى قابىلداۋشى تاراپ باعا تۇراقتاعان سوڭ شارۋالارمەن تولىقتاي ەسەپ ايىرىسپاق. اۋداندا بولعان وبلىس اكىمىنىڭ ورىنباسارى بەيسەن تاجىباەۆ ماقتا قابىلداۋ بەكەتتەرى مەن زاۋىتتارىن ارالاپ, شارۋالارمەن كەزدەستى. ديقاندارمەن كەزدەسۋدە وسى سالانى دامىتۋ باعىتىندا ۇسىنىستار مەن ماسەلەلەر ايتىلدى. بۇگىندە شاردارا اۋدانىندا 40 ماقتا قابىلداۋ بەكەتى بار. بيىل 36 مىڭ توننادان استام ءونىم جيناۋ كوزدەلىپ وتىر. ايتا كەتەيىك, وسىمدىك شارۋاشىلىعىن مەملەكەتتىك قولداۋ اياسىندا, قارجىلاردىڭ باسىم بولىگى ماقتا شارۋاشىلىعىن دامىتۋعا باعىتتالعان. «تۇقىم شارۋاشىلىعىن قولداۋ» باعدارلاماسىنا ساي وبلىس اكىمدىگىنىڭ ۇسىنىستارى نەگىزىندە, قاعيداعا وزگەرىستەر ەنگىزىلىپ, ماقتا ءشيتىنىڭ نورماتيۆتەرى 1,5–2,0 ەسەگە دەيىن ۇلعايدى. باعدارلاما شەڭبەرىندە 414,1 ملن تەڭگەگە ءوتىنىم قابىلدانىپ, ماقتا شارۋاشىلىقتارىنا 277,2 ملن تەڭگە, ال تۇقىم شارۋاشىلىعىن قولداۋعا بيىل 600 ملن تەڭگە قارجى بولىنگەن.
بيىل وزبەكستاننىڭ اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگى جانىنداعى «تۇقىم شارۋاشىلىعىن دامىتۋ ورتالىعى» مەكەمەسىمەن جۇرگىزىلگەن كەلىسسوز ناتيجەسىندە 1,9 مىڭ توننا ساپالى ءشيتتى يمپورتتاۋ كەلىسىلىپ, 891 تونناسى ساتىپ الىنعان. «مينەرالدى تىڭايتقىشتاردىڭ قۇنىن سۋبسيديالاۋ» باعدارلاماسى بويىنشا بيىلدان باستاپ اۆانستىق تولەم جۇيەسى ەندىرىلىپ, وتاندىق تىڭايتقىشتار 60% سۋبسيديالانعان. وبلىستىق بيۋدجەتتەن 7 ملرد تەڭگە قارجى ءبولىندى. قارجىنىڭ 69%-ى ماقتا شارۋاشىلىقتارىنا تولەنىپ, 62 مىڭ توننا تىڭايتقىش ەنگىزىلدى. وبلىس تاۋار وندىرۋشىلەرى «كەڭ دالا» جانە «كەڭ دالا 2» نەسيە باعدارلامالارى نەگىزىندە 18,8 ملرد تەڭگەگە قارجىلاندىرىلعان. ونىڭ ىشىندە جوعارىدا اتالعان سالاعا قاتىستى شارۋالار 8,9 ملرد تەڭگەگە نەسيەلەندىرىلگەن. بيىل ماقتا شارۋاشىلىقتارىنا 4 بيۋدجەتتىك باعدارلاما بويىنشا 9 685 اگروقۇرىلىمعا 5,1 ملرد تەڭگە قارجى ءبولىندى. بۇل جالپى وبلىستىڭ وسىمدىك شارۋاشىلىعىنا بولىنگەن قارجىنىڭ 61%-ىن قۇرايدى.
تۇركىستان وبلىسى كاسىپكەرلەر پالاتاسىنىڭ ديرەكتورى اسىلان يبادۋللاەۆتىڭ ايتۋىنشا, ماقتا جانە جۇگەرى, سورتىنىڭ ونىمدىلىگىن ارتتىرۋ ماقساتىندا 2 جىلدان بەرى ارنايى الاڭدار جۇمىس ىستەيدى. قاناتقاقتى جوبانىڭ تيىمدىلىگىن تۇسىنگەن كاسىپكەرلەر حيميالىق تىڭايتقىشتاردان باس تارتىپ, ورگانيكالىق نەگىزدە ەگىن ەگۋدە. وبلىس اۋماعىندا 2 200 گەكتار ماقتا القابىندا 322 شارۋا ماقتانىڭ تۇركيالىق سورتىن ءوسىرىپ وتىر. جالپى, وڭىردە 22 ماقتا وڭدەۋ زاۋىتى مەن 200-دەن استام ماقتا قابىلداۋ بەكەتى جۇمىس ىستەيدى. شارۋالار ماقتانىڭ 17 ءتۇرلى سورتىن ەگىپ, ءونىم الۋدا.
تۇركىستان وبلىسى
