سۋرەتتى تۇسىرگەن – ەرلان ومار, «EQ»
ەۋروپا قايتا قۇرۋ جانە دامۋ بانكى بولگەن ينۆەستيتسيا قارجىسىنا «اقتوبە – قارابۇتاق» باعىتىنىڭ ۇلعايسىننان ءارى قىزىلوردا وبلىسىنا دەيىنگى ارالىعى تورتجولاقتى بولىپ وزگەرەدى. ال «شالقار – بەينەۋ» جولىن قايتا جاڭعىرتۋ جۇمىستارى 2027-2028 جىلدارعا شەگەرىلدى. «قاندىاعاش – شالقار – ىرعىز» باعىتىنىڭ 20 شاقىرىمى ورتاشا جوندەۋدەن وتكىزىلدى.
جۇرتشىلىقتى تولعاندىرىپ وتىرعان باستى ماسەلە – جول اپاتتارىنىڭ تىم جيىلەپ كەتۋى. وتكەن جىلى ەلىمىزدە جول-كولىك وقيعالارىنان 4500 ادام ءارتۇرلى جاراقات الىپ, 1100-ءى قايتىس بولعان. وبلىستىق قوعامدىق كەڭەس مۇشەسى بەرىك جۇبانيازوۆ «اقتوبە – حرومتاۋ» تاسجولىنداعى اپاتتارعا ءجيى سەبەپكەر بولاتىن ترانزيتتىك اۋىر جۇك كولىكتەرى اعىمىن رەتتەۋ قاجەتتىگىن ايتتى.
م.قاراباەۆ تاياۋدا رەسپۋبليكالىق تاسجولداردا ورتاشا جىلدامدىق ولشەمىن 140 كم/ساع-تان ارتتىرعان كولىكتەردى تىركەپ, بىردەن ايىپپۇل جازاتىن بەينەكامەرالار ورناتىلاتىنىن مالىمدەدى. سونىمەن قاتار جولداردىڭ تۇيىسكەن تۇستارى جارىقتاندىرىلىپ, مال وتكەلدەرى كوبىرەك ورناتىلماقشى.
قوعام بەلسەندىسى بولات اشاباەۆ حرومتاۋ تەمىرجول بەكەتىنە كۇردەلى جوندەۋ قاجەتتىگىن ايتىپ, اقجار مەن تاسساي اۋىلدارى جولدارىنان قيىرشىقتاس تاسيتىن اۋىر جۇك كولىكتەرىنە شەكتەۋ قويۋ ماسەلەسىن كوتەردى. حرومتاۋ ۆوكزالىنىڭ ءىشى-سىرتى بىردەي توزىپ كەتكەن, جولاۋشىلارعا جاعداي جاسالماعان. «استانا – اقتوبە» پويىزى قاندىاعاش بەكەتىن اينالىپ, اقتوبەگە 5-6 ساعات كەشىگىپ جەتەتىندىكتەن, جولاۋشىلار كوبىنە حرومتاۋدان تۇسەدى. ونىڭ ۇستىنە ۆوكزال حرومتاۋ قالاسىنان 6 شاقىرىم جەردە ورنالاسقان.
مينيستر جوسپارعا ەنگىزىلگەن 54 تەمىرجول ۆوكزالىن كەزەڭ-كەزەڭىمەن جوندەۋ جوسپارى سۋ تاسقىنىنا بايلانىستى كىدىرىڭكىرەپ, كەلەسى جىلدان باستاپ قولعا الىناتىنىن جەتكىزدى. حرومتاۋ ۆوكزالىن وسى جوباعا تىركەدى. كارەرلەردەن قيىرشىقتاس تاسيتىن كولىكتەردى شەكتەۋدىڭ ءبىر امالى – بەينەكامەرالار ارقىلى باقىلاۋ. اقتوبە قالاسىنىڭ توڭىرەگىندە دە قۇم, قيىرشىقتاس الىناتىن 96 كارەر بار. حرومتاۋ كارەرلەرىنەن دە, اقتوبە كارەرلەرىنەن دە قيىرشىقتاس قىتايدان شىعارىلاتىن Shacman كولىكتەرىمەن تاسىمالدانادى. قالىڭ كوپشىلىك 25 توننا جۇكتەن ارتىق تاسىمالداۋعا رۇقسات ەتىلمەسە دە, 40-45 تونناعا دەيىن قۇم, تاس تيەپ جۇرە بەرەتىن قىتايلىق جۇك كولىكتەرىن ەشكىم باقىلامايتىنىنا نارازى.
م.قاراباەۆ جەراستى مەن جەر بەتىندەگى قوندىرعىلارى ارقىلى كەلە جاتقان جۇك كولىگىنىڭ سالماعىن بىردەن انىقتايتىن اۆتوماتتاندىرىلعان باقىلاۋ كامەرالارىن تاسجولدارعا ورناتۋ ءۇشىن زاڭنامالىق وزگەرىستەر قاجەتتىگىن العا تارتتى. وسى وزگەرىس ىسكە اسىرىلسا, شەكتىك نورمادان اسىرا جۇك تيەگەن كولىك جۇرگىزۋشىسى, كارەر يەسى جانە تاپسىرىس بەرگەن مەردىگەر بىردەي ايىپپۇل ارقالايدى. كولىك جۇرگىزۋشىلەرى Shacman كولىكتەرىنىڭ قوزعالىسىن ۇلكەن جولداردا شەكتەۋدى ۇسىندى. قىتايدا دا Shacman-داردىڭ قالا ىشىندە جۇرۋىنە تىيىم سالىنعان ءارى كوپتەگەن ەل وسى كولىكتى ساتىپ الۋدان باس تارتىپ جاتىر.
تەمىرجول سالاسىنىڭ ارداگەرى قانات سىرلىباەۆ قاندىاعاش پەن شالقار اراسىندا جۇرگىزىلىپ جاتقان ورتاشا جوندەۋ جۇمىستارىنىڭ ساپاسىنا الاڭدايدى. «قازىرگى كەزدە ورتاشا جوندەۋ جۇمىستارى سالقىن رەسايكلينگ تەحنولوگياسىمەن جۇرگىزىلە باستادى. مۇنىڭ ەرەكشەلىگى – جولدىڭ بەتىندەگى اسفالت-بەتون جابىندى تۇگەل الىنىپ, قايتادان استىڭعى قابات رەتىندە توسەلەدى دە, بەتىنە 12 سم قالىڭدىقپەن ەكى قابات اسفالت جامىلعىسى سالىنادى. بۇل – 5-7 جىلعا دەيىن شىداس بەرەتىن ءتاسىل. راس, جولدىڭ بۇزىلۋىنا اۋىر كولىكتەردىڭ باقىلاۋسىز, جۇيەلەنبەگەن قوزعالىستارى سەبەپ. سول ءۇشىن ورتاشا جوندەۋ كەزىندە بىردەن باقىلاۋ كامەرالارى ورناتىلادى. كولىكتەر باقىلاۋ نىسانالارىن اينالىپ وتپەۋى ءۇشىن كامەرالار كوپىرلەر مەن ءىرى وتكەلدەر تۇسىنا قويىلادى», دەدى مينيستر.
ارداگەر تەمىرجول بويىنداعى اپات كەزىندە شۇعىل كومەك كورسەتەتىن قۇتقارۋشى لوكوموتيۆتەردىڭ وتە ەسكىرگەنىنە دە الاڭدايدى. تەمىرجولدىڭ جىلجىمالى قۇرامدارى بىرتىندەپ جاڭالانىپ كەلەدى. ماسەلەن, ەلىمىزدە وتكەن جىلى 113, بيىل 194 لوكوموتيۆ, بىلتىر 118, بيىل 101 جولاۋشىلار ۆاگونى ساتىپ الىنسا, كەلەسى جىلى 240 جاڭا ۆاگون قولدانىسقا بەرىلەدى. وسى سالاداعى ەڭ ۇلكەن ماسەلە – ماگيسترالدى تەمىرجولداردى جوندەۋ. قازىرگى ۋاقىتتا ەلىمىز تەمىرجولدارىنىڭ 540 شاقىرىمى كۇردەلى جوندەۋدى قاجەت ەتەدى.
قوعام بەلسەندىسى ساعات ورازوۆ قازىرگى كەزدە ءبىر شاقىرىم تورتجولاقتى جولدى سالۋعا جۇمسالاتىن قارجى كولەمى جونىندە سۇرادى. ءبىر شاقىرىم تاسجول قۇرىلىسىنا شامامەن 1-2 ملرد تەڭگە جۇمسالادى. جەر بەدەرىنە بايلانىستى جۇمسالاتىن قاراجات سوماسى دا ءارتۇرلى. كەي تۇستاردا جول تاۋدى جارىپ وتەدى, كەيدە ويلى-قىرلى بولىكتەرى تەگىستەلىپ, اسفالتتىڭ ورنىنا تسەمەنتتەلگەن جابىندى توسەلەدى. ەلىمىزدەگى اۆتوكولىك جولى قۇرىلىسىنا دۇنيەجۇزىلىك قارجى ينستيتۋتتارى زايمى, رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت قارجىسى, وتە سيرەك جاعدايدا ۇلتتىق قور قاراجاتى جۇمسالادى.
بىرنەشە جەكە كاسىپكەر العا اۋدانى بەستاماق اۋىلى تۇسىندا ورناتىلاتىن كولىك دىبىسىن باسەڭدەتكىش قوندىرعىنىڭ جول بويىنداعى كاسىپكەرلىك نىساندارىن بوگەپ تاستايتىنىنا نارازىلىق ءبىلدىردى. وسى جولدى اۋىل ۇيلەرىنە تىرەمەي, 50 مەتر ارىرەك جۇرگىزۋگە بولاتىن ەدى دەيدى ولار.
كەزدەسۋدە قارابۇتاق – قوستاناي باعىتىنداعى جولدىڭ ايتەكە بي اۋدانىنىڭ ورتالىعى ت.جۇرگەنوۆ اۋىلىنىڭ 10 شاقىرىمىنان سوڭ وتە ناشار كۇيگە تۇسكەنى تۋرالى ايتىلدى. «قازاۆتوجول» ۇك» وبلىستىق فيليالىنىڭ ديرەكتورى ايبول داناعۇلوۆ كەلەسى جىلى وسى جولدىڭ 96-دان 136 كم ارالىعىندا, قوستاناي وبلىسى شەكاراسىنا دەيىن ورتاشا جوندەۋ جۇمىستارى باستالىپ, ەكى قابات اسفالتتى بەتون جابىندىسى سالىناتىنىن جەتكىزدى. ويىل اۋدانىنىڭ سۋ شايىپ كەتكەن جولدارى مەن كوپىرى, مارتوك اۋدانىنىڭ جولدارىن جوندەۋ قاجەتتىگى دە ءسوز بولدى.
وبلىستىق جولاۋشىلار كولىگى جانە اۆتوموبيل جولدارى باسقارماسىنىڭ باسشىسى ايبەك قايىردىڭ ايتۋىنشا, بىلتىر ويىل ەلدى مەكەنىنىڭ كىرەبەرىس جولى مەن قاراتال اۋىلىنا دەيىنگى جولعا 3 ملرد تەڭگەگە كۇردەلى جوندەۋ جۇرگىزىلگەنىمەن, كوكتەمگى سۋ تاسقىنىندا قاراتالدىڭ كىرەبەرىس جولى شايىلىپ, ويىل كوپىرى بۇزىلدى. ەندى ويىلدىڭ جولدارىن قالپىنا كەلتىرۋگە 5,6 ملرد تەڭگە, كوپىردى قايتا سالۋعا 4 ملرد تەڭگە ءبولىنىپ وتىر. ال 2005-2099 جىلدارى سالىنعان «قوبدا – ويىل» تاسجولىنا كۇردەلى جوندەۋ جۇرگىزۋ كەلەسى جىلعا جوسپارلانعان. وسى جوباعا «ويىل – سارالجىن» جولى دا كىرىپ تۇر. مارتوك اۋدانىنىڭ جولدارىن قايتا جاڭعىرتۋ 2026 جىلعا قالدىرىلدى.
«بيىل مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىمەن 12 مىڭ شاقىرىم جولعا كۇردەلى جوندەۋ جۇمىستارى باستالادى. بۇل – وتە اۋقىمدى جۇمىس. ەلىمىزدەگى رەسپۋبليكالىق جولداردىڭ ۇزىندىعى 25 مىڭ شاقىرىم بولسا, الداعى ءۇش جىلدا 12 مىڭ شاقىرىمى ورتاشا جوندەۋدەن وتەدى. تۇرعىندار ورتاشا جوندەۋ جۇمىستارىنا قاراعاندا قايتا جاڭعىرتۋ جوباسى قاجەتتىگىن العا تارتادى. الايدا جولدى قايتا جاڭعىرتۋ تىم قىمباتقا ءتۇسىپ, ونىڭ قۇرىلىسى بەس جىلعا دەيىن ۇزارىپ كەتەدى. ونىڭ ورنىنا ساپالى ورتاشا جوندەۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋ قاجەت. بىلتىر اقتوبە وبلىسىنىڭ جولدارىن جوندەۋگە 50 ملرد, بيىل 65 ملرد تەڭگە ءبولىنىپ, از ۋاقىتتا قارجى كولەمى 30 پايىزعا ۇلعايدى. ساپار بارىسىندا وڭىردەگى جول قۇرىلىسىمەن اينالىساتىن مەردىگەرلەردىڭ باسىن قوسىپ, ماسەلەلەردى جان-جاقتى تالقىلادىق», دەدى مينيستر.
ەلىمىزدىڭ ستراتەگيالىق كۇرەتامىرلارىنىڭ ءبىرى – «اقتوبە – اتىراۋ – استراحان» تاسجولىندا جول بەلگىلەرى دۇرىس قويىلماعانى, رەسەي فەدەراتسياسىمەن اراداعى «مارتوك – جايساڭ» شەكارا بەكەتىندەگى كەپتەلىستى ازايتۋ تۋرالى ماسەلە كوتەرىلدى. «قازاقستان جاعىنان مارتوكتەگى شەكارالىق باقىلاۋ بەكەتىندەگى 4-5 جولاقتان كىرگەن جەڭىل كولىك, اۆتوبۋس, اۋىر جۇك كولىكتەرى سوروچين بەكەتىندەگى ءبىر جولعا كەلىپ تىرەلەدى دە قالادى. سودان كەپتەلىستە ۇزاق تۇرامىز», دەيدى ترانزيتتىك كولىك يەلەرى. جۇرگىزۋشىلەر «اقتوبە – جايساڭ» بەكەتى ارقىلى رەسەيگە جانە ودان كەرى قاراي تاۋلىگىنە 800 قارالى جۇك كولىگى وتەتىنىن, كولىكتىك باقىلاۋ ينسپەكتورلارى ءبىر تاۋلىكتە وسىنشاما كولىكتى تەكسەرىپ ۇلگەرمەيتىنىن, كەزەكتە تۇرعان جۇرگىزۋشىلەردىڭ دەمالىپ, تىنىعۋىنا جاعداي جاسالماعانىنا شاعىمداندى. سونداي-اق جۇرگىزۋشىلەر جول بويىنداعى كەدەرگىلەر, اپاتتى بۇرىلىستار, ساپاسىز جوندەلگەن جولدار, دۇرىس قويىلماعان جول بەلگىلەرىنىڭ فوتو جانە بەينەتۇسىرىلىمدەرىن سالىپ وتىراتىن ورتاق سايت قۇرۋدى ۇسىندى. مينيستر مۇنداي ۇسىنىستىڭ ۆەدومستۆودا كۇن تارتىبىندە تۇرعانىن, 2025 جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن بارلىق اۋىلدىق, اۋدانارالىق, وبلىستىق, رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار جول تەگىس قامتىلعان ورتالىقتاندىرىلعان اقپاراتتىق جۇيە اشىلاتىنىنا سەندىردى.
اقتوبە وبلىسى
