26 ساۋىردە وتكەن قازاقستانداعى پرەزيدەنتتىك سايلاۋ كەڭ كولەمدى رەزونانس تۋعىزدى. ءبىزدىڭ ەلىمىزدەگى عانا ەمەس, سونداي-اق, بۇكىل الەمدەگى سايلاۋ ۇدەرىستەرى تاريحىندا تۇڭعىش رەت ۇلتتىڭ بىرلىگى مەن توپتاسقاندىعىنىڭ تالاسسىز فاكتىسى سايلاۋشىلاردىڭ رەكوردتىق بەلسەندىلىگى مەن نۇرسۇلتان نازارباەۆتى فەنومەنالدى بۇكىلحالىقتىق قولداۋ بولدى.
سىزدەردىڭ نازارلارىڭىزعا كورنەكتى قازاقستاندىق عالىمدار, جازۋشىلار, مەملەكەت جانە قوعام قايراتكەرلەرىنىڭ قاتىسۋىمەن وتكەن دوڭگەلەك ۇستەل ماتەريالدارىن ۇسىنىپ وتىرمىز.
باعلان مايلىباەۆ,
زاڭ عىلىمدارىنىڭ دوكتورى.
بۇكىل الەمدە جاپپاي بەلگىسىزدىك جايلاپ بارا جاتقان كەزەڭدە پرەزيدەنت سايلاۋى قازاقستاندىق جولدىڭ جاڭا بەلەسىن باستاپ بەرەتىن وزىندىك ءبىر مەريديانعا اينالدى.
پرەزيدەنت سايلاۋى قاي كەزدە دە ۇلتتىڭ تاريحي تۇرعىدان ءوزىن ءوزى ايقىنداۋىنىڭ جاۋاپتى ءساتى.
سايلاۋشىلاردىڭ داۋىس بەرۋگە تاۋەلسىزدىك تاريحىنداعى ەڭ رەكوردتىق قاتىسۋى قازاقستاندىقتاردىڭ ساياسي مادەنيەتىنىڭ بيىك دەڭگەيىنىڭ, وتان تاعدىرىنا پاتريوتتىقپەن قاراۋىنىڭ ايعاعىنا اينالدى.
بۇل كلاسسيكالىق ساياساتتانۋ جانە قۇقىقتانۋ تۇرعىسىنان قاراعاندا حالىقتىڭ ەرىك-جىگەرىن ءبىلدىرۋدىڭ اكتىسى عانا بولعان جوق.
سايلاۋ قازاقستاندىق دامۋ جولىنىڭ ساپالىق ايقىندالۋىنىڭ تەرەڭ ماعىناسىن تانىتتى, نۇرسۇلتان نازارباەۆ جۇرگىزىپ وتىرعان باعىتتى قوعامدىق قولداۋدىڭ اسا بيىك دەڭگەيى ونىڭ ءتۇيىندى ينديكاتورى بولدى. ويتكەنى, بۇكىل تەتىكتىڭ ۇزدىكسىز اينالۋىنا قاجەتتى نەگىزگى يىنتىرەكتىڭ بەرىكتىگى مەن مىعىمدىلىعىنا كوز جەتكىزۋ ءۇشىن ورنىقتى جانە ءتيىمدى قوزعالىستىڭ ءوزى وسىنداي «قايتا جۇكتەۋلەردى» قاجەت ەتەدى. بۇل جولعى «قايتا جۇكتەۋ» قوعامنىڭ سۇرانىسى بويىنشا جۇزەگە اسىرىلدى, وعان جاھاندىق ءب ۇلىنۋ مەن الەمدىك جۇيە تاتتانۋىنىڭ تۇسىنداعى تۇراقتىلىققا دەگەن شىنايى ۇمتىلىس سەبەپكەر بولدى.
وسى ارقىلى حالىق ەلباسىنا ءتىپتى ەڭ قيىن كەزەڭدەردىڭ وزىندە بۇكىل تۇتاس ۇلت تۇگەلدەي تار جول, تايعاق كەشۋدى ءبىرگە ءجۇرىپ وتەتىنىن ءبىراۋىزدان ايتا الدى.
نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ مەملەكەت قۇرۋداعى ستراتەگياسى – ءتيىمدى مەملەكەتتىلىكتى ءبىر-بىرىمەن بايلانىستى, ءوزارا ءۇيلەسىمدى, جولعا قويىلعان جۇيە رەتىندە ءتۇزۋ.
بۇل ستراتەگيانىڭ ءتۇيىندى التى قۇرامداس بولىگى بار.
ءبىرىنشى قۇرامداس بولىگى – ەلباسى فەنومەنى.
ەكونوميكالىق جانە گەوساياسي تۇرعىدان تولىققاندى تاۋەلسىزدىككە ەڭ الدىمەن ەلباسىمىز نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ارقاسىندا قول جەتكەنىن ءبىزدىڭ ءبارىمىز دە تۇسىنەمىز.
ونى ۋاقىتتىڭ ءوزى تاڭدادى. ونىڭ بويىنان ءوزىنىڭ تۋعان حالقىن, ەلىنىڭ تاريحىن, ارمان-اڭسارىن, بويىنداعى ۇلى قۋاتىن تانىپ-بىلگەن اسا كورنەكتى جانە باتىل كوشباسشىنى كورگەن حالىق سول تاڭداۋعا توقتادى.
بۇل فەنومەن قۇبىلىستان تۇتاس ۇلتتىڭ جاسامپازدىق رۋحى جانە ونىڭ تاۋەلسىزدىك تۋرالى سانعاسىرلىق ارمان-تىلەكتەرىنىڭ ورىندالۋى تانىلادى.
ءتيىمدى مەملەكەتتىلىك, بارىنەن بۇرىن, حالىقتىڭ سەنىمىنە جانە قوعامنىڭ تاس-ءتۇيىن جۇمىلۋىنا نەگىزدەلەدى, مۇنىڭ ءوزى ءار سايلاۋ سايىن تولىقتاي ەلەكتوراتتىق قولداۋدان كورىنىپ كەلەدى.
ەكىنشى قۇرامداس بولىك – ستراتەگيالىق جوسپارلاۋ مەن مەملەكەتتىك مەنەدجمەنتتىڭ دارا ءستيلى.
پرەزيدەنتتىڭ ساياسي ەرىك-جىگەرىنىڭ ارقاسىندا ءبىز «ءسۇرىنىپ-قابىنبادىق», «تابانداپ تۇرىپ قالمادىق», «ءبىر جەردى شيىرلاي بەرمەدىك», مىناۋ جاھاندانعان الەمدە ءوزىمىزدى دە, ءوزىمىزدىڭ بىرتەكتىلىگىمىزدى دە ءدال تابا الدىق.
مەملەكەت باسشىسى قاي كەزدە دە دايەكتى تۇردە العا جىلجۋدى ماعىناسىز اداسۋدان اجىراتا ءبىلدى, ءبىزدىڭ «قايدان» كەلە جاتقانىمىزدى, «قايدا» بارا جاتقانىمىزدى, نەدەن «كەتۋگە», نەگە «جەتۋگە» ۇمتىلاتىنىمىزدى ايقىن انىقتادى.
بۇگىنگى تاڭدا نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ بۇل سيپاتى ءححى عاسىرداعى دامۋدىڭ ىرگەلى باعىتتارىنىڭ ءوزارا ۇقساسۋىنا اينالعان «قازاقستان-2050» ستراتەگياسىنان كورىنىس تاپقان.
2050 ستراتەگياسىن ۇسىنا وتىرىپ, ەلباسى جەڭىل-جەلپى prosperity – ۋاقىتشا جانە سەنىمسىز وركەندەۋدەن قاۋىپسىزدەندىردى.
ەلباسى ءبىرتۇتاس ۇلتتى الەمدەگى ەڭ قۋاتتى ەكونوميكالار مەن تابىستى قوعامداردىڭ تاڭداۋلى وتىزدىعىنا كىرۋگە باعىتتاپ وتىر.
ءۇشىنشى قۇرامداس بولىك – قۇرىلىمدىق رەفورمالاردى جۇزەگە اسىرۋ جولىمەن يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق ەكونوميكا قالىپتاستىرۋعا, عىلىمي-تەحنولوگيالىق بازانى دامىتۋعا, يننوۆاتسيالاردى ەنگىزۋگە, شاعىن جانە ورتا بيزنەستى قولداۋعا باعىتتالعان ورنىقتى دامۋدىڭ قازاقستاندىق ەكونوميكالىق ءتول تۇجىرىمداماسىن جاساۋ.
نۇرسۇلتان نازارباەۆ قازاقستاندى ارتتا قالعان ەلدەن ەكونوميكالىق جاڭعىرۋدىڭ جولباسشىسىنا اينالدىردى. تاقىر جەردەن ناعىز وسى زامانعى مەملەكەت قۇرىپ شىقتى.
بۇل مودەل الەمدىك ءارتۇرلى ەكونوميكالىق جانە قارجى داعدارىستارىنا توتەپ بەردى. جان باعۋدىڭ جان اۋىرتار مەكتەبىنەن وتە وتىرىپ, قازاقستان ەڭ ءبىر قيىن كەدەرگىلەردى ەڭسەرۋ قابىلەتىن شىڭدادى, ءوزىنىڭ قورعانىش تەتىكتەرىن قالىپتاستىرىپ, سىناقتان وتكىزدى, سوندىقتان دا كەز كەلگەن سىرتقى ەكونوميكالىق سوققىلارعا توتەپ بەرۋگە دايىن تۇر.
«نۇرلى جول» باعدارلاماسى ءوز بويىنا وسى كەشەندى تۇگەل بىرىكتىرگەن.
ءبىز ءۇشىن الەمدىك ەكونوميكالىق جۇيەنىڭ تۇراقسىزدىعى جاعدايىنداعى «capacity» وسى, ءبىزدىڭ ىشكى ەكونوميكالىق قۋاتىمىز دا وسى.
ءتورتىنشى قۇرامداس بولىك – بارشاعا ورتاق ەڭبەك قوعامىن, جاسامپاز سيپاتتاعى الەۋمەتتىك قۇرىلىمدى قالىپتاستىرۋعا, ازاماتتاردىڭ ءال-اۋقاتىن ارتتىرۋعا جانە ءومىر ساپاسىنىڭ جوعارى ۇلگى-قالىپتارىنا ۇمتىلۋعا باعىتتالعان الەۋمەتتىك دامۋدىڭ قازاقستاندىق جولى.
پرەزيدەنت مەملەكەت اتاۋلى الەۋمەتتىك كومەكتى وعان شىن مانىندە مۇقتاج ادامدارعا عانا كورسەتۋگە ءتيىس دەگەن كوزقاراستى سەنىمدى جاقتاۋشى بولىپ تابىلادى.
بارشا جۇرت ءۇشىن بەلسەندى ەڭبەك ەتۋگە قاجەتتى تولىققاندى جاعداي جاسالادى. سولاي ەتكەندە عانا ازاماتتاردىڭ ءوزىنىڭ تاعدىرى جانە وتاننىڭ تاعدىرى ءۇشىن جاۋاپكەرشىلىگى ارتا تۇسەدى. باسەكەلەستىك بۋىپ تۇرعان الەمدە ءومىر سۇرەتىن قوعام مەنتاليتەتىن قايتادان قالىپتاستىرىپ شىعۋدىڭ بۇكىل ءمانى وسىعان كەلىپ تىرەلەدى.
بەسىنشى قۇرامداس بولىك – ەتنوسارالىق جانە كونفەسسياارالىق كەلىسىمنىڭ بۇكىل الەمدە ۇقساستىعى جوق قايتالانباس فورمۋلاسى.
بۇل فورمۋلا ەلباسىنىڭ ساياسي دانالىعىنىڭ ارقاسىندا دۇنيەگە كەلگەن.
مەملەكەت پەن سوتسيۋمنىڭ «اتومدارىن» رەتتەستىرۋ ءۇشىن قازاقستانعا ءوزىنىڭ «تىرەك نۇكتەلەرى», ءوزىنىڭ «ۇستاتقىشى», ءوزىنىڭ «كريستالل قۇرىلىمى» قاجەت بولدى.
نۇرسۇلتان نازارباەۆ قۋاتتى ىشكى يممۋنيتەتى بار سونداي جۇيەنى جاساپ شىقپاققا بەكىندى.
ونىڭ ينستيتۋتسيالانعان كورىنىسى قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى بولدى. بۇل – الەۋمەتتىك يننوۆاتسيا, مادەنيەتتەر, تىلدەر مەن داستۇرلەر سينتەزىنىڭ ۇيلەسىمدى تۇردە قۇلاش جايۋى.
اسسامبلەيانىڭ ارقاسىندا تاۋەلسىزدىك جىلدارىندا ءبىرتۇتاس ۇلتتىڭ گەنومى بەيبىتشىلىك پەن كەلىسىمنىڭ, بىرلىك پەن مادەني-ءدىني تاعاتتىلىقتىڭ بەركىتۋشى قۇندىلىقتارىمەن باي ءتۇستى دەپ سەنىممەن ايتۋعا بولادى.
سونىمەن بىرگە, ءححى عاسىرداعى تابىستى مەملەكەتتىڭ زاڭدارىنا سايكەس ءتىپتى اسا قۋاتتى ەكونوميكانىڭ ءوزى ادامداردى بىرىكتىرىپ تۇراتىن رۋحاني يدەياسىز دامي المايدى.
ادامداردىڭ ءارتۇرلى توپتارىنىڭ اراسىنداعى وپىرىلعىشتاردىڭ ءبارىن بويىنا ساقتاي بەرەتىن ىدىراعىش قوعامنىڭ اۋقىمدى مىندەتتەردىڭ ۇدەسىنەن شىعا الۋى نەعايبىل.
سوندىقتان دا, نۇرسۇلتان نازارباەۆ حالىققا «ماڭگىلىك ەل» جالپىۇلتتىق يدەياسىن ۇسىندى.
بۇل يدەيا قازاقستاننىڭ ءبىرتۇتاس حالقىنىڭ وتانشىلدىق ساناسى مەن مىنەز-قۇلقىنىڭ يننوۆاتسيالىق ۇياقالىبىنا اينالعان ارقاۋلىق كۇندىلىقتار كەشەنىن قۇرايدى.
مەملەكەتتىڭ, قوعامنىڭ جانە ءاربىر قازاقستاندىقتىڭ ءبىزدىڭ وتانىمىزدىڭ تاعدىرى مەن ماڭگى وركەندەۋى ءۇشىن قاشاندا جاۋاپتى بولۋىنىڭ دىلدىك وزەگى قالىپتاستىرىلدى.
ماڭگىلىك ەل ۇعىمىنىڭ بويىنا بارشا قازاقستاندىقتار ءۇشىن ورتاق وتانعا اينالعان ءبىزدىڭ جەرىمىزدىڭ ۇلى وتكەن تاريحى, لايىقتى بۇگىنگى كۇنى مەن عاجايىپ بولاشاعى توعىسقان.
التىنشى قۇرامداس بولىك – ءتيىمدى سىرتقى ساياسي دوكترينا.
قازاقستان پرەزيدەنتى الەمدىك ترەندتەردىڭ سارىندارى مەن باعىتتارىن نازىك سەزىنەدى.
بۇگىنگى تاڭدا ءححى عاسىرداعى جاھاندانعان الەمنىڭ تاۋەكەلدەر شوعىرىن جيناقتالعان تۇردە «دىقپەن», «دىكپەن» بىتەتىن ءتورت ۇعىممەن سيپاتتاۋعا بولادى, ولار – تۇراقسىزدىق, بولجامسىزدىق, دۇدامالدىق, قاتەرشىلدىك.
سوندىقتان دا ءبىزدىڭ قوعامىمىزدا, بۇكىل الەمدەگى سياقتى, مۇنداي قاتەرلەردى «بولدىرماۋ مادەنيەتىن» تۇتاستاي قالىپتاستىرۋعا دەگەن سۇرانىس اناعۇرلىم ارتا ءتۇستى.
وسىناۋ جاڭاشا «بەيبىتشىلىك عىلىمىنىڭ» نەگىزىن مەملەكەت باسشىسىنىڭ قۋاتتى يدەياسى – G-GLOBAL قۇرايدى, ول يدەيا الەمدىك قوعامداستىقتا بارعان سايىن كوپ جاقتاستار تاۋىپ كەلەدى.
بۇل – قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ سىرتقى ساياسي دوكتريناسىنىڭ شوقتىعى.
وسىلايشا, ەلباسىنىڭ ءتيىمدى مەملەكەتتىلىك يدەياسىنىڭ ەۆوليۋتسياسى مەن قازاقستاننىڭ دامۋىنىڭ ناقتى ناتيجەلەرى نۇرسۇلتان نازارباەۆ ءداۋىرىنىڭ قۋاتى مەن الەۋەتىن ناقپا-ناق تۇسىنۋگە مۇمكىندىك بەرەدى.
نۇرسۇلتان نازارباەۆ اسپەتتەپ وتىرعان ءتيىمدى مەملەكەتتىلىك – ونىڭ ءححى عاسىرداعى ساياسي ەكسكليۋزيۆى.
مىنە, سوندىقتان دا ەلباسىمىز ەلدى العا جىلجىتاتىن قۋاتتى لوكوموتيۆكە اينالۋعا ءتيىستى بەس حالىقتىق رەفورمانى ۇسىندى.
قازىرگىدەي جاھاندانعان الەمدەگى بۇلدىر سۇلبالاردىڭ اياسىندا ءبىز, قازاقستاندىقتار, دامۋدىڭ جاڭا بەلەسىنە اياق باستىق, بۇل بەلەستە قازاقستاندىق تابىستىڭ بالاماسى كۇشتى مەملەكەتتىلىكتىڭ, قۋاتتى ەلباسى مەن ءبىرتۇتاس ۇلتتىڭ قۇرىشتاي قۇيماسى بولىپ وتىر.
مىرزاتاي جولداسبەكوۆ,
جازۋشى, عالىم.
جاھاندىق رىنوكتارداعى تەرىس كورسەتكىشتەر, ەكونوميكالىق جانە قارجى بايلانىستارىنىڭ بۇزىلۋى, گەوساياسي قىسىمنىڭ ۋشىعۋى مەن حالىقارالىق قاتىناستاردىڭ كۇردەلەنۋى جاعدايىنداعى جاڭا سىن-قاتەرلەر ۋاقىتى توبەدەن ءتونىپ تۇر.
وسىنىڭ ءبارىن ناقتى تۇسىنە وتىرىپ, ءبىزدىڭ حالقىمىز قازاقستاننىڭ ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ باسشىلىعىمەن الەمدەگى اسا تەز دامىپ كەلە جاتقان مەملەكەتتەر تۇعىرىنا شىعۋىنا مۇمكىندىك بەرگەن تۇراقتى پروگرەستىڭ ءبىر عانا دۇرىس جولىن تاڭداي ءبىلدى.
بۇل – قازاقستاندىقتاردىڭ بارىنشا كوپ بولىگى قاتىسقان داۋىس بەرۋ تاريحىنداعى اسا جارقىن كۇن.
حالىقارالىق ساراپشىلار قوعامداستىعى قازىردىڭ وزىندە قازاقستانداعى سايلاۋ-2015 الەمدىك ەلەكتوراتتىق ۇدەرىستەر تاريحىنا ەنەتىنىن ايتىپ وتىر.
الەم بىزدەگى سايلاۋدى دەموكراتيانىڭ سالتانات قۇرۋى رەتىندە باعالادى.
ال كەڭەستىك دەرجاۆانىڭ قيراندىلارىنان پايدا بولعان مەملەكەتتىڭ ءوز قولى ءوز اۋزىنا جەتەتىنىنە سەنگەندەر ءتىپتى دە كوپ ەمەس ەدى.
بىراق جىلدار وتە جەدەل كۇش الا تۇسكەن جاس وركەندەۋشى ەۋرازيالىق مەملەكەت وزىنە جوعارى نازار اۋدارۋعا ماجبۇرلەدى.
قازاقستاننىڭ بولاشاقتىڭ ەلىنە عاجايىپ اۋىسۋى تۋرالى شەتەلدىك ساراپشىلار مەن جۋرناليستەر نەبىر كەلىستى كىتاپتار مەن تاماشا ماقالالار جازۋدا.
الەمدەگى ساياسي ەليتا وزگەرىستەرگە باتىل باستاماشىلىق جاساپ, تۇبەگەيلى رەفورمالار جۇرگىزگەن زامانىمىزدىڭ اسا كورنەكتى ساياسي قايراتكەرى رەتىندە نۇرسۇلتان نازارباەۆقا ءجيى-ءجيى شىنايى قۇرمەتىن كورسەتىپ كەلەدى.
ونى پلانەتارلىق اۋقىمداعى كوشباسشى-رەفورماتورلار – دجوردج ۆاشينگتونمەن, ماحاتما گانديمەن, مۇستافا كەمالمەن, شارل دە گوللمەن, لي كۋان يۋمەن ءبىر قاتارعا قويادى.
حالىقارالىق وقىمىستىلار قازاقستاندىق عاجايىپتىڭ كودىن تابۋعا, ءبىزدىڭ مەملەكەتىمىزدىڭ دامۋىنا عىلىمي نەگىزدەمە بەرۋگە ۇمتىلىپ وتىر.
وسى ورايدا, عىلىمي اينالىمدا «نازارباەۆ مودەلى» دەگەن تۇسىنىك پايدا بولدى جانە بەرىك ورنىعىپ ۇلگەردى.
جالپىلاي العاندا, ول بولاشاققا ۇمتىلعان قۋاتتى مەملەكەت, ءححى عاسىرداعى كۇشتى قازاقستان رەتىندە سيپاتتالادى.
سايلاۋدىڭ مەملەكەت تاريحىنداعى ەكى ۇلى مەرەيتويلىق وقيعالار – قازاقستاندىقتار ءۇشىن ەرەكشە جىل ىشىندە ءوتۋىنىڭ تەرەڭ نىشاندىق ءمانى بار.
ويتكەنى, ولار «نازارباەۆ مودەلىن» ساپالىق تۇرعىدان باعالاۋ ءۇشىن سالماقتى نەگىز قىزمەتىن اتقارادى.
مۇنداي كوزقاراس وتكەن جىلدار بيىگىنەن تولىققاندى قورىتىندىلار شىعارۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
بىرىنشىدەن, ءبىزدىڭ الدىمىزدا مەملەكەتتىڭ ەڭ باستى اتريبۋتتارىنىڭ ءبىرى بولىپ تابىلاتىن قازاقستان رەسپۋبليكاسى كونستيتۋتسياسىنىڭ 20 جىلدىعىن مەرەكەلەۋ تۇر.
قازاقستان تىنىس-تىرشىلىگىنىڭ تەك قۇقىقتىق ءبازيسى عانا ناقتى جازىلىپ قويماي, سونداي-اق, قۋاتتى مەملەكەت قۇرۋدىڭ باسى بولىپ تابىلعان جانە ىشكى قۇرىلعىلاردىڭ شەشۋشى ەلەمەنتتەرى بەكىتىلگەن نەگىزگى زاڭ 1995 جىلى قابىلداندى.
بۇكىلحالىقتىق رەفەرەندۋمدا قازاقستان حالقى كۇشتى پرەزيدەنتتىك بيلىكتىڭ جولىن تاڭداپ السا, ول تۇراقتى جانە ورنىقتى دامۋدىڭ 20 جىلدىق سيپاتىن ايقىنداپ بەردى.
مەملەكەتتىك باعىتتىڭ ءدال دە جوسپارلى نەگىزى وسىدان تامىر تارتىپ جاتىر.
نۇرسۇلتان نازارباەۆ قاشاندا ءوز ەلى بولاشاعىنىڭ تۇجىرىمدامالىق باعىتىن ايقىن كورەدى. بولاشاقتى ويلايتىن سەبەبى, قازاقستان جەڭىستەرىنىڭ كوپ بولعانىن قالايدى.
پرەزيدەنتتىڭ ستراتەگيالارى مەن باعدارلامالارى – كەڭ اۋقىمدى جالپىۇلتتىق جوبالار, ۇزاق مەرزىمدى تابىستاردىڭ ماقساتتى ماتريتسالارى, سەرپىندى باستامالار, ەكونوميكا مەن قازاقستان قوعامىن جاڭعىرتۋدىڭ عىلىمي نەگىزدەلگەن ناقتى جوسپارلارى.
قازاقستان – ناقتى جاسالعان يدەولوگياسى بار الەمدەگى بىردەن-ءبىر ەل.
ءاربىر ستراتەگيالىق قۇجات قازاقستان كوشباسشىسىنىڭ ساياسي فيلوسوفياسىنىڭ, ونىڭ يننوۆاتسيالىق كوزقاراستارىنىڭ, جالپىالەمدىك ترەندتەر مەن بولاشاق جاھاندىق ۇردىستەردى تەرەڭنەن ءتۇسىنۋدىڭ ارقاۋى بولىپ تابىلادى.
وسىنداي جاۋھار – «قازاقستان-2050» ستراتەگياسى. بۇل – قازاقستاننىڭ كۇردەلى عاسىرداعى جاڭا تاڭداۋى, ءوزىنىڭ ورنىن جاڭاشا سالماقتاۋى.
ەكىنشىدەن, 2015 جىل تولىعىمەن كوپۇلتتى قوعام قىزمەتىنىڭ تەتىگىن بەكىتۋشى بولىپ تابىلاتىن قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ 20 جىلدىعى تۋى استىندا وتەدى.
بۇكىل الەم ءۇشىن ول قوعامدىق تۇراقتىلىقتىڭ ۇلگىسىنە, 100 ەتنوس پەن 17 كونفەسسيا مۇددەلەرىنىڭ تەپە-تەڭدىگىن ساقتاۋ مەن نىعايتۋدىڭ مىسالىنا اينالدى.
قازاقستان تاجىريبەسى – ورنىقتى ءوسىمنىڭ تىرەگى مەن ءارى قارايعى جاسامپاز ىستەردىڭ كەپىلى بولىپ وتىرعان بەيبىتشىلىك, كەلىسىم, بىرلىك.
وسى قۇندىلىقتار تاۋەلسىزدىكپەن ءبىر قاتاردا تۇرعان, مەملەكەت باسشىسى باستاماشىلىق تانىتقان «ماڭگىلىك ەل» ۇلتتىق يدەياسىمەن استاسىپ جاتىر.
وسىلايشا, قازاقستاننىڭ دامۋ جولى مەن تۇڭعىش پرەزيدەنتتىڭ ءرولىن عىلىمي تەوريالىق-مەتودولوگيالىق وي ەلەگىنەن وتكىزۋ ءۇشىن شەشۋشى باعدار بولىپ تابىلاتىن كوپقىرلى «نازارباەۆ مودەلىنىڭ» ەكى ارقاۋى ايقىن كورىنەدى.
الايدا, ەڭ باستىسى – ولار جاس مەملەكەتتىڭ كۇشى نەدە ەكەنى جانە قازاقستاندىقتاردىڭ قوزعالىس تراەكتورياسى نە سەبەپتى وزگەرىسسىز قالىپ كەلە جاتقانى تۋرالى تولىق تۇسىنىك قالىپتاستىرادى.
ءححى عاسىردى عالىمدار وركەنيەتتەر جانجالى مەن تۇراقسىزدىقتار سەكىرىسى ۋاقىتى دەپ اتايدى.
حالىقارالىق قاتىناستاردىڭ قۇرىلىمى مەن جاھاندىق ەكونوميكالىق جۇيە الەمدىك قۇرىلىستىڭ قاق ورتاسىن ىشتەن ءمۇجىپ, انتاگونيزم مەن بىرجاقتى مۇددەلەردى جەدەل توت باستىرىپ كەلە جاتقانى كەزدەيسوقتىق ەمەس.
بىزگە سىرتقى فاكتورلاردىڭ ىقپالىنان اعىمداعى تابىستاردى ساقتاپ قالۋ وڭاي ەمەس, بىراق ناتيجەلەردى باسقارۋدى ءۇيرەنىپ, ۇلكەن جەتىستىكتەرگە جەتۋ ءۇشىن جاڭا مۇمكىندىكتەر ىزدەستىرۋ كەرەك.
سوندىقتان ءبىزدىڭ الدىمىزدا بەس حالىقتىق رەفورمانى جۇزەگە اسىرۋعا كىرىسۋ مىندەتى تۇر.
ءابىش كەكىلباەۆ,
قازاقستاننىڭ حالىق جازۋشىسى.
26 ساۋىردە پرەزيدەنت سايلاۋى ءوتتى. وندا قازاقستاننىڭ حالقى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ توڭىرەگىنە جۇدىرىقتاي جۇمىلىپ, تىعىز توپتاسىپ, وعان ءبىر كىسىدەي داۋىس بەردى. سول ارقىلى ولار باياندى بەيبىتشىلىك, الەۋمەتتىك ورنىقتىلىق, تۇراقتى دامۋ مەن قاۋىپسىزدىك جولىن تاڭدادى.
بۇنداي بىراۋىزدىلىق پەن اسا جوعارى ەلەكتوراتتىق بەلسەندىلىكتىڭ ارعى جاعىندا قازىرگىدەي داعدارىس ۇستىندەگى دۇنيەدە ەلباسىمىزدىڭ كورەگەن ساياساتى ارقاسىندا بىرلىگىمىز نىعايىپ, بەيبىتشىلىك پەن تاتۋلىقتىڭ ەڭ باستى قۇندىلىقتارىمىزعا اينالعانى ايقىن كورىنەدى.
ۇلكەن وزگەرىستەردى ابىرجىماي قارسى الىپ, كەلەلى تاريحي سىناقتارعا تاپجىلماي توتەپ بەرە الۋ ءۇشىن قۇرىشتاي مىعىم ىنتىماقتى قوعام كەرەك. تەك ىشكى تۇتاستىعى مەن بىرلىگى جاراسقان ۇلتتار عانا ۋاقىت تەزىنە توتەپ بەرە الماقشى.
تاۋەلسىزدىك جىلدارىندا باستان كەشكەندەرىمىزدى ءوز جۇرەگىمىزدەن وتكىزىپ, ورتاق قۋانىشتارىمىزدى سارالاي سالماقتاپ, ءبىر-ءبىرىمىزدى بايسالدى باعالاي ءبىلۋدى ۇيرەندىك.
قازاقستاننىڭ وسىنشا گۇلدەنۋىنىڭ سىرى نەدە؟
قازاقستاندىق جولىمىزدىڭ استارىنا تەرەڭىرەك ۇڭىلسەك, ۇلت جەتەكشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ جۇرگىزىپ وتىرعان كەمەل ساياساتتىڭ ءتورت ءتۇرلى قىرىن بايقار ەدىك.
ءبىرىنشىسى – ستراتەگيامىز.
وسى زامانعى دۇنيەدە ستراتەگيالىق باعىت-باعدارسىز, ۇزاق مەرزىمدىك باعدارلاماسىز ءبىر كۇن دە ءومىر سۇرۋگە بولمايتىنى كوپتەن بەلگىلى.
ءبىزدىڭ ءداۋىرىمىز – اسا اۋىر, ءارى كۇردەلى مىندەتتەردى جۇزەگە اسىرۋ كەزەڭى. دەر كەزىندە جاسالماعان ءبىر قادام بۇكىل ۇدەرىستى كەيىن تارتۋى ىقتيمال. مۇنداي اسا تەزدەتىلگەن وزگەرىستەر زامانىندا ەلباسىمىز مەملەكەتىمىزدى العا باستىرۋ ءۇشىن ساعات سايىن اسا ماڭىزدى شەشىمدەر قابىلدايدى. كەلەشەك جوسپارلارىمىزدىڭ كوكجيەگىن ۇزدىكسىز كەڭەيتىپ, كۇندەلىكتى قويىلار تالاپشىلدىقتى ۇدايى بيىكتەتە تۇسۋدە.
نۇرسۇلتان نازارباەۆ سومداعان «قازاقستان-2050» ستراتەگياسى مەن «نۇرلى جول» جاڭا ەكونوميكالىق ساياساتىندا تالاي وتكەلەكتەردەن وتكەن تۋعان حالقىمىزدىڭ كوپعاسىرلىق ارمان-مۇددەلەرى نەگىزگە الىنعان. ولار اۋىلدارىمىز بەن قالالارىمىزدىڭ ينفراقۇرىلىمدارىن جاقسارتۋدى, ءبىلىم مەن دەنساۋلىقتى قورعاۋدى, دامىتۋدى, ادامداردىڭ بويىنداعى جاسامپازدىق رۋحتى ارتتىرۋدى, جاستاردى ەڭبەك پەن سالاماتتى ءومىر سالتىنا جاپپاي بەت بۇرعىزۋدى كوزدەيدى. دامۋدىڭ الدىڭعى شەبىنە يننوۆاتسيالىق جوبالار, كرەاتيۆتى شەشىمدەر, زاماناۋي ەكونوميكانى شىعارۋ قامدالادى.
ەكىنشىسى – جەتىستىكتەرىمىز.
قازىرگى دۇنيەدە قازاقستاننىڭ العا باسقان تابىستارى اركىمگە ايان. نۇرسۇلتان نازارباەۆ جەتەكشىلىك ەتكەن جىلدارى ەلىمىز ادام تانىماستاي بولىپ, تۇبەگەيلى وزگەردى. ۇلان-بايتاق ەگىنجايلارىمىز بەن الىستاعى فەرمالارىمىزدىڭ وزدەرى ادام تانىماستاي بولىپ, تەحنيكالىق جاعىنان قايتا قارۋلاندى. قالالارىمىزداعى جاڭا سالىنىپ ءبىتىپ جاتقان ساۋلەتتى ۇيلەرىمىزدەن بەلۋاردان بالشىققا باتقان كەشەگى كوشەلەردى كورە المايسىز.
ايلىق جالاقىمىز 27 ەسە, قازاقستاندىقتاردىڭ جىلدىق تابىسى – 12 ەسە وسكەنى تالاي نارسەدەن حابار بەرە الادى.
بۇل قارقىندى باياۋلاتىپ الماۋ, قايتا ۇلعايتا بەرۋ – قازاقستاننىڭ جاسامپازدىق بەينەسىن ودان سايىن جاقسارتا تۇسەتىنى بەلگىلى.
جاسامپاز قازاقستاننىڭ بۇگىنگى قارقىنىنا ساۋلەتتى استانامىز, الدا تۇرعان «ەكسپو-2017» حالىقارالىق كورمەسى داۋسىز ايعاق بولا الادى.
ءۇشىنشىسى – تاريحيلىق.
عاسىرلار باسى تۇرەن تيمەگەن ەجەلگى تاريحىمىزعا بۇكىل ەل بولىپ نازار اۋدارا باستادىق. كوپعاسىرلىق وتكەن جولىمىزدى وي ەلەگىنەن وتكىزۋگە عالىمدارىمىز ەندى-ەندى كىرىستى. قازاق حاندىعىنىڭ الدىمىزدا تۇرعان 550 جىلدىعى – بۇل باعىتتاعى شەشۋشى بەتبۇرىس بولسا كەرەك.
ونىڭ ۇستىنە, ءبىزدىڭ ەلىمىز تاريحي ۇدەرىستەردى كۇنبە-كۇن ءوز باسىنان وتكەرىپ جاتىر. تاۋەلسىزدىكتىڭ ءار جىلى, ءار ايى, ءار كۇنى, ءار ساعاتى ۇلكەن تاريحي مانگە يە. ءبىزدىڭ كوز الدىمىزدا تاريحي وقيعالار ورىستەپ, تاريحي تۇلعالار سومدالۋدا. ەلباسىمىز نۇرسۇلتان نازارباەۆ ءوزىمىز اتقارىپ جاتقان ۇلى ىستەرگە تاريح كوزىمەن ءۇڭىلىپ, ەرتەڭگى جەتكىنشەك ۇرپاق ءۇشىن زەردەلەي بىلۋگە ۇزبەي شاقىرىپ كەلەدى.
تاريح – شەكسىز قۇندى تاجىريبەمىز, ۇزبەي دامۋىمىزدىڭ ولشەمى, بولاشاعىمىزدىڭ ىرگەتاسى.
ءبىز بۇگىن وتكەنىمىزگە تەرەڭ بويلاپ, تاريح ارحيتەكتونيكاسىنىڭ كەز كەلگەن ۇزىگىنەن جالپى ادامزاتتىق دامۋدا قانداي ورىن يەلەنگەنىمىزدى ايقىن كورە الامىز. سول پريزما ارقىلى قانداي ۇزاق جولدان وتكەنىمىزدى, بۇعان قالاي جانە قانشا ءجۇرىپ جەتكەنىمىزدى, ەرتەڭگى قازاقستاننىڭ قانداي بيىكتەرگە سامعاي الارىن انىقتاي الامىز.
مەملەكەت باسشىسى ءبىزدىڭ ەجەلگى تاريحىمىزدى شاڭ باسۋىنا جول بەرمەي, ۇدايى زەرتتەي, زەردەلەي تۇسۋگە شاقىرىپ كەلەدى. سونىڭ ارقاسىندا عاسىرلار شەجىرەسىندەگى ەجەلگى سۇرلەۋلەر مۇلدە ۇمىت بولىپ قالماي, باياعى التى ايلىق الىس كەرۋەن جولدارى جاڭا اۆتوماگيسترالدار مەن جەدەل قوزعالىستاعى تەمىرجولدارعا اينالۋدا.
قازاقستاندا كەيىنگى ءتورت جىل ىشىندە 630 يندۋستريالىق جوبانىڭ ىسكە قوسىلعانىن ايتساق تا جەتكىلىكتى.
ەندى ءبىز تاريح جيناعان اسىل قازىنامىزدىڭ ەڭ اقىرىنا قول سالا دا الامىز. مۇندايدا, ەڭ الدىمەن, حالىق رۋحىن اۋىزعا الامىز. حالىق رۋحى بابالارىمىزدىڭ ومىرلەرىن ايشىقتاپ, تاعدىرلارىن ايقىندادى. ەندەشە, بۇگىندە 17 ميلليون قازاقستان حالقى تاريحتىڭ مىڭداعان جىلدارعى جادىندا قالعان التىن تىزبەسىن ءتىزىپ شىعىپ, ەل رۋحىن ءوز يگىلىگىنە جاراتا بىلگەنى ءجون. سوندا عانا ۇرپاقتار اراسىنداعى رۋحاني ساباقتاستىق ماڭگىلىك ءومىر سۇرە الادى. ەلباسىنىڭ ساياساتى دا سول ساباقتاستىقتىڭ ايقىن كورىنىسى بولىپ تابىلادى. ول – ولمەس-وشپەس حالىق دانالىعىنىڭ زاڭدى جالعاسى. پرەزيدەنت ويلارىنىڭ كەمەلدىلىگى – حالىق كەمەڭگەرلىگىنىڭ سارقىلماس ومىرشەڭدىگىن دالەلدەيدى.
ءتورتىنشىسى – ماڭگىلىككە قۇشتارلىعىمىز.
نۇرسۇلتان نازارباەۆ بۇل فيلوسوفيالىق كاتەگوريانى وسى زامانعى ينتەللەكتۋالدىق سارا باعىتقا اينالدىردى.
«ماڭگىلىك ەل» ۇعىمىنىڭ وزىندە قازاقستان حالقىنىڭ ولمەس-وشپەس ومىرشەڭدىگى تۇر.
بۇنداي جالپى ۇلتتىق يدەيانى ۇسىنا وتىرىپ, مەملەكەت باسشىسى قازاقستاننىڭ ماڭگى قۇلپىرىپ تۇرعانىن كورگىسى كەلەدى. ءوز ءومىرىنىڭ ۇلگىسىمەن بۇكىل قازاقستان ەڭ باستى مۇراتقا – ءاربىر ازامات تەك ادال ەڭبەگىمەن عانا دالەلدەي الاتىن وتان الدىنداعى ادالدىققا باعىتتاۋدى ارماندايدى. پرەزيدەنت ءومىرى – ءوز باسىنا تۇسكەن قيىندىقتاردى ەل باسىنا تۇسكەن اۋىرتپالىقتاردى ەڭسەرۋگە اينالدىراتىن شىنايى كۇرەس. ول ماڭگىلىك ەل جولىنداعى قاجىرلى ەڭبەك ارقىلى عانا ارمانىنا جەتە الادى.
بۇگىنگى الەمدىك وركەنيەت وتە ماڭىزدى وزگەرىستەردى باستان كەشۋدە. ول جايىنداعى كلاسسيكالىق ۇعىمدار كوز الدىمىزدا تۇراقسىزدىق تانىتۋدا. جاھاندىق قارجى مەحانيزمدەرى كوز الدىمىزدا ىرعاقتىلىعىنان ايىرىلۋدا. ساياسي قۇرىلىمدار تىم شەتىن, تىم ءالجۋاز. ءداستۇرلى قۇندىلىقتار ءوز باعاسىن جوعالتۋدا. اقىلعا سىيمايتىن كەزدەيسوقتىقتاردان الەمدىك تەپە-تەڭدىك بۇزىلۋدا.
ءبىز وسىنداي جاعدايدا جاڭا جەتىستىكتەرگە جەتپەكپىز. بىراق, قازاقستاندىقتار وپتيميزم مەن ەنتۋزيازمگە تولى. عىلىم مەن شىعارماشىلىق قاۋىمدى ەل مەن ەلباسى اراقاتىناسى مىقتاپ تولعاندىرادى. حالىق قولداۋى – ەلباسىنىڭ ساياسي ويشىلدىعى مەن ۇيىمداستىرۋشىلىق شابىتىنىڭ قاينار كوزى. حالىق سەنىمى – ەلباسى ۇستانار قاعيداتتىڭ ەڭ باستىسى. «ەلىنە قاراپ, ەرىن تانى, ەرىنە قاراپ, ەلىن تانى!» دەگەنىمىز دە, مىنە, وسى. ەل مەن ەلباسى اراسىنداعى تۇسىنىستىك پەن جاراستىق – بارلىق تابىسىمىزدىڭ جارقىن كەپىلى.
قازاقستان حالقى ساياسي ورنىقتىلىق پەن تۇراقتى ءومىردىڭ رەتسەپتىن بىلەدى. سىرتقى قىسىمداردى, مەيلىنشە قاتال باسەكەنى, تاعى دا باسقا جاعىمسىز اسەرلەردى ەڭسەرە ءبىلۋ ءۇشىن ىشتە ىنتىماقتى, سىرتتا ىقپالداستىقتى نىعايتا بىلگەن لازىم.
ەلباسى جولى – قازاقستان دامۋىنىڭ ايرىقشا سارا ماگيسترالى. ونىڭ بويىنداعى ىلگەرىلەۋدىڭ بىردەن ءبىر ولشەمى – تۇراقتىلىق. سول ارقىلى بولاشاققا جوسپارلار قۇرىپ, ونى ويداعىداي ورىنداي الامىز.
ەلباسىنىڭ ءاردايىم ەسكە سالاتىنى: ءبىز شىڭنىڭ باسىنا شىققانشا ءالى كوپ بار. بوس بەلبەۋ بولمايىق. ورتا جولدا قوجىراپ قالمايىق. جۇزەگە اسىرماق بەس حالىقتىق رەفورمانىڭ كوزدەيتىنى دە سول.
ونە بويى قاجىر-قايرات پەن جىگەرگە تولى قازاقستان ءوز كوشباسشىسىمەن بىرگە XXI عاسىردىڭ اسا بيىك ساتىلارىمەن ءبىر قادامنان سوڭ ءبىر قادام, ءبىر كۇننەن سوڭ ءبىر كۇن, ءبىر جىلدان سوڭ ءبىر جىل العا باسا بەرمەكشى. ماقساتتارىنا ءسويتىپ جەتپەكشى.
ولجاس سۇلەيمەنوۆ,
اقىن, حالىق جازۋشىسى.
وتكەن پرەزيدەنتتىك سايلاۋ قازاقستان جولىنىڭ تابىستىلىعىن, تيىمدىلىگى مەن سەنىمدىلىگىن كەزەكتى مارتە جارقىن تۇردە ايعاقتاپ بەردى.
بۇل – جالپىعا ورتاق بىرلىك پەن ىنتىماقتىڭ مەرەكەسى اۋانىندا وتكەن وتان تاريحى اۋقىمىنداعى داۋىرلىك وقيعا.
مەملەكەت باسشىسىنىڭ سايلاۋى تەك بۇكىلحالىقتىق سەنىم مەن نىعايا تۇسكەن قوعامدىق قولداۋدىڭ اكتىسى عانا بولىپ قويعان جوق. ولار جاسامپازدىقتان قۋات العان, ءححى عاسىردا تۇراقتى جانە ورنىقتى دامۋدىڭ يدەياسىنا ءوزارا سۋارىلعان كوشباسشى مەن ۇلت اراسىنداعى ۇزىلمەيتىن ورگانيكالىق بايلانىستى ايعاقتاپ بەردى.
قازاقستان حالقى وتكەننىڭ باعاسىن, بۇگىنگىنىڭ تابىسىن جانە بولاشاقتىڭ مۇمكىندىگىن ولشەۋسىز ناقتى سەزىنەدى.
نۇرسۇلتان نازارباەۆ كەزىندەگى پەريفەريالىق كەڭەستىك رەسپۋبليكانىڭ كەلبەتىن ىرعاقتى دامىپ كەلە جاتقان مەملەكەت جانە ءوسىپ-وركەندەگەن زاماناۋي قوعامعا وزگەرتە الدى. وسى ورايدا, ول ەلدى جاھاندىق ەكونوميكالىق جانە گەوساياسي داۋىلدارعا ۇرىندىرماي الىپ وتە الدى.
ءبىز الەمدىك داعدارىستاردىڭ تايفۋندارى كوپتەگەن جاس ەلدەردى تىعىرىققا تىرەگەنىنىڭ كۋاگەرلەرى بولدىق. ولاردىڭ كەمەلەرىنە سۋ كىرسە, كەيبىرەۋلەرى مۇلدەم اۋدارىلىپ قالدى. بىراق تەك ءبىزدىڭ مەملەكەت ەمەس.
ترانزيتتىك كىرىپتارلىقتى ەڭسەرگەن قازاقستان بۇگىندە ورنىقتى باعىت ۇستانىپ, الەمدىك مۇحيتتىڭ اساۋ تولقىندارىن سەنىمدى تۇردە جارىپ وتەتىن قۋاتتى زاماناۋي لاينەرگە اينالدى.
قازاقستان دامۋىنىڭ جاڭا شەبىندە حالىق داۋىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ جەتى ەرلىك ىسىنەن كورىنەتىن تاماشا ەڭبەگىنىڭ باعاسى رەتىندە ەستىلدى.
ءبىرىنشى – بۇل تاۋەلسىزدىك الۋ جانە نىعايتۋ. ەگەمەن قازاقستان ناقتى ۋاقىتتىڭ جەدەل رەجىمىندە تۇرعىزىلدى. الەمنىڭ گەوساياسي كارتاسىنان ءوزىنىڭ ورنىن الۋ ءۇشىن مەملەكەتتىڭ بەرىك ىشكى قاڭقاسى جاسالدى. ءوزىنىڭ بارلىق قىرلارىندا ۇلتتىق قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋگە نەگىز قالايتىن بارلىق قاجەتتى ساياسي, ەكونوميكالىق, الەۋمەتتىك ينستيتۋتتار تىزبەگى ءتۇزىلدى.
تۇڭعىش پرەزيدەنت تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ ارحيتەكتورى دەپ تانىلىپ قانا قويماي, ونىڭ سيمۆولىنا اينالدى.
ەگەمەندىكتى زاڭ تۇرعىسىنان رەسىمدەۋ ۇدەرىسى جاس مەملەكەت ءۇشىن ۇلكەن ماڭىزعا يە بولعانى ءسوزسىز. بىراق تاۋەلسىزدىكتى شىن مانىندە سەزىنۋ قازاقستان حالقى ءوز بەتىنشە كوشباسشىسىن تاڭداپ, وعان ءوزىنىڭ تاعدىرىن سەنىپ تاپسىرعان كەزدە عانا كەلدى.
ەكىنشى – بۇل ناقتى بەلگىلەنگەن ستراتەگيالىق بولجاۋ مەن ناقتى جوسپارلانعان دامۋ.
نۇرسۇلتان نازارباەۆ ەشقاشان اۋىزدان اق ماي اعىزامىن دەپ ۋادە بەرگەن ەمەس جانە الدىنا ۋتوپيالىق, ورىندالمايتىن ماقساتتار قويعان جوق.
ول ايقىن, جۇزەگە اسىرۋعا بولاتىن ستراتەگيالار مەن جوسپارلاردى ۇسىندى. سول جولمەن قازاقستاندى ناقتى جەتىستىكتەرى بار تابىستى بولاشاققا جەتەلەدى.
ەلباسى ىلگەرىلەتكەن «2050» ستراتەگياسى ەلدى دامىتۋدىڭ شەشۋشى ناۆيگاتسيالىق جۇيەسى بولدى.
قازاقستاندا قوزعالىستىڭ ناقتى ايقىندالعان باعىتى بار. ءححى عاسىردا ءوز ورنىنىڭ ناقتى كوورديناتتارى بەلگىلەنگەن. بۇل – الەمدىك ليگانىڭ اسا دامىعان 30-دىعىنا ەنۋ.
ءۇشىنشى – بۇل قازاقستانداعى ەكونوميكالىق پروگرەسس.
تاۋەلسىزدىك جىلدارىندا ءبىز تابىستى جانە ورنىقتى ەكونوميكا قۇرا وتىرىپ, قۋاتتى سەكىرىس جاسادىق.
ءىجو-ءنىڭ 20 ەسە وسكەنى مەن ەلىمىزدىڭ وسى نەگىزدە جان باسىنا شاققانداعى تابىس دەڭگەيى جوعارى ەلدەر قاتارىنا ەنگەنىن ايتساق تا جەتكىلىكتى.
حالىقارالىق رەيتينگكە سايكەس, قازاقستان جاھاندىق باسەكەگە قابىلەتتىلىك رەيتينگىندە 50-ءشى ورىندا نىق تۇر.
سەرپىندى دامۋ نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ: «اۋەلى – ەكونوميكا, سودان كەيىن ساياسات» دەگەن ستراتەگيالىق پاراديگماسىنا ارقا سۇيەۋ ناتيجەسىندە مۇمكىن بولدى. اتالعان فەنومەن توڭىرەگىندە كوپتەگەن عىلىمي ايتىس-تارتىس بولعانى دا جاسىرىن ەمەس.
بۇل مودەل «نۇرلى جول» جاڭا ەكونوميكالىق ساياساتىمەن كەڭەيە ءتۇستى. مەملەكەت باسشىسى جاھاندىق ەكونوميكالىق تۋربۋلەنتتىلىك پەن ىقتيمال قارجىلىق كاتاكليزمدەردى الدىن الا سەزە وتىرىپ, كەڭ اۋقىمدى ينفراقۇرىلىمدىق جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن جاڭا ساپالىق قادامدار جاسادى.
جاڭا ەكونوميكالىق ساياساتتىڭ كەرەمەتتىگى سوندا, ءار باعىتتى جۇزەگە اسىرۋ بارىنشا ۇلكەن مۋلتيپليكاتيۆتى تيىمدىلىك پەن ناقتى الەۋمەتتىك باعىتتىلىقتى كوزدەيدى.
ءتورتىنشى – ادام كاپيتالى مەن الەۋمەتتىك قاۋىپسىزدىك.
قازاقستاننىڭ ەڭ باستى جەتىستىگى مەن ماقتانىشى – بۇل ادامداردىڭ ءال-اۋقاتىنىڭ ارتۋى, ءومىر دەڭگەيىنىڭ ىرعاقتى جوعارىلاۋى.
ءبىزدىڭ كوشباسشىمىزدىڭ دامۋ ماقساتتارى پيراميداسىنىڭ بيىگىندە قاشاندا ادام, ونىڭ مۇڭ-مۇقتاجدارى مەن مۇددەلەرى تۇرادى.
مۇندا نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ءاربىر قازاقستاندىقتىڭ بەلسەندى قاتىسۋى ناتيجەسىندە الەۋمەتتىك جايلىلىقتى قامتاماسىز ەتۋگە باعىتتالعان «جالپىعا ورتاق ەڭبەك قوعامى» جاسامپازدىق دوكتريناسى ىرگەلى نەگىز رەتىندە كورىنەدى.
بەسىنشى – بۇل جاڭا قالا – قازاقستاننىڭ ەلورداسى.
استانا ەلباسىنىڭ ءتول تۋىندىسى جانە بولاشاق ۇرپاق ءۇشىن سالىناتىن باس قالا. بۇل – ەرجەتۋ جانە تولىسۋ كەزەڭدەرىنەن جەدەل ءوتىپ كەلە جاتقان ونىڭ سۇيىكتى پەرزەنتى.
مەن قالىڭ روماندارعا, كەيبىرەۋلەرى پوۆەستەرگە, كىشكەنتاي اڭگىمەلەرگە ۇقساس قالالار بار ەكەنىن تالاي مارتە ايتىپ كەلەمىن. بىراق استانا ۇلى پوەما ىسپەتتى. بۇل – باتىس پەن شىعىستىڭ ارحيتەكتۋرالىق ستيلدەرى مەن مادەنيەتىنىڭ ۇيلەسىمى. كولوريتتى يدەيالار مەن باتىل جوبالاردىڭ انسامبلى. الەمدە بىردە-ءبىر استانا وسىلايشا جىلدام ءارى جارقىن ءوسىپ-وركەندەگەن ەمەس.
استانا – قاشاندا جاڭا جەڭىستەرگە جىگەرلەندىرەتىن باستاۋ كوزى بولاتىنىنا سەنىمدىمىن.
التىنشى – بۇل بەيبىتشىلىك پەن كەلىسىم, بىرلىك جانە تۇراقتىلىق.
بۇل – ءبىزدىڭ مەملەكەتىمىزدىڭ نەگىزىنىڭ نەگىزى.
الەمنىڭ كوپتەگەن ەلدەرىندەگى الەۋمەتتىك سىلكىنىستەر مەن وسە ءتۇسىپ وتىرعان جاھاندىق تۇراقسىزدىق جاعدايلارىندا قازاقستان ورنىقتى جانە سەنىمدى دامۋ ۇستىندە.
الەم ەتنوسارالىق جانە كونفەسسياارالىق كەلىسىمنىڭ قازاقستاندىق مودەلىنە تاڭ-تاماشا قالىپ كەلەدى.
ونىڭ باستاماسىمەن قۇرىلعان قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى 20 جىل بويى دوستىقتىڭ, تولەرانتتىلىق پەن بارلىق قازاقستاندىق ەتنوستاردىڭ مادەنيەتى مەن داستۇرلەرىن بىرلەسىپ دامىتۋدىڭ يدەياسى كورىنىس تاپقان قوعامدى ۇيلەستىرۋدىڭ ارقاۋلىق تەتىگى بولىپ وتىر.
ءبىزدىڭ مودەلىمىز بارلىق حالىقارالىق قوعامداستىقتان ەڭ جوعارى باعا الدى. بۇۇ-دا تابىستى تانىستىرىلىپ, الەمنىڭ 60 تىلىنە اۋدارىلدى. ول قازاقستان ديپلوماتتارىنىڭ بۇۇ, يۋنەسكو, ەقىۇ ساراپشىلارىمەن 100-دەن استام كەزدەسۋىنىڭ باستى تاقىرىبى بولدى.
قازاقستان قوعامىنىڭ وسى تامىر جايعان قۇندىلىقتارى نۇرسۇلتان نازارباەۆ تاراپىنان كۇشتى جانە ماڭگىلىك مەملەكەت – «ماڭگىلىك ەل» جالپىۇلتتىق يدەياسىنا سينتەزدەلگەن.
جەتىنشى – بۇل الەمگە تانىلۋ.
ءبىزدىڭ پرەزيدەنتىمىزدىڭ كۇش-جىگەر جۇمساۋىنىڭ ناتيجەسىندە قازاقستان الەمدىك وركەنيەت جۇيەسىندە لايىقتى ورىنعا يە بولدى.
ءبىز قازاقستاننان شىققان يدەيالاردىڭ بۇكىل حالىقارالىق قوعامداستىق تاراپىنان قاعىپ الىنىپ كەتەتىنىن شەكسىز ماقتان تۇتا الامىز.
بۇگىندە ەلىمىز وڭىرلىك جانە جاھاندىق اۋقىمداعى ماڭىزدى باستامالاردىڭ باستاماشىسى رەتىندە بارلىق الەمدىك ۇدەرىستەرگە بەلسەنە قاتىسادى. بۇل ەلباسىمىزعا پلانەتالىق تانىمالدىلىق اكەلدى.
مەملەكەت باسشىسىنىڭ سىرتقى ساياسي سەنىمدەرى مەن قاعيدالارىنىڭ بارلىق فيلوسوفياسى G-GLOBAL جۇيەلىك تۇعىرناماسىنا جيناقتالعان. بۇل – قازىردىڭ وزىندە الەمنىڭ 160-تان استام ەلىنىڭ وكىلدەرى قاتىساتىن, 200-دەن استام سىندارلى ۇسىنىستار مەن ۇسىنىمدامالار جيناقتالعان تەڭدىك پەن پاريتەتكە نەگىزدەلگەن كوپقىرلى ءوزارا ءىس-قيمىلدىڭ جاھاندىق ءپىشىمى.
بىزگە كورسەتىلگەن قۇرمەت – اوسشك, ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداقتىڭ نەگىزىن قالاۋشى, تمد, شىۇ-نىڭ تەڭ نەگىزىن قالاۋشى, الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەر كوشباسشىلارى سەزدەرىنىڭ, استاناداعى ەقىۇ ءسامميتىنىڭ, ەكسپو-2017-ءنىڭ, تاعى باسقا كوپتەگەن جاھاندىق جوبالاردىڭ ۇيىمداستىرۋشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ بەدەلىمەن تىكەلەي بايلانىستى.
الەم بەلگىسىزدىك پەن بولجامسىزدىق داۋىرىنە اياق باستى.
قازاقستان دامۋدىڭ جاڭا كەزەڭىنىڭ تابالدىرىعىندا تۇر.
الدىمىزدا كۇردەلى, بىراق ەڭسەرۋگە بولاتىن ناقتى مىندەت تۇر. ول – سىرتقى سىن-قاتەرلەر مەن فاكتورلارعا قاراماستان, كەلەسى دەڭگەيگە كوتەرىلۋ.
قازاقستاننىڭ ستراتەگيالىق جولىنىڭ جاراسىمدى جالعاسى بەس حالىقتىق رەفورمانى جۇزەگە اسىرۋ بولىپ تابىلادى.
قازاقستاندىقتار ەل دامۋىنىڭ شەشۋشى ماقساتتارىنان وزدەرىنىڭ مۇڭ-مۇقتاجدارى مەن ۇمىتتەرىن, بالالارى بولاشاعىنىڭ جۇزەگە اسقانىن كورەتىنى وتە ماڭىزدى.
جابايحان ءابدىلدين,
قر ۇعا اكادەميگى, قر مەملەكەتتىك سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى.
26 ءساۋىر كۇنى ءبىز «قازاقستان» ەنتسيكلوپەدياسىنىڭ تاعى ءبىر جاڭا پاراعىن اشىپ, قىسىلتاياڭ-عالامدىق ءومىر اعىسىندا جاڭا جەڭىستەرگە جەتەلەيتىن, جاڭا تارماقتاردى جازۋدى باستادىق.
پرەزيدەنتتىك بۇل سايلاۋ – جاي سايلاۋدان وزگەشە بولدى. نولدىك سورە سىزىعىنان باستاۋ العان جاس مەملەكەتتىڭ كوشىن تۇزەگەن ەلباسىنىڭ اۋقىمى زور ەڭبەگىنە باعا بەرەتىن تاريحي كۇن تۋدى.
بۇكىل حالىق نۇرسۇلتان نازارباەۆقا قازاقستاندىق تابىس تاسقىنىنىڭ جاندى حرونولوگياسىن جاساپ جالعاستىرۋشى كوشباسشى رەتىندە ءبىراۋىزدان قولداۋ ءبىلدىردى.
حالىقتىڭ تىم جوعارى دەڭگەيدە داۋىس بەرۋى مەن ءبىزدىڭ كوشباسشىمىزدىڭ رەكوردتىق داۋىس پايىزىن جيناۋ قۇبىلىسىنا بارلىق جەردە باسىمدىق بەرىلە ايتىلدى.
بۇل كۇن – مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاريحي بەدەلى مەن ەرەن ەڭبەگىنىڭ جالپىعا تانىلعان كۇنى ەمەس, بۇكىل قازاقستان قۇندىلىقتارىنىڭ جيىنتىعى مەن تاۋەلسىزدىكتىڭ جەتىستىكتەرىنىڭ جارقىن كورىنىسىن ايشىقتاعان كۇن بولدى.
بۇل سايلاۋعا ەلباسى ساياسي كۇرەستىڭ ساياسي چەمپيونى ىسپەتتى ءتاستۇيىن دايىندالىپ كەلدى.
ماسكەۋ ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ رەكتورى اكادەميك ءسادوۆنيچيدىڭ بىردە: «ادەتتە, پرەزيدەنت سايلاۋىنان سوڭ قوعامدا جىككە ءبولىنۋ بولىپ جاتادى, ال قازاقستان حالقى كەرىسىنشە, بۇرىنعىدان بەتەر قاۋىمداسىپ, مەملەكەت باسشىسىنىڭ توڭىرەگىنە بۇرىنعىدان بەتەر توپتاسا تۇسەدى», دەپ ايتقانى بار.
مۇنداي بىرەگەيلىك فەنومەنىنىڭ سىرى نەدە؟ وسى جايلى ويلانا كەلىپ, تۇڭعىش پرەزيدەنتىمىزدىڭ ءوز وپپونەنتتەرىنىڭ الدىنا وق بويى وزىپ شىققان سول ءبىر 1991 جىلعى سايلاۋدىڭ كۋاگەرى رەتىندە وي سارالادىم: ونىڭ دانىشپاندىعى – بولاشاعىن بولجاپ, حالىقتىڭ الدىنا تىڭ مىندەت قويا بىلەتىندىگىندە, جاڭا يدەيالار مەن تاعدىرشەشتى جوبالار ۇسىنىپ, ونى جۇزەگە اسىرۋدا حالىققا دەم بەرىپ, جۇمىلدىرا الاتىندىعىندا ەكەن.
وسى جىلدار ىشىندە ءبىز تالاي-تالاي قيىندىقتار مەن سىرتقى ساياسي احۋالدارعا قاتىستى كەدەرگىلەردەن وتتىك. ءبىزدىڭ يىعىمىزدا اۋىر مىندەت بولدى. الايدا, ءبىز تۇراقتى دامۋدىڭ جولىنا قۇلشىنىپ تۇستىك. ەشكىمنەن قول جايىپ كومەك سۇرامادىق, وزىمىزگە سەندىك, ۇيىمداسا وتىرىپ ءتيىمدى ەڭبەك ەتتىك.
ەلباسىنىڭ موينىنا اسا زور مىندەت جۇكتەلدى – ول بۇكىل ەل ءۇشىن, بۇكىل حالىق ءۇشىن, تاريحى مىڭجىلدىقتار تەرەڭىندەگى جەرىمىز ءۇشىن جاۋاپ بەرەتىن ەدى.
اشىعىن ايتايىق, الەمدىك تاريح شەجىرەسىندە مەملەكەت باسشىلارى اراسىندا حالىقتىڭ سان عاسىرلىق ارمان-مۇددەسىن ۇيىستىرىپ ۇستايتىن, ەرەكشە قابىلەتكە يە فەنومەندەر سيرەك كەزدەسەدى.
بىرىنشىدەن, نۇرسۇلتان نازارباەۆ الەمدەگى دامىعان 30 ەلدىڭ قاتارىنا قوسىلۋدى ماقسات تۇتقان كۇشتى دە وسكەلەڭ مەملەكەت قۇردى.
ءبىزدىڭ بابالارىمىزدان بايلىعى ىشى-سىرتىنا سىيماعان جەرىمىز قالىپتى, ونى پرەزيدەنت شارۋاقور قوجايىن رەتىندە يگەرە ءبىلدى. سول ارقىلى تاڭعاجايىپ تابىستارعا قول جەتكىزدىك. تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ ەكونوميكاسى 16 ەسەگە ۇلعايدى. حالىقتىڭ ءال-اۋقاتى 15 ەسەگە ءوستى, حالىق وزدەرىنىڭ ەكونوميكالىق ءوسىپ-وركەندەۋدىڭ ەسەبىنەن جاڭاشا ومىرگە يە بولعانىن سەزىندى.
ەكىنشىدەن, ول – بولاشاقتىڭ قالاسى – ەلوردامىز استانانى تۇرعىزدى.
وتە قىسقا مەرزىمنىڭ ىشىندە سالىنعان اسەم قالا شىن مانىندە جاپ-جاس رەسپۋبليكانىڭ ءوسۋى مەن وركەندەۋ كورسەتكىشىنىڭ شىنايى سيمۆولىنا اينالدى.
ۇشىنشىدەن, ول – قازاقستاندىق قوعامدا بەيبىتشىلىك پەن كەلىسىم ورناتىپ, 100-دەن استام تەڭ قۇقىقتى ەتنوس پەن 17 ءارتۇرلى كونفەسسيانىڭ باسىن بىرىكتىرىپ, توپتاستىردى. قازاقستاندىق پاتريوتيزم وسىعان نەگىزدەلدى. ەلدىڭ بولاشاق تابىسى مەن جەڭىسى – ازاماتتارىمىزدىڭ جاسامپازدىق كوڭىل-كۇيىنىڭ دەمەۋشىسى بولىپ تابىلاتىنىن دالەلدەپ بەردى.
نۇرسۇلتان نازارباەۆ بۇكىل حالىقتىڭ تۇراقتى, مىزعىماس, ماڭگى وركەندەۋشى مەملەكەت تۋرالى مۇراتتى تىلەگىن «ماڭگىلىك ەل» يدەياسىندا بەينەلەدى.
تورتىنشىدەن, ول – ءبىزدىڭ ەلىمىزدىڭ الەمدىك قاۋىمداستىق ىشىندە لايىقتى ورىن الىپ, مويىندالۋىنا قول جەتكىزدى.
ءبىزدىڭ ەلباسىمىز – اسا كورنەكتى مەملەكەت قايراتكەرى, ول – ەل مۇددەسى ءۇشىن اسا ءىرى جانە دە دامىعان دەرجاۆالارمەن ءتيىمدى ەكونوميكالىق بايلانىستار ورناتا ءبىلدى.
يادرولىق قارۋسىز الەمنىڭ كوشباسشىسى, پىكىرسايىس الاڭدارىنىڭ مودەراتورى, ينتەگراتسيالىق ۇدەرىستەر مەن حالىقارالىق فورۋمداردىڭ ۇيىمداستىرۋشىسى, مەملەكەتارالىق كەلىسپەۋشىلىكتەردىڭ مەدياتورى رەتىندە قازاقستاننىڭ قاناتى قاتايىپ, ءبىرتىندەپ الەمدىك ساياساتتا اۋىر سالماقتى ويىنشىعا اينالدى.
قازاقستاندىق دامۋ ۇلگىسىنىڭ ءمانىن اشۋدا ونىڭ اۆتورى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ قاعيداتتارىن, كوزقاراستارىن, سەنىمدەرى مەن قۇندىلىقتارىن ءتۇسىنۋ فيلوسوفيالىق جانە پراكتيكالىق ماڭىزعا يە.
وسىلاردىڭ نەگىزىندە ءبىزدىڭ دامۋىمىزدىڭ نەگىزگى ءۇش قۇرىلىمىن باتىل ءبولىپ كورسەتۋگە بولادى.
ءبىرىنشى – «داستۇرلەر» – بۇل قۇندىلىقتار مەن سالت-ءداستۇردىڭ, مادەنيەتتىڭ, تاريحي مۇرالاردىڭ سينتەزى جانە ءومىردىڭ بىرتىندەپ, ساباقتاسا جاڭعىرۋى. جاڭعىرۋ – تەپە-تەڭدىكتى ساقتايدى, تۇراقتى دامۋدى قامتاماسىز ەتەدى. ومىرلىك داستۇرلەرگە ارقا سۇيەۋ ءبىزدىڭ عىلىمي-تەحنيكالىق پروگرەسكە شاپشاڭ قۇلاش ۇرۋىمىزعا جول اشادى. تۇراقتىلىق پەن ءتارتىپ, وتباسىلىق قۇندىلىقتار مەن الەۋمەتتىك قاۋىپسىزدىك – تابىستى دامۋدىڭ بازالىق نەگىزدەرى, ءبىز – قۋاتتى مەملەكەتتى وسى باعىتتا عانا قۇرا الامىز.
ەكىنشى – «بىرلىك» – بۇل بارلىق قيىندىقتاردى جەڭەتىن كۇش. ورتاق مىندەتتەردى شەشۋ بارىسىندا, اركىم ءوز ءومىرىن جاقسارتادى. جۇدىرىقتاي جۇمىلعان حالىقتىڭ بولاشاققا سەنىمى زور بولادى. قۋاتتى ءبىرتۇتاس ۇلت – كەز كەلگەن تاريحي جاعدايدا دا وركەندەۋ كەپىلى. دامۋ جولىنداعى مەملەكەتكە قاتىستىلىعىڭدى سەزىنۋ – ءاربىر قازاقستاندىقتىڭ, بەيبىتشىلىك پەن تۇراقتىلىققا دەگەن ىنتىماقتى جاۋاپكەرشىلىگىن تۋىن
