سۋرەتتەردى تۇسىرگەن – ادىلبەك تاۋەكەلوۆ
«دۇنيە ديدارىنداعى ديماش»
كومەيىنە بۇلبۇل ۇيا سالعان ۇلاعاتتى ۇل بۇگىندە ۇلت شەڭبەرىنەن شىعىپ, الدەقاشان كۇللى ادامزاتقا ورتاق پەرزەنتكە اينالعاندىعىنىڭ ايعاعى بولسا كەرەك, عالامنىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىنەن استاناعا قاراي اعىلعان ءنوپىر كورەرمەننىڭ قاراسىندا شەك بولمادى. ولار جاي عانا كونتسەرت تاماشالاپ, سۇيىكتى ءانشىسىنىڭ ۇنىنەن ءلاززات الىپ قانا قويماي, ديماشتاي دارىندى ۇلدى ومىرگە اكەلگەن قازاق جەرىنىڭ بار قادىر-قاسيەتىن ۇعىنعىسى كەلگەندەي, سول ارقىلى ديماش فەنومەنىنە بويلاۋدى دا كوكسەگەنى بايقالدى.
وسىنى ەسكەرگەن ايتۋلى ونەر وقيعاسىنىڭ ۇيىمداستىرۋشىلارى كونتسەرتتەن ءبىر كۇن بۇرىن ۇلتتىق مۋزەيدە «دۇنيە ديدارىنداعى ديماش» كورمەسىن كوپشىلىك نازارىنا ۇسىندى. مادەنيەت جانە اقپارات مينيسترلىگىنىڭ قولداۋىمەن جۇزەگە اسقان ايشىقتى جوبا قازاقستاننىڭ حالىق ءارتىسى, كومپوزيتور جانە مۋلتياسپاپشى ديماش قۇدايبەرگەننىڭ استاناداعى كونتسەرتى اياسىندا ءارتىستىڭ شىعارماشىلىق جولى مەن جەتىستىكتەرىن كورسەتەتىن بىرەگەي مادەني كەڭىستىك قۇرۋعا باعىتتالعان. «دۇنيە ديدارىنداعى ديماش» كورمەسىنە قازاق جانىنىڭ بولمىسىن بەينەلەيتىن, ونىڭ قايتالانباس ءۇنىن قالىپتاستىرعان, ومىرىندەگى ەلەۋلى وقيعالار تۋرالى حابار بەرەتىن قۇندى جادىگەرلەر, تانىمال تۇلعالار مەن كوپتەگەن جانكۇيەردىڭ سىيلىقتارى ۇسىنىلدى.
ۇلتتىق مۋزەيدە 6 قازانعا دەيىن جالعاساتىن كورمە مازمۇنى جاعىنان ءبىر-بىرىمەن بايلانىستى ءتورت بولىمگە توپتاستىرىلىپتى. اتاپ ايتساق, «شابىت كوزدەرى» اتالاتىن العاشقى بولىمىندە ءارتىستىڭ ءومىربايانى, وسكەن ورتاسى, بالالىق شاعى مەن شىعارماشىلىق جولىن كورسەتەتىن زاتتار (فوتوسۋرەتتەر, جەكەلەگەن زاتتار) قويىلسا, «داڭققا اپارار جول» دەگەن كەلەسى بولىمىندە ديماشتىڭ كاسىبي ءبىلىم جولىندا العان ديپلومدارى, رەسپۋبليكالىق, حالىقارالىق بايقاۋلاردا يەلەنگەن ماراپاتتارى جانە ت.ب دۇنيەلەر كوپشىلىك نازارىنان ۇسىنىلىپتى. «جانكۇيەرلەر ماحابباتى» دەيتىن ءۇشىنشى بولىمىنە ءارتىستىڭ جانكۇيەرلەرى تارتۋ ەتكەن سىيلىقتار قويىلسا, ال «ۇلت مادەنيەتىنىڭ جارشىسى» اتتى ءتورتىنشى توپتاماعا الەمدىك ارەنادا ۇلتتىق مادەنيەت پەن برەندتىڭ تانىلۋىنا ىقپال ەتەتىن ديماشتىڭ زاتتارى (ۇلتتىق مۋزىكالىق اسپاپتار, ۇلتتىق كوستيۋمدەرى, باسپا ماتەريالدارى جانە ت.ب.) قويىلعان.
ء«وزىم ديماشتىڭ لوندون, دۋباي, سانكت–پەتەربۋرگ, ىستانبۇل سىندى الەمنىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىندە وتكەن كونتسەرتتەرىنە قالدىرماي بارىپ, عالامات كەشتەردىڭ كۋاسى بولىپ كەلە جاتىرمىن. بۇگىنگى كورمەدە ديماشقا تۋعان كۇنىندە «Dear» اتتى توبىمىزبەن بىرگە ارنايى سىيلاعان تۇماردى ەكسپوناتتار اراسىنان كورىپ ەرەكشە تولقىپ تۇرمىن. ءبىز ونى سىيلايمىز, ونەرىنە باس يەمىز. ءسوزسىز, ديماش – قازاق ەلىنىڭ ماقتانىشى عوي. تالانتتى جاستىڭ ونەرى ءاردايىم ورگە جۇزە بەرسىن», دەيدى كورمەدەن ايرىقشا اسەرلەنىپ شىققان ءانشىنىڭ جانكۇيەرى ءماريا تولەنتاەۆا.
ديماشتىڭ بەسىگى
جوعارىدا اتاپ وتكەنىمىزدەي, كورمەگە قويىلعان 200-دەن اسا ەكسپوناتتىڭ اراسىندا ديماشتىڭ ساحنالىق كوستيۋمدەرى, 2015 جىلدان بەرگى انشىگە سىيلانعان ءتۇرلى سىيلىقتار مەن قۇندى جادىگەرلەر توپتاستىرىلعان. سونىڭ ىشىندە اسىرەسە, كورمەگە كەلۋشىلەردىڭ نازارىن ەرەكشە اۋدارعان دۇنيە – ول ديماشتىڭ بەسىگى بولدى. اقىن, پۋبليتسيست باۋىرجان باباجان ۇلىنىڭ ايتۋىنشا, بۇل بەسىكتى ديماشتىڭ اتاسى مارقۇم قۇدايبەرگەن اقساقال 1970 جىلى ۇلى, ياعني ءانشىنىڭ اكەسى قانات ايتباەۆ ومىرگە كەلگەندە ارنايى جاساتىپتى. كەيىن ديماشتى دا وسى بەسىككە بولەپتى. اكەلى-بالالى ەكەۋى عانا ەمەس, وسى اۋلەتتىڭ 22 ءسابيىن تەربەگەن قۇتتى بەسىكتىڭ قۇندىلىعىن كورمەگە كەلۋشىلەر دە لايىقتى باعالاپ جاتتى.
– بۇل بەسىكتىڭ جاسالعانىنا دا جارتى عاسىردان استام ۋاقىت ءوتىپتى. العاش ديماشتىڭ اكەسى, كەيىن دە اۋەتىمىزدىڭ قانشاما پەرزەنتى وسى بەسىكتە قۇنداقتالدى. ديماشىمىزدى دا وسى بەسىكتە انىمىزبەن الديلەپ ۇيىقتاتتىق. ءبىر قىزىعى, بۇل بەسىكتى جاساعان شەبەردىڭ ۇلتى ورىس بولعان. الايدا قازاقتىڭ ورتاسىندا وسكەن ول كىسىنىڭ جانى قازاقپەن تۋىسىپ كەتكەنى سونشالىق, قازاققا قاجەتتى ۇلتتىق دۇنيەلەردى بارلىق ەرەكشەلىگىن ەسكەرىپ, ءمىنسىز جاسايتىن بولعان. سول قاسيەتىن ەسكەرسە كەرەك, اكەمىز بالالارى جاتاتىن بەسىكتى سول كىسىگە سەنىپ تاپسىرعان ەكەن. قازىرگە دەيىن 22 ءسابيدى تەربەگەن بەسىك الداعى ۋاقىتتا دا ءالى تالاي ءالديدى تەربەتە بەرەدى دەپ سەنەمىز. ويتكەنى بۇل بەسىكتە تەربەلگەن بوبەكتىڭ ەڭ كىشكەنتايى ءالى ءبىر جاسقا تولعان جوق, – دەپ قۇندى جادىگەر تاريحىمەن تانىستىرعان سۆەتا ايتباەۆا كورمەگە قويىلعان ءاربىر ەكسپونات ءانشى ءۇشىن عانا ەمەس, كۇللى وتباسى ءۇشىن دە قۇندى ەكەندىگىنە باسا توقتالدى. سەبەبى بۇل زاتتاردىڭ ارقايسىسىندا ديماشقا دەگەن تىڭدارماندارىنىڭ كول-كوسىر كوڭىلى مەن شەكسىز ماحاببات-قۇرمەتى جاتقاندىعىن اتاپ ءوتتى ءانشىنىڭ اناسى.
ءيا, بەسىك – قۇندىلىق. ۇرپاق ۇلعاتىنىڭ ۇلت ەرتەڭى ءۇشىن قانشالىقتى قۇندى ەكەندىگىن ءتۇسىنۋ ءۇشىن «ەل بولامىن دەسەڭ, بەسىگىڭدى تۇزە» دەگەن ۇلى اۋەزوۆتىڭ ايگىلى ءسوزىن ويعا الساق تا جەتكىلىكتى دەپ ويلايمىز. بەسىكتە جاتقانىنان-اق انانىڭ ءسۇتى, اكەنىڭ قۇتىمەن بويعا قونعان تەڭدەسسىز تالانت تابيعاتىن ءتۇسىنۋ ءۇشىن دە قويىلعان بۇل جادىگەر ءانشى تىڭدارماندارى ءۇشىن تاماشا تارتۋ بولعانى ءسوزسىز.
«ۇمىتىلماس كۇن»
ديماش جانكۇيەرلەرىمەن بىرگە ءجيى شىرقايتىن بۇل ءان تەك اۋەن ىشىندە عانا ەمەس, تىڭدارماننىڭ كوڭىل تۇكپىرىندە دە ءانشىنىڭ ءار كونتسەرتى سايىن سايراپ جاتادى. سوندىقتان بولسا كەرەك, وسى ءبىر ۇمىتىلماس سەزىمدى باستان كەشۋ ءۇشىن دۇنيەنىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىنەن جينالعان ديماش جانكۇيەرلەرى ءار كونتسەرتى سايىن سۇيىكتى ءانشىسىنىڭ جانىنان تابىلادى. بۇل جولى دا داستۇردەن تانباعان تىڭدارماندار كونتسەرت بولار كۇنى «استانا ارەنا» ماڭايىن شەكسىز قۇرمەت پەن رياسىز ماحاببات مەكەنىنە اينالدىردى. ارىگە بارماي-اق مامىر ايىندا تۇركيانىڭ ىستانبۇل قالاسىندا وتكەن كونتسەرتىندە «بەشىكتاس» ستاديونىنىڭ جانىنان جولىقتىرعان جانكۇيەرلەردى بۇل جولى استانامىزدان كورگەندە, شىنى كەرەك, كوڭىل تولقىپ, الەمدى انىمەن ۇيىستىرعان ديماشتىڭ دارا دارىنىنا ەرىكسىز باس يدىك.
ءاۋ باستا ءبىر-اق كۇنگە جوسپارلانعان كونتسەرت بيلەتتەرى ساتىلىمعا شىققان ساناۋلى ساتتە-اق ساتىلىپ كەتكەندىكتەن, ۇيىمداستىرۋشىلار ۇمىتىلماس كەشتى ەكىنشى كۇنگە دە سوزۋعا ءماجبۇر بولىپتى. كونتسەرت وتكەن ەكى كۇندە دە «استانا ارەنادا» انشلاگ, ستاديوندا ينە شانشار ورىن بولمادى. زالعا سىيماعان تىڭدارمانىڭ ىقىلاسىندا شەك جوق. جەرلەستەرىمىزدەن بولەك, الەمنىڭ 80 ەلىنەن اسىعا جەتكەن 10 مىڭنان اسا كورەرمەننىڭ كول-كوسىر كوڭىلى ءتىپتى ەرەك.
حوش, سونىمەن كوپتەن كۇتكەن كونتسەرت تە باستالدى. ديماشتىڭ جەكە كونتسەرتتەرىندە العاش رەت ءارتىستىڭ ءوزى جانە تولىق كورەرمەننىڭ ورىنداۋىندا باعدارلامانىڭ باسىندا ەلىمىزدىڭ ءانۇرانى شىرقالدى. مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ اتىنان انشىگە گۇل شوقتارى تابىس ەتىلدى.
جەتى تىلدە ءان سالدى
«Stranger» الەم تۋرىنىڭ ءبىر بولىگى بولىپ تابىلاتىن ايتۋلى شوۋدا ءار ءان درامالىق قويىلىمعا قۇرىلىپ, ناعىز مۋزىكالىق سپەكتاكلگە اينالدى. ءاربىر دەتالى مۇقيات ويلاستىرىلعان, اراسىندا قازاقتىڭ مادەنيەتى مەن تاريحىن ديماشتىڭ اۋزىمەن تانىستىراتىن كونتسەرتكە بارعان دا ارماندا, بارماعان دا ارماندا دەسەك, ارتىق ايتپاعانىمىز. سەبەبى ءدال وسى ەكى كۇندە ديماش «استانا ارەنا» ءتورىن شىن مانىندە ناعىز شوۋعا اينالدىردى. جاڭا اندەرىنىڭ الەمدىك پرەمەراسى ءوز الدىنا, باستى رولدە ديماشتىڭ ءوزى بولعان بەينەپرولوگتەر لەگى جاڭا سيۋجەتتەر جەلىسىن جانداندىرىپ وتىردى. ءانشى كورەرمەندەردى ءارتۇرلى داۋىرلەر مەن الەمدەرگە اپاراتىن جيھانكەز بولىپ سيقىرلى جاقۇتتى ىزدەۋگە شىقتى. ءار ءانى ارقىلى وقيعانىڭ مازمۇنى اشىلىپ, جۇمباعى شەشىلدى. ۇيىمداستىرۋشىلاردىڭ مالىمەتىنشە, وسى وقيعانىڭ تاقىرىبىن تولىقتاي اشۋ ءۇشىن ارنايى ساحنالىق كوستيۋمدەر دە تىگىلىپتى.
قۇرىلىمى مۇقيات ويلاستىرىلىپ, باس-اياعى ءجىتى جۇيەلەنگەن كونتسەرتتىڭ ءار ءنومىرى مازمۇندىق ءھام كوركەمدىك تالعامىمەن ەرەكشەلەندى. سونىڭ ىشىندە اسىرەسە ەستە قالعانى – ءارتىستىڭ ۇشاتىن شاپانمەن ارەنا كۇمبەزىنەن تومەن «Golden» ءانىن ورىنداپ ءتۇسىپ كەلە جاتقان ءساتى بولدى. بۇل كورىنىس تىڭدارماندارعا عالامات اسەر سىيلاعانى ءسوزسىز. ديماش تاراپىنان ۇسىنىلعان مۇنداي توسىنسىيلار كونتسەرتتە وتە كوپ بولدى. ماسەلەن, «Weekend» ءانىن ورىنداۋ كەزىندە ول اربانىڭ ۇستىنە وتىرىپ, كورەرمەندەر اراسىنان ءجۇرىپ ءوتتى. سول سەكىلدى كولىكتىڭ توبەسىنە وتىرىپ, ءان ورىنداپ, ارەنادان ءوتىپ قايتا ساحناعا شىقتى. ال باعدارلامانىڭ كەلەسى بولىمىندە تەڭىز تەرەڭىنە سۇڭگىپ, قوبىزدىڭ كونە حيكاياسىنا جاڭا جول اشىلدى. «Stranger» ءانىنىڭ تۇراقتى ءسوليسى ولجاس قۇرمانبەك تاريح قويناۋىنا جەتەلەسە, حور مەن وركەستر دىبىستى كۇشەيتىپ, ديماشتىڭ تەڭدەسسىز ءۇنى جانكۇيەرلەردى عاسىرلار قويناۋىنا سۇڭگىتكەندەي عالامات اسەرگە بولەدى. ال ءانشىنىڭ ەرنات ناۋرىز جانە تەمىرلان ولجاباي ەسىمدى قوس دومبىراشىمەن بىرگە «اداي» كۇيىن ورىنداۋ ساتىندە قازاقتىڭ كونە اسپابى تۋرالى ادەمى اڭىز باستالدى. بىرلەسكەن شىعارماشىلىق كومپوزيتسيا ءابىلمانسۇر قۇدايبەرگەننىڭ «Together» اتتى ءتول انىمەن تۇيىندەلدى.
جيھانكەز بەينەسىنە ەنگەن ءانشى ونەر ساپارىن كەلەسى بولىمدە ءارى قاراي جالعاستىردى. ۇڭگىر ىشىنەن تابىلعان اسىل تاس كورەرمەندەردى «اۆە مارياعا» اپاردى. ونداعى پەرىشتە مەن جىن بەينەسىن ورىنداعان اۋە گيمناستارى وقيعانىڭ كوركەمدىك بيىكتە ءۇن قاتۋىنا جان-جاقتى سەپتەسىپ, شوۋدىڭ شارىقتاۋ شەگىن بارىنشا جانداندىرا ءتۇستى. ال وسى ءبىر قىزىقتى وقيعانىڭ جالعاسى رەتىندە ورىندالعان «ليۋبوۆ ۋستاۆشيح لەبەدەي» ءانى بۇكىل ستاديونداعى جانكۇيەرلەردىڭ كوڭىلىن تولقىتىپ, ۇمىتىلماس اسەرگە بولەدى.
سونىمەن قاتار ءدال وسى كەشتە اۆتوردىڭ اۋىر روك ستيلىندەگى «Fire» كومپوزيتسياسىنىڭ پرەمەراسى ءوتتى. سونداي-اق جاڭا كونتسەرتتىك فورماتتاعى «وليمپيكو» كانتاتاسىن ديماش «ناز», «گۇلدەر», «بىرلىك» جانە «Battle of Memory» بي ۇجىمدارىنان 40 ءبيشى مەن بارابانداردىڭ سۇيەمەلدەۋىمەن ورىندادى. ال فرانتسۋز تىلىندە ورىندالعان «SOS D’un Terrien En Détresse» ءانى زالداعى تىڭدارماننىڭ ايرىقشا قوشەمەتىنە بولەندى. كونتسەرتكە جينالعاندار اتاقتى ءاندى ارتىسپەن قوسىلا شىرقادى. رەپ ەلەمەنتتەرى بار جاڭا وڭدەۋدەگى «كيەلى مەكەن», ء«دۇرداراز» سىندى اندەر دە تىڭدارماننىڭ ىستىق ىقىلاسىنا بولەندى.
كونتسەرت دارحان راقىمعاليەۆ جەتەكشىلىك ەتەتىن مەملەكەتتىك كۇزەت قىزمەتىنىڭ پرەزيدەنتتىك وركەسترى مەن قازاق ۇلتتىق ونەر ۋنيۆەرسيتەتى حورىمەن سۇيەمەلدەنىپ, باعدارلامالارعا جاڭا ءۇن قوستى. ەكى كونتسەرتتى دە 80 ەلدەن 10 مىڭنان استام شەتەلدىك كورەرمەن تاماشالادى. كەشتى ۇيىمداستىرۋدا 200-دەن استام كاسىبي ماماندار جۇمىس ىستەسە, 350-دەن استام حالىقارالىق توپ ديماشپەن بىرگە ساحنادا ونەر كورسەتتى. ولاردىڭ اراسىندا قازاقستان, قىتاي, رەسەي, ۋكراينا, كامەرۋن, گانا, ۋگاندا, مەكسيكا, يسپانيا جانە كەنيا ەلدەرىنىڭ بيشىلەرى, وركەسترشىلەرى مەن انشىلەرى بار, ياعني بۇل ءىس-شارانىڭ مۋزىكا مەن مادەنيەت سالاسىندا الەمنىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىنەن جينالعان ادامداردى بىرىكتىرگەن حالىقارالىق سيپاتى باسىم بولدى دەپ نىق سەنىممەن ايتۋعا بولادى.
بۇعان دەيىن دە ديماش كونتسەرتتەرىندە ءجيى كۋا بولىپ جۇرگەنىمىزدەي, كەش بويى ءانشى ءوزىنىڭ «ۇمىتىلماس كۇن», «ماحاببات بەر ماعان», «دايديداۋ» سىندى اتاقتى اندەرىن الەمنىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىنەن جينالعان جانكۇيەرلەرىمەن قوسىلا شىرقاپ, ستاديون ءىشىن تاماشا دۋمانعا ۇلاستىردى.
«مەن ديماشتىڭ ءۇنىن, ءانىن سۇيەمىن. ونىڭ بەيبىت ءومىردى, الەمدەگى تىنىشتىقتى قولدايتىن پەيىل-نيەتىن, ازاماتتىق كوزقاراسىن ايرىقشا سىيلايمىن. ونىڭ ءار كونتسەرتىنە كەلگەن سايىن سانام سىلكىنىپ, ايرىقشا سەزىممەن شىعامىن. ال بۇگىنگى ديماشتىڭ تۋعان جەرىندە ءوتىپ جاتقان كونتسەرتىنىڭ اسەرى ءتىپتى ەرەكشە. ول تۋىپ-وسكەن توپىراقتى, ونى تاربيەلەگەن ۇلتى مەن ورتاسىن كورىپ, سالت-داستۇرىمەن تانىسىپ قاتتى تولقىپ تۇرمىن. بۇل كۇندەر مەنىڭ جادىمدا ۇزاق ۋاقىت ساقتالارى ءسوزسىز. قازاقستان دەگەن عاجاپ ەل ەكەن. ديماشتاي ۇلدى ومىرگە اكەلىپ, تاربيەلەگەنى ءۇشىن دە قازاق ەلىنە باس يەمىن. ديماشتىڭ ونەرى جاساي بەرسىن», دەپ كونتسەرتتەن كەيىن ءانشىنىڭ بەلگيادان كەلگەن ۆەندي ەسىمدى جانكۇيەرى اعىنان جارىلا اسەرىن ورتاعا سالدى.
ءيا, الەمدى انىمەن الديلەگەن ءارتىستىڭ وسى كەشتەگى تاعى ءبىر ءتانتى ەتكەن قاسيەتى – ءار قيمىلى مەن ارەكەتىنەن, ءۇنى مەن ونەرىنەن ءوزىنىڭ قازاق ەكەنىن پاش ەتىپ وتىرار بولمىسىنىڭ ۇلتجاندىلىعى دەر ەدىك. ءۇنى عانا ەمەس, تىلىمەن دە ۇلتىن ۇلىقتاپ, ءانى ارقىلى الەمدى قازاققا باس يگىزگەن ەرلىگى – ديماش فەنومەنىنىڭ ءبىر قۇپياسى دەر ەدىك. ساحنا ارقىلى قازاقتىڭ ءانىن عانا ەمەس, سالتى مەن ءداستۇرىن, عۇرپى مەن عيبراتىن, ۇلتتىق قۇندىلىقتارىن دا ونەرىمەن ءبىرتۇتاس بىرلىكتە ۇسىنا الۋى – ءانشى الەمىنىڭ ادەمىلىگى ءھام بىرەگەيلىگى. ايتپەسە, قازاق قاي زاماندا دا تالانتتان كەندە بولعان جوق قوي. بىراق ءدال ديماشتاي دۇنيەنى قا-زاققا باس يگىزىپ, الەم حالقىنا قازاقشا ءان شىرقاتقانى نەكەن-ساياق.
ءۇش ساعاتقا سوزىلعان كونتسەرتتە ديماش جاندى داۋىستا جەتى تىلدە ءان شىرقاپ قانا قويماي, ءتۇرلى رولدەرگە ەنىپ, بەينە سومدادى. بي بيلەي ءجۇرىپ, كۇردەلى مىنەزدەردى مۇسىندەدى جانە ەڭ باستىسى, قازاق ءتىلى ارقىلى, ونەر ءتىلى ارقىلى تىڭدارماندارىمەن سىرلاستى. شىن كوڭىلدەن شىققان ساف ونەر ءسوزسىز كورەرمەن كوڭىلىنە دە بەرىك ورنىقتى.
