جالپى, بۇعان دەيىن مەگاپوليستە كاسىپكەرلەر پالاتاسىنىڭ قولداۋىمەن ء«بىر اۋىل – ءبىر ءونىم» جوباسىنىڭ جارمەڭكەسى ۇيىمداستىرىلعان بولاتىن. وندا 40-قا جۋىق كاسىپكەردىڭ اراسىنان 10 قاتىسۋشى العاشقى ىرىكتەۋدەن وتكەن ەدى.
برەند-كوميتەت وتىرىسىندا سول 10 ۇمىتكەر وزدەرىنىڭ ونىمدەرىن ساراپشىلارعا تانىستىردى. ولاردىڭ اراسىندا كيىز, بىلعارىدان جاسالعان بۇيىمداردان باستاپ ۇلتتىق ناقىشتاعى كيىمدەر, كادەسىيلار مەن كەراميكا زاتتارى, ادام اعزاسىنا پايدالى ازىق-ت ۇلىك ونىمدەرى بولدى. سونىمەن كوميسسيا مۇشەلەرى سولاردىڭ اراسىنان ەڭ ۇزدىك دەگەن ۇشەۋىن تاڭداپ الدى.
«كاسىپكەرلەردى قولداۋ شارالارى ۇزدىكسىز جالعاسا بەرەدى. ياعني ىسكەر ازاماتتار قانداي دا ءبىر قۇقىقتىق, كونسۋلتاتيۆتىك نەمەسە قارجىلاي كومەك بويىنشا پالاتاعا جۇگىنۋىنە بولادى. كەڭەس بەرۋ, قۇجاتتاردى راسىمدەۋ, جوبالاردى سۇيەمەلدەۋ جاعىنان دا كاسىپكەرلەر ۇيىمى ءاردايىم بيزنەس وكىلدەرىنە جاردەمىن بەرىپ وتىرادى. جالپى, ەرەجە بويىنشا ء«بىر اۋىل – ءبىر ءونىم» جوباسىنا قاتىسۋشى ۇمىتكەرلەردىڭ ونىمدەرى بىرقاتار تالاپقا ساي بولۋعا ءتيىس. ناقتى ايتقاندا, ءونىم نەمەسە تاۋار جەرگىلىكتى شيكىزاتتان جاسالعان, ءوندىرىس بارىسىندا قاراپايىم قۇرالدار مەن مەحانيزمدەر قولدانىلعان, ەڭ سوڭعىسى, ءونىم مۇمكىندىگىنشە جەرگىلىكتى ءوڭىردىڭ ەرەكشەلىگىنە ساي بولۋى قاجەت. دەگەنمەن ءونىم جاساۋ بارىسىندا جەرگىلىكتى شيكىزاتپەن بىرگە قوسىمشا باسقا جاقتان اكەلىنگەن ماتەريالداردى دا پايدالانۋعا رۇقسات. ماسەلەن, جەرگىلىكتى بىلعارىدان جاسالعان سومكە, اياقكيىم, امياندارعا ىلگەك, ق ۇلىپ نەمەسە اشەكەي سەكىلدى قوسىمشا ماتەريالداردى قولدانسا بولادى», دەدى شىمكەنت قالاسى كاسىپكەرلەر پالاتاسىنىڭ ديرەكتورى س.ادامبەكوۆا.
كەزدەسۋ بارىسىندا ۇمىتكەرلەر برەند-كوميتەت مۇشەلەرىنە ءوز ونىمدەرىن جەكە-جەكە تانىستىرىپ شىقتى. كاسىپكەرلەر ساراپشىلارعا تاۋارلاردىڭ ءوندىرىسى مەن ونىڭ تۇتىنۋشىعا قاجەتتىلىگى جونىندە بايانداپ, الداعى كۇننىڭ جوسپارلارىمەن ءبولىستى. ءوز كەزەگىندە كوميتەت مۇشەلەرى ءاربىر ۇمىتكەرگە قوسىمشا سۇراقتار قويىپ, جوبالارى بويىنشا وي-پىكىرلەرىن ايتىپ, قاجەتتى كەڭەستەرىن ۇسىندى.
برەند-كوميتەت وتىرىسىنىڭ قورىتىندىسى بويىنشا 3 كاسىپكەر ۇزدىك دەپ تانىلدى. ولار: تاقيالار مەن كيىمدەردى ۇلتتىق ناقىشتا بەزەندىرەتىن «زامانوۆا», تابيعي بىلعارىدان ءامياندار مەن سومكەلەردى قولدان تىگەتىن «اليمباەۆ ن.ا», سونداي-اق تاعامدىق تابيعي پايدالى جىلقى مەن قۇس مايىن ازىرلەيتىن «سالما» جەكە كاسىپكەرلىك نىساندارى.
ۇزدىك قاتىسۋشىلارعا «اتامەكەن» ۇكپ سالالىق دەپارتامەنتتەرى تاراپىنان ءتيىستى كومەك قاراستىرىلاتىنى, ءوندىرىستى كەڭەيتۋگە, قاجەت بولعان جاعدايدا ەكسپورتقا شىعارۋعا قولداۋ كورسەتىلەتىنى جايىندا ءمالىم ەتىلدى. جالپى, برەند-كوميتەت مۇشەلەرى وتىرىسقا كەلگەن بارلىق ۇمىتكەرگە كاسىپتەرىن ءارى قاراي دامىتۋ, ونىمدەرىنىڭ نارىقتىق الەۋەتىن ارتتىرۋ بويىنشا ءتيىستى كەڭەستىك-كونسۋلتاتيۆتىك كومەكتەرىن ۇسىندى.
ايتا كەتۋ كەرەك, ء«بىر اۋىل – ءبىر ءونىم» جوباسى ەلىمىزدە ۇكىمەت بەكىتكەن 2021–2025 جىلدارعا ارنالعان كاسىپكەرلىكتى دامىتۋ ۇلتتىق جوباسىنا نەگىزىندە ازىرلەنىپ, «مەن – كاسىپكەر» اتتى شاراسى اياسىندا وتكىزىلەدى.
ءبىز كونكۋرس جەڭىمپازدارىنىڭ بىرىمەن سۇحباتتاسىپ, بۇگىندە اتقارىپ وتىرعان جۇمىستارى مەن كەلەشەكتەگى جوسپارلارى تۋرالى سۇراعان ەدىك. بيوماي ساۋدا بەلگىسى بار كومپانيا نەگىزىن قالاۋشى ەسەنكۇل جانپەيىسوۆا جاڭا جوباسىن باستاۋعا ۇتىپ العان تەگىن گرانت قاراجاتى تۇرتكى بولعانىن جەتكىزدى. كاسىپكەر كەلىنشەك جىلقى, تاۋىق, كۇركەتاۋىق مايلارىن تۇشىتىپ ساتادى. بىلاي قاراعاندا قاراپايىم بيزنەس بولىپ كورىنگەنىمەن, بۇل ونىمدەردىڭ تۇتىنۋشىلارى از ەمەس. ويتكەنى قازىرگى تاڭدا پىستە مايدىڭ دەنساۋلىققا زيانى بار ەكەنىن تۇسىنە باستاعان جۇرت اعزاعا پايدالى ءتورت ت ۇلىك مالدىڭ مايىن قولدانۋعا كوشىپ جاتىر. سالاماتتى ءومىر سالتىن ۇستانعان ازاماتتاردىڭ قاتارى ارتقان سايىن كاسىپكەردىڭ دە تابىسى ۇلعايىپ كەلەدى.
«پىستە مايدىڭ, جالپى وسىمدىك مايلارىنىڭ قاتتى تەمپەراتۋرادا قىزاتىن بولسا ادام دەنساۋلىعىنا زارار اكەلەتىن تۇستارى بار ەكەنىن بۇرىننان ەستۋشى ەدىم. كەيىن مامانداردان سۇراستىرىپ, ءوزىم دە عالامتور يىرىمدەرىن شارلاپ, شىنىمەن دە تاباعا قۋىرعاندا جوعارى تەمپەراتۋرا اسەرىنەن پىستە مايدان زياندى كوانتسەروگەن بولىنەتىنىن ءبىلدىم. ءسويتىپ, شىمكەنتتە جىلقى مايىن تۇشىتىپ ساۋداعا شىعارىپ جۇرگەن ءبىر ازاماتتان ساتىپ الىپ كۇندەلىكتى تاعام ازىرلەۋگە پايدالانىپ ءجۇردىم. كەيىن كەلە ونى بازاردان ساتىپ الىپ ءوزىم دە دايىنداسام بولاتىن شىعار دەگەن وي كەلدى. سولاي جاساسام باعاسى ارزانعا تۇسەتىن بولدى. شىنىمەن دە الىپ بارا جاتقان تۇك قيىندىعى جوق ەكەن. ءبىرىنشى كەزدە ءوزىم ازىرلەپ, اسىنا قولدانىپ ءجۇردىم. ارتىنشا كورشىلەرىم دە سۇراستىرىپ, ءتىپتى مەنەن ءبىر-ەكى دايىنداعان ونىمدەرىمدى ساتىپ الا باستادى. سودان ءبىر كۇنى نەگە وسىنى كاسىپكە اينالدىرىپ, تابىس تابۋدىڭ كوزى ەتپەسكە دەگەن وي كەلدى. دەرەۋ كۇيەۋىممەن اقىلداسىپ, وسى جوبانى بيزنەستىڭ باستاۋىنا اينالدىرۋعا كىرىستىك. ءوزىم كوپبالالى انامىن. جەكە باسپانامىز جوق. پاتەر جالداپ تۇراتىن ەدىك. ارتىق قاراجات بىزدە قايدان بولسىن. وسىنداي بيزنەس باستامالارعا تەگىن گرانت بەرەدى ەكەن دەگەندى ەستىپ, سول كونكۋرسقا قاتىسىپ كوردىم. بۇيىرىپ تۇرعان شىعار, بايقاۋدا جەڭىمپاز اتانىپ, 1 ملن 225 مىڭ تەڭگە گرانتقا قول جەتكىزدىم. وسىدان ءۇش جىل بۇرىن گرانت قاراجاتىنىڭ كولەمى وسىنداي سوما ەدى. وسى اقشاعا نەگىزگى كەرەكتى دۇنيەلەردى ساتىپ الدىم. ول گاز پليتاسى, ەت تۋراعىش, توڭازىتقىش, تەمىر ىدىستار, باسقا دا مايدا-شۇيدە زاتتار ەدى. وسى كۇندە بيزنەستى ءبىر جولعا قويىپ, پايداسىن كورىپ جاتىرمىز. ءوندىرىس اۋقىمى ارتقاندىقتان, قازىر بۇرىنعىداي جىلقى مايىن بازاردان بارىپ ساتىپ المايمىن تۇركىستان وبلىسى سايرام اۋدانىنداعى مال سوياتىن تسەحتان بارىپ مول قىلىپ ساتىپ اكەلەمىن. بىردەن كوپ العان سوڭ باعاسى دا ارزان تۇسەدى. ياعني جىلقى مالىنىڭ يەلەرى مايدى كوتەرمە باعامەن بەرەدى. كۇركەتاۋىق مايىن بۇكىل ەلىمىزگە بەلگىلى كاسىپورىن «ورداباسى قۇستان», تاۋىقتىڭ مايىن تارازداعى «ادەليا اگرونىڭ» ءوندىرىس تسەحىنان الدىرامىن», دەدى كاسىپكەر ايەل.
ەسەنكۇل شىمكەنتتەگى م.وتەباەۆ اتىنداعى كوللەدجدە ەسەپشى ماماندىعى بويىنشا ءبىلىم العان. وقۋىن جالعاستىرىپ, جوعارى ءبىلىمنىڭ ديپلومىن الۋعا ۇمتىلعان ەكەن, بىراق ءبىر سەبەپتەرمەن ۋنيۆەرسيتەتتى ءتامامداي الماعان. ورتا بۋىندى مامان رەتىندە قالىپ قويدى. الايدا بۇل ماماندىقپەن ەشقاشان جۇمىس ىستەمەگەن. جارى سابىربەك فيرمادا بەينەباقىلاۋ كامەرالارىن ورناتۋ ءىسى بويىنشا مامان بولىپ ىستەگەن. قازىرگى تاڭدا ايەلىنىڭ جانىندا بيزنەستى جۇرگىزۋگە تاپتىرماس كومەكشى بولىپ وتىر. ىسكەر ايەلدىڭ ايتۋىنشا جىلقىنىڭ مايىنان ايىنا 1 تونناعا جۋىق ماي تۇشىتادى. كۇركەتاۋىق پەن تاۋىقتىڭ مايىنان دا سولاي, ءبىر ايدا 1 تونناداي ماي ەرىتەدى. سونىمەن بىرگە, سارى مايدى تۇشىتىپ, ونى دا ساتادى. قولدىڭ تازا سارى مايى بولعاندىقتان, ونىڭ تۇشىتىلعان ءتۇرىنىڭ باعاسى دا قىمباتىراق. جارتى ءليترىنىڭ ءوزى 4,5 مىڭ تەڭگە ەكەن. بۇل مايدى دا نەگىزىنەن تاماق ازىرلەۋگە پايدالانادى. ول پىستە مايعا قاراعاندا ەشقانداي زيانسىز دەيدى. سەبەبى قانشا قاتتى تەمپەراتۋرادا قىزدىرسا دا پىستە ماي سەكىلدى وزىنەن كانتسەروگەندەر, ياعني زياندى زاتتار بولمەيدى.
وتباسىلىق بۇل بيزنەس جوبانىڭ ءبىر ايلىق تابىسى 1 ميلليون تەڭگەدەن اسادى. دەمەك اي سايىن بۇل شاڭىراققا 1 ميلليون تەڭگەدەن كوپ تابىس كىرىپ تۇر. وسى تابىستىڭ ارقاسىندا كاسىپكەر قارجىنىڭ جوقتىعىنا بايلانىستى توقتاپ قالعان جەكە باسپاناسىنىڭ قۇرىلىسىن ءبىتىرىپ الدى. قازىر ولار وزدەرىنىڭ جەكە ۇيىندە تۇرادى. پاتەر جالداپ تۇرعاندا مايدى ءدال ەسىگىنىڭ الدىندا تۇشىتىپتى. نەگىزىندە مۇنداي تاعامدىق ونىمگە ساپا سەرتيفيكاتى قاجەت-اق. ول ەرتەڭگى كۇنى تاۋاردى قينالماي دۇكەندەرگە ساتۋعا, نارىقتاعى ساۋداسىن كەڭەيتۋگە وتە كەرەك. وسى قۇجاتتى الۋ ءۇشىن كاسىپكەر كەلىنشەك ءتيىستى ورگانعا حابارلاسقان. الايدا ولار ءونىم جەكە تسەحتا شىعارىلماسا ەشقانداي سەرتيفيكات بەرىلمەيتىنىن العا تارتىپتى.
بۇل جەردە وڭىرلىك كاسىپكەرلەر پالاتاسى كومەككە كەلىپ وتىر. ولار كاسىپكەرگە جەرگىلىكتى باعدارلاما بويىنشا ارەنداعا تسەح تاۋىپ بەرۋگە ۋادە بەرىپتى. جالداۋ قۇنىنىڭ از عانا بولىگىن كاسىپكەر ءوزى تولەسە, قالعانىن مەملەكەت ءوز ەسەبىنەن وتەپ بەرەدى ەكەن. كاسىپكەرلەر پالاتاسى بۇل كومپانياعا كوپ كومەگىن تيگىزىپ وتىر. ءار التى اي سايىن بۋحگالتەرلىك ەسەپتى تاپسىرۋدى پالاتا ماماندارى ءوز موينىنا العان. كاسىپكەر «Kaspi Pay» قوسىمشاسىمەن تولەم جۇرگىزىپ, تاپقان تابىسىنىڭ 4 پايىزىن مەملەكەتكە سالىق رەتىندە تولەپ وتىرادى. وسى سالىقتىق ەسەپتى دە پالاتانىڭ ءوزى تاپسىرادى ەكەن. كاسىپكەرلەر قۇقىعىن قورعاۋشى ۇيىم جەكە كاسىپكەردىڭ بيزنەسىن ءارى قاراي كەڭەيتۋ ءۇشىن 5 ملن تەڭگەلىك تەگىن گرانت كونكۋرسىنا قاتىسۋعا كەڭەس بەرىپ, وعان قاجەتتى بيزنەس-جوبانى ازىرلەپ بەرۋگە قول الىسىپتى. ىسكەر ايەل سول كونكۋرسقا بايلانىستى پالاتانىڭ وعان ارنايى شاقىرۋىن تاعاتسىزدانا كۇتىپ ءجۇر.
كاسىپكەر جانىنا تاعى ءبىر كومەكشى العان. وعان ءتيىستى جالاقىسىن تولەپ تۇرادى. بىراق جەكە كاسىپكەرلىك قۇجاتى بار ىسكەر ازامات ەگەر قاسىنا ءبىر ادامدى جۇمىسقا السا, سول جۇمىسشىنىڭ ايلىق جالاقىسىن مەملەكەت سۋبسيديا ەسەبىندە تولەپ بەرەتىن ارنايى جەڭىلدىك بارىن كەيىن بىلگەن. قۇجاتتى كەشتەۋ تاپسىرعاندىقتان بۇل جەڭىلدىككە ىلىگە الماپتى. كاسىپكەر كەلىنشەكتىڭ ەندىگى ارمانى – ءوندىرىس قۋاتىن ارتتىرىپ, ءونىم تۇرلەرىن كوبەيتىپ, بازار مەن جەرگىلىكتى دۇكەندەردى حالىق دەنساۋلىعىنا پايدالى تاعامدىق تازا مايلارمەن قامتاماسىز ەتۋ.
ء«بىزدىڭ ماقسات تەك تابىس تابۋ ەمەس, سونىمەن قاتار بۇل جوبانى حالىقتىڭ دەنساۋلىعىن ويلاۋ نيەتىمەن دە ىسكە اسىرىپ جاتىرمىز. جاسىراتىنى جوق, بۇگىنگى تاڭدا حالىق اراسىندا ءارتۇرلى اۋرۋ كوبەيىپ كەتكەن. وسى كۇندە ەكىنىڭ ءبىرىنىڭ باۋىرى, بۇيرەگى, اسقازانى اۋىرادى. ول ءبىرىنشى كەزەكتە دۇرىس تاماقتانباۋدىڭ سالدارىنان بولىپ وتىرعان تەرىس جاعداي. كوپشىلىگىمىز ويلاعانداي باۋىرعا زيان اكەلەتىن الكوگولدى ىشىمدىكپەن بىرگە كۇندەلىكتى تاعام ازىرلەۋگە پايدالاناتىن وسىمدىك مايلارى دا بار ەكەن. ولاردىڭ زاۋالى بىرىنشىسىنەن اسىپ تۇسپەسە, كەم سوقپايدى. ويتكەنى الكوگولدىك سۋسىندى ادام اندا-ساندا ءبىر ىشسە, وسىمدىك مايلارىن كۇن سايىن قولدانادى. ۇلكەندەردەن بۇرىن بالالاردىڭ دەنساۋلىعىن ويلاۋىمىز كەرەك. «بالا – ءبىزدىڭ بولاشاعىمىز» دەمەكشى, بۇگىننەن سولاردىڭ تاماعىن جاقسارتساق, كەلەشەكتە ەلىمىزگە ساۋ ۇرپاق جاساقتايمىز.
ءبىزدىڭ اتا-بابالارىمىز وتە دانا بولعان. ولار وسىمدىك مايلارىن قولدانباعان. تەك مالدىڭ مايىن پايدالانعان. ونىڭ مەديتسينا عىلىمى بويىنشا اعزاعا ءسىڭۋى وتە جىلدام ەكەنى باياعىدا-اق دالەلدەنگەن. بۇرىندارى اپا-اجەلەرىمىز قازاننىڭ استىنا وت جاعىپ, ماي شىجعىرتىپ وتىراتىن. سويتسەك, سولاردىڭ ىستەگەنى دۇرىس ەكەن. بۇگىنگى مەديتسينا ونى ەندى ايتىپ وتىر. ءوزىمنىڭ دە كەزىندە اسقازانىم كوپ اۋىراتىن. جاقپاس ءبىر نارسە جەپ قويسام, اسقازانىم قىجىلداپ شىعاتىن. مىنا مالدىڭ تۇشىعان مايىنان اس جەگەلى قىجىل, اسقازان اۋرۋ دەگەندى ۇمىتتىق. ءبىزدىڭ ءونىمدى الاتىن كليەنتتەر دە دەنساۋلىقتارى جاقسارىپ قالعانىن ايتىپ, العىستارىن ءبىلدىرىپ جاتادى», دەدى كاسىپكەر كەلىنشەك.
