ماۋسىماشار كۇنگى تەاتر اتموسفەراسىن سوزبەن ايتىپ جەتكىزۋ مۇمكىن ەمەس. بۇل كۇنى زالدان تانىمال وتاندىق كومپوزيتورلاردى, وپەرا ساحناسىنىڭ ارداگەرلەرىن, اتاقتى مادەنيەت قايراتكەرلەرىن, سونداي-اق وزدەرىنە كلاسسيكانى ەندى عانا اشقان جانداردى دا بايقاۋعا بولاتىن ەدى. ولار دەمىن ىشكە تارتىپ, كەشتىڭ باستالۋىن تاعاتسىزدانا كۇتتى. احمەت جۇبانوۆ پەن عازيزا جۇبانوۆانىڭ «قۇرمانعازى» تۋىندىسىنان سيمفونيالىق وركەستردىڭ العاشقى اككوردتارى ەستىلگەندە-اق كورەرمەندەر بىردەن قازاق دالاسىنا, ونىڭ داستۇرلەرى مەن ءتۇپ-تامىرىنا سۇڭگىپ كەتكەندەي قىبىر-سىبىرى ساپ تىيىلىپ, اينالادا سىلتىدەي تىنعان تىنىشتىق ورنادى.
«Kazakh Opera Gala» كونتسەرتىنىڭ ءاربىر ءنومىرىن باعدارلاما اۆتورى, تەاتردىڭ باس ديريجەرى, قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى, مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى الان بورىباەۆ مۇقيات زەردەلەپتى. ماەسترو جاۋىنگەرلىك ەپوستاردان باستاپ ليريكالىق نومىرلەرگە دەيىن قازاق وپەراسىنىڭ بارلىق قىرىن جان-جاقتى كورسەتە الدى. ماعىناسى مول مۋزىكا كەشىنە ۇنىمەن شارتاراپتى مويىنداتقان «استانا وپەرا» ترۋپپاسىنىڭ جەتەكشى سوليستەرى, سونداي-اق ارقاشان جوعارى دەڭگەيدە ونەر كورسەتەتىن تەاتردىڭ سيمفونيالىق وركەسترى قاتىستى.
«بۇل جوبا ءبىزدىڭ مۋزىكاعا قۇشتار اتا-بابامىزعا, وپەرالىق مادەنيەتىمىزدى قالىپتاستىرعان ۇلى تۇلعالارعا, العاشقى كلاسسيك كومپوزيتورلارىمىزعا, بىرەگەي قۇبىلىس تۋدىرعان قازاق وپەراسىنىڭ نەگىزىن قالاۋشىلارعا, سونداي-اق ونىڭ بەدەلىن نىعايتقان كەيىنگى بۋىن وكىلدەرىنە شەكسىز قۇرمەت پەن زور العىستىڭ بەلگىسى دەسەك تە بولادى. كومپوزيتورلارىمىز جاندىرا جازدى, جۇرەكپەن جازدى جانە ءوز مۋزىكاسىنا ەڭ شىنايى دا جالىندى اۋەندەردى قوسۋعا, حالقىنىڭ مۇڭ-شەرىن, باستان كەشىرگەن وراسان كوپ كۇيىنىشىن بەينەلەۋگە تىرىستى. قايتالانباس حالىق ناقىشتارى مەن اۋەندەرى تاماشا وركەسترلىك ورىنداۋدا ەرەكشە اۋەلەسە, «قۇرمانعازى» وپەراسىنداعىداي بىرەگەي دالا كۇيلەرى ەكپىندەتە ەسەدى. ال مۇحتار اۋەزوۆ, ساكەن سەيفۋللين سىندى بىرگەي تۇلعالاردىڭ كلاسسيكالىق قازاق ادەبيەتىندەگى اسقاق بەينەلەرى عازيزا جۇبانوۆانىڭ وتكىر درامالىق مۋزىكاسىندا نەمەسە سىدىق مۇحامەدجانوۆتىڭ شىنايى ليريكاسىندا ساحنالانعان كەزدە تەرەڭ اسەر قالدىردى», دەپ ايتۋلى مۋزىكا كەشى تۋرالى تولعانعان ديريجەر ءارى قارايعى اڭگىمەسىن دە اسەرلى جالعادى:
«سونداي-اق اتالعان كونتسەرت ۇلتتىق وپەرامىزدى ۇلى كومپوزيتورلارمەن بىرلەسە قۇرعانداردىڭ بارىنە, كوپتەگەن شىعارمانىڭ العاشقى ورىنداۋشىلارى بولعان ءارى اۆتورلارىن كوزى كورگەن ديريجەرلەر, انشىلەر, مۋزىكانتتارعا دەگەن سۇيىسپەنشىلىك پەن العىستىڭ كورىنىسى دەسە دە بولادى. بۇل كەش – وپەرامىزدىڭ وزىندىك بەت-بەينەسىن قالىپتاستىرعان ماناربەك ەرجانوۆ, قانابەك پەن كۇلاش بايسەيىتوۆتەر, قۇرمانبەك جانداربەكوۆ, عاريفوللا قۇرمانعاليەۆ, انۋاربەك ۇمبەتباەۆ, اباي بايتوعاەۆ, ريشات پەن ءمۇسلىم ابدۋلليندەر, كاۋكەن كەنجەتاەۆ, شابال بەيسەكوۆا, بايعالي دوسىمجانوۆ, ەرمەك سەركەباەۆ, روزا جامانوۆا, ەرا ەپونەشنيكوۆا, بيبىگۇل تولەگەنوۆا, ناريمان قاراجىگىتوۆ, مۇرات مۇساباەۆ, شورا ۇمبەتاليەۆ, راحيما جۇباتۇروۆا, حورلان قاليلامبەكوۆا, الىبەك دىنىشەۆ سىندى ساحنامىزدىڭ اڭىز ادامدارىنىڭ, تاريحي پرەمەرالاردىڭ العاشقى ديريجەرلەرى گريگوري ستولياروۆ, لەونيد شارگورودسكي, عازيز دوعاشەۆ, ۆالەري راتتەر, تۇرعىت وسمانوۆ, فۋات مانسۇروۆ, تولەپبەرگەن ابدىراشەۆ جانە باسقا دا كوپتەگەن كورنەكتى تۇلعالاردىڭ شىعارماشىلىعىنا تاعزىم كەشى. بۇل كونتسەرت – ءوزىمىزدىڭ ءتۇپ-تامىرىمىزعا ورالۋ», دەپ تۇيىندەدى ءسوزىن الان بورىباەۆ.
ءيا, قازاق وپەراسىنىڭ تامىرىن سوناۋ XX عاسىردىڭ باسىنان الاتىن باي تاريحى بار. احمەت جۇبانوۆ, لاتيف حاميدي, ەۆگەني برۋسيلوۆسكي, مۇقان تولەباەۆ جانە باسقا كومپوزيتورلار ءوز ءداۋىرىنىڭ مادەني جانە الەۋمەتتىك شىندىعىن بەينەلەيتىن شىعارمالار جازىپ, قازاق وپەراسىنىڭ باستاۋ الۋى مەن دامۋىندا شەشۋشى ءرول اتقاردى. ولاردىڭ وپەرالارىندا ءجيى ۇشىراساتىن حالىق مۋزىكاسىنىڭ ەلەمەنتتەرى ارقىلى ۇلى دالا ءۇنى وپەرا ساحناسىندا شارىقتادى. ال بيىل مۋزىكاسۇيەر قاۋىم جۇزجىلدىعىن اتاپ وتەتىن سىدىق مۇحامەدجانوۆ, عازيزا جۇبانوۆا, بازارباي جۇمانيازوۆ, ەركەعالي راحماديەۆ سىندى كەيىنگى بۋىن كومپوزيتورلارى شىعارمالارىنىڭ كونتسەرتتىك باعدارلاماعا ەنۋى حح عاسىردىڭ ەكىنشى جارتىسىنداعى قازاق وپەراسىنىڭ دامۋ جولىن كورسەتتى.
اسەم اۋەن اۋەلەگەن تاعىلىمدى كەشتە «استانا وپەرا» ساحناسى ۇلتتىق وپەرالاردىڭ تۇيىسكەن نۇكتەسىنە اينالدى, ال ونداعى كەيىپكەرلەردىڭ بەينەلەرىن دارىندى ارتىستەر جۇزەگە اسىردى. ولاردىڭ قاتارىندا سىدىق مۇحامەدجانوۆتىڭ «اقان سەرى – اقتوقتى» وپەراسىنان اقتوقتىنىڭ ارياسىمەن كورەرمەندەر اۋديتورياسىنا شىققان ۇلپان اۋباكىروۆا ونەرى كوپ كوڭىلىن باۋراسا, تالعات عالەەۆ ەركەعالي راحماديەۆتىڭ اتتاس وپەراسىنان الپامىستىڭ «كەگىم بار, كەۋدەم تولى-اي الا الماعان» ارياسىن تانىستىردى. ونىڭ ينتەرپرەتاتسياسىندا الپامىس ەرلىك پەن باتىلدىق بەينەسىندە كەسكىندەلدى. ال ايگەرىم امانجولوۆا ەۆگەني برۋسيلوۆسكيدىڭ «ەر تارعىن» وپەراسىنان اقجۇنىستىڭ ءانىن كەمەلىنە كەلتىرە شىرقادى. وركەستردىڭ ناقىشىنا كەلتىرىپ ورىنداعان قۋاتتى مۋزىكا ءۇنى دە كورەرمەندى وقيعالاردىڭ قاق ورتاسىندا جۇرگەندەي اسەرگە بولەپ, اتا-بابالارىمىزدىڭ ايتۋلى جەڭىستەرىن ەسكە سالدى.
ءارى قاراي باعدارلاما قازاق وپەرا داستۇرلەرىنىڭ بار بايلىعىن پاش ەتكەن اريا, دۋەت, سيمفونيالىق تۋىندىلار مەن ۋۆەرتيۋرالار تىزبەگىمەن جالعاستى. اسىرەسە تەاتر پريماسى جۇپار عابدۋللينانىڭ ب.جۇمانيازوۆتىڭ «ماحامبەت» وپەراسىنان زىليقا رومانسىن, مەيىر باينەش پەن بيبىگۇل جانۇزاقتىڭ م.تولەباەۆتىڭ ء«بىرجان – سارا» وپەراسىنان ايتىستى ورىنداۋداعى ارتىستىك قابىلەتتەرى مەن ۆوكالدىق شەبەرلىكتەرىن اتاپ ءوتۋىمىز قاجەت. بۇل نومىرلەر كەز كەلگەن كەدەرگىنى جەڭىپ شىعاتىن ناعىز ماحابباتتى شىنايى جەتكىزە ءبىلدى.
كوڭىلدى تەربەگەن كەش سوڭىندا تاماشا كونتسەرتتىڭ تىڭدارماندارىمەن از-كەم تىلدەسكەن ەدىك. ۇلتتىق مۋزىكانىڭ قۋاتىنا ۇيىعان تىڭدارمان ومار كەكىلباەۆ: «جوعارى ساپادا ورىندالاتىن مۇنداي كونتسەرتتەر وتە سيرەك وتەدى. بۇگىنگى وقيعا ەلىمىزدىڭ ۇلى كومپوزيتورلىق مەكتەبىنە دەگەن قۇرمەت پەن تاعزىمنىڭ بەلگىسى دەسەم, ارتىق ايتپاعانىم. باتىس ەۋروپا كومپوزيتورلارىنىڭ شىعارمالارىنان قۇرالعان گالا باعدارلامالاردى ءجيى ۇشىراستىرۋشى ەدىك, الايدا قازاق كلاسسيكتەرىنىڭ مۇنداي باي مۇراسىنىڭ بىرگە جيناقتالۋىن العاش رەت كورىپ تۇرمىن. سوندىقتان ءبىز بۇگىن ونەر كورسەتۋدىڭ عانا ەمەس, سونداي-اق ماڭىزدى مادەني وقيعانىڭ دا كۋاگەرى بولدىق. ول بىزگە ەلىمىزدىڭ باي مۋزىكالىق مۇراسىن ەسكە سالىپ, ونىڭ قازىرگى الەمدەگى ماڭىزدىلىعىن اتاپ كورسەتەدى. مۇنداي كونتسەرتتەردىڭ ءوتۋى داستۇرگە اينالادى دەگەن سەنىمدەمىن. بۇل كەش جاس كومپوزيتورلاردى قازاق وپەراسى مەن سيمفونيالىق مۋزىكاسىنىڭ ۇلى ءداستۇرىن جالعاستىرۋعا جىگەرلەندىردى دەپ ويلايمىن», دەدى اۋەن كەشىنەن اسەرلەنگەن ومار.
ال «استانا وپەرانىڭ» تۇراقتى كورەرمەنى گۇلبانۋ احمەتوۆا ءبىز قويعان ساۋالعا قۋانا ءتىل قاتىپ, كەشتەن العان اسەرىن بۇكپەسىز ءبولىستى: «بۇل كونتسەرت مەن ءۇشىن تىڭ دۇنيە بولدى. بۇگىن وركەستر, حور جانە سوليستەر – ايزادا قاپونوۆا, ءمادينا يسلاموۆا, نازىم ساعىنتاي, جانات شىبىقباەۆ, بەيىمبەت تاڭارىقوۆ, راسۋل جارماعامبەتوۆ, سۇلتان باقىتجان, ۆالەري سەليۆانوۆ جانە تاعى باسقالارى كەرەمەت ونەر كورسەتتى. سەنەسىز بە, مەن ۇلتتىق رەپەرتۋاردىڭ مۇنشالىقتى اسەرلى ءارى قۋاتتى ورىندالۋىن بۇرىن-سوڭدى ەستىمەگەن ەدىم. ماۋسىمنىڭ اشىلۋى كەرەمەت بولدى. «استانا وپەرا» جاڭا ماۋسىمدا تاعى دا كوپتەگەن جاڭالىقتار مەن مۋزىكالىق توسىنسىيلار ۇسىناتىنىنا ءھام كورەرمەنىن تاڭعالدىرىپ, رۋحاني ازىق سىيلايتىنىنا ەش كۇمان جوق», دەپ ءسوزىن تۇيىندەدى تىڭدارمان.
كەشتىڭ القيسساسى سەكىلدى, نۇكتەسى دە سونداي قۋاتتى ءارى سالتاناتتى ەكپىندە قورىتىندىلاندى. التىنبەك ءابىلدا مەن سالتانات مۇراتبەكوۆانىڭ جانە تەاتر حورىنىڭ ورىنداۋىنداعى احمەت جۇبانوۆ, لاتيف ءحاميديدىڭ «اباي» وپەراسىنان شىرقاعان «بەتاشارى» قازاق حالقىنىڭ رۋحاني مۇراسى مەن مادەني قۇندىلىقتارىن بەينەلەدى. ال كەش شىمىلدىعى مۇقان تولەباەۆتىڭ ء«بىرجان – سارا» ۋۆەرتيۋراسىمەن ءتۇرىلدى. مۇندا وركەستر مەن حور قازاق سيمفونيالىق مۋزىكاسىنىڭ بارلىق قۋاتى مەن اسەمدىگىن پاش ەتتى. كورەرمەندەر تىك تۇرىپ قول سوقتى. تىڭداۋشى قوشەمەتىنەن شابىت العان باس ديريجەر الان بورىباەۆ كونتسەرت باعدارلاماسى شەڭبەرىنەن شىعىپ, يمپروۆيزاتسياعا ەرىك بەردى. ونىڭ ورىنداۋىنداعى ەسكەندىر حاسانعاليەۆتىڭ «اتامەكەن» ءانى زالعا جينالعان كۇللى كورەرمەندى رۋحتاندىردى. تولاسسىز سوعىلعان شاپالاق ءۇنى ۇزاق ۋاقىت شىمىلدىقتى جاپقىزباي تۇرىپ الدى.
