ىنتىماعى جاراسقان وتباسى مالعا جايلى, اۋىل شارۋاشىلىعىنا شۇرايلى جەر ىزدەگەن. اۋماقتىڭ تۋريزمگە دە جايلى بولۋىن ەسكەرىپ, استانا قالاسىنا ىرگەلەس اۋدانداردى ارالاعان. كوپ ۇزاماي جاڭاجول اۋلىنىڭ ماڭىنداعى 12 گەكتار جەردى ساتىپ العان. بۇل ماڭعا «الجير» ساياسي قۋعىن-سۇرگىن قۇرباندارىنىڭ مەموريالدى-مۇراجايى ورنالاسقان اقمول اۋىلى الىس ەمەس. شامامەن 4 شاقىرىم. ال اقمول اۋىلى مەن استانانىڭ اراسى – 37 شاقىرىم. كيىز ءۇي تىگىپ, ءتورت ت ۇلىك ۇستاپ, سالت-ءداستۇردى دارىپتەپ جۇرگەن وتباسىنىڭ ەتنواۋىلى وسى – اقمول مەن جاڭاجولدىڭ قاق ورتاسىندا. اۋىلدىڭ تىنىس-تىرشىلىگىنە ەتەنە ارالاسقان نۇرلان مەن التىناي بىرنەشە شارۋانى قاتار اتقارادى. مۇندا قالاداعىداي جايلى ينفراقۇرىلىم بولماعانىمەن, ەرلى-زايىپتىلار قولدان كەلگەنشە جوعىن تۇگەندەۋگە تىرىسىپ كەلەدى. كوشىپ كەلگەن جىلى جاڭاجولدان ەتنواۋىلعا دەيىن باعان ورناتىپ, توق تارتقان. ومىردەن تۇيگەن-بىلگەنى كوپ تاتۋ جاندار ءار قادامىن اڭداپ باسادى. ەلەكتر سىمىن دا اۋىلدان وزدەرى تارتىپ, ءبىراز قارجىنى ۇنەمدەگەن.
– بەرەكەلى ءىستى قولعا العان سوڭ, ونىڭ ارتىنان يدەيالار بىرىنەن سوڭ ءبىرى كەلە بەرەدى ەكەن. اۋىلعا قالادان جەرىنىپ, مال باعامىز دەپ كەلىپ, تۋريزممەن اينالىسا باستادىق. ەندى, مىنە, كيىز ءۇي تىگۋگە مىقتاپ كىرىسكەن جايىمىز بار. ەتنواۋىلدان ەكى اتتام جەردە جالاعاش كولى جاتىر. ءوزىمىز وسىندا كەلىپ, ءىس باستاعالى, مال باعىپ, كيىز ءۇي جاساۋعا كىرىسكەلى جايماشۋاق, مامىراجاي ءومىردى تاپقانداي بولدىق. انە-مىنە دەگەنشە 8 جىل وتە شىقتى. كيىز ۇيمەن اينالىساردا «شەۆرون» كومپانياسى قارجىلاندىراتىن «بايتاق جەر» جوباسى ارقىلى 7 ملن تەڭگە پايىزسىز نەسيە الدىق. قازىر سول قاراجات بار, ءوزىمىزدىڭ جيعانىمىز بار, ءبارىنىڭ باسىن قوسىپ, كيىز ءۇي جاساۋعا ارنالعان 6 قۇرىلعىنى ءوزىمىز قولدان شىعاردىق. كيىز ءۇيدىڭ ۋىعىن, شاڭىراعىن, كەرەگەسىن – ءبارى-ءبارىن ءوزىمىز جاسايمىز, – دەيدى التىناي تاڭىربەرگەن.
كاسىپكەرلەر قازىر كيىز ءۇي جاسايتىن قۇرىلعىلاردى ەتنواۋىلعا الىپ كەلگەن. ەندى مۇندا ەتنواۋىلدىڭ تىرشىلىگىن تاماشالاۋعا كەلگەن قالا تۇرعىندارى اتقا ءمىنىپ, سەرۋەندەپ, ءتورت ت ۇلىكتى قىزىقتاۋمەن شەكتەلمەيدى, كيىز ءۇي تىگۋدىڭ ءادىس-تاسىلىنە قانىعادى. ءوندىرىس بارىسىمەن تانىسىپ, كيىز ءۇيدىڭ قاڭقاسىن, ۋىعىن, شاڭىراعىن قايىڭنان قالاي باپپەن يەتىنىن كورەدى. كيىز ءۇي دەگەنىڭىز – تۇنعان تاربيە, ول تۋرالى حالىق اۋىز ادەبيەتىندە اڭىز-اڭگىمەلەر كوپ. «بوساعاڭ – بەرىك, كەرەگەڭ – كەڭ, شاڭىراعىڭ – بيىك بولسىن» دەگەن سوزدەردى اۋىزەكى تىلدە دە قولدانىپ ءجۇرمىز عوي. كيىز ءۇيدى تىگەردە شاڭىراقتى ءۇيدىڭ يەسى كوتەرەدى. ءداستۇر – سولاي. وسىنىڭ بارلىعى اۋىلعا كەلگەن جاس وتباسىلارعا ارينە, قىزىق ءارى تاڭسىق بولۋى مۇمكىن. سوندىقتان كاسىپكەر نۇرلان توكەنوۆ كيىز ءۇيدىڭ بولىكتەرىن ازىرلەيتىن كەزدە ۇلتتىق ايشىقتاردى بارىنشا ساقتاۋعا تىرىسىپ باققان.
– ءبىز كيىز ءۇيدىڭ كەرەك-جاراعىن تۇگەل اعاشتان جاساۋعا تىرىسامىز. سەبەبى تەمىر نايزاعاي تارتادى عوي. وسىلايشا, كيىز ءۇيدىڭ باستاپقى, ەرتەدەن كەلە جاتقان قالپىن ساقتايمىز ءارى مۇنىمىز قاۋىپسىزدىككە قولايلى. ءبىز كيىز ءۇيدىڭ تەك ەدەنىن عانا تەمىردەن جاسادىق. ول تەمىردىڭ بەتىن اعاشپەن قاپتايمىز. تەمىرىمىز جينالمالى, سالماعى اۋىر بولعانىمەن, ىڭعايلى, ىقشام. ەتنواۋىل وزگە ۇيلەردەن قاشىق بولعان سوڭ قىسى قاتال, جەلى ازىناپ تۇرادى. سوندا ءبىزدىڭ ەتنواۋىلداعى كيىز ءۇيىمىز ءمىز باقپاي تۇرادى. كيىز ءۇيدى تىگىپ, جيناعان اۋرەشىلىك دەپ ويلايتىندار كوپ, بىراق قازىرگى جاڭا تەحنولوگيالارعا سۇيەنىپ جاساعان كيىز ۇيلەردى قۇرىپ-جيناۋ الدەقايدا وڭاي. ءبىز مۇنىمەن توقتاماي, كيىز ءۇيدى بارىنشا قولجەتىمدى ەتۋگە تالپىنىپ جاتىرمىز. قالا تۇرعىندارىنا ءۇيدى جالعا بەرىپ, ءوزىمىز تىگىپ, كەيىن قايتا جيناپ بەرە الامىز. كيىز ءۇيدى ساتىپ الاتىندارعا دا قىزمەت كورسەتىپ, جىل سايىن مامىردا تىككەن ءۇيدى قازاندا جيناپ, قويماعا ساقتاپ قويۋ جاعىن دا جوسپارلادىق. بيىل ناۋرىز تويى قارساڭىندا كورشى قىرعىزستاننان كيىز ۇيلەردى جالعا العانىمىزدى ەستىپ, بۇل شارۋا ءبىزدىڭ قولدان دا كەلەدى دەگەن سەنىم پايدا بولدى. ءدال قازىر ەكى كيىز ءۇيدى ازىرلەپ, تاپسىرىس بەرۋشىلەرگە جەتكىزىپ بەرگەلى جاتىرمىز, – دەيدى ن.توكەنوۆ.
كاسىپكەرلەر ءىستى قولعا الماس بۇرىن ىزدەنىپ, ەسكى تەحنولوگيالارعا جۇگىنگەن. كيىز ءۇيدىڭ كەيبىر تۇستارىن زامانعا قاراي وزدەرىنشە جاڭارتقان. كاسىپ يەلەرى قازىر تەك كيىزبەن جۇمىس ىستەۋ ءبىرشاما ۋاقىت الاتىنىن ايتىپ قالدى. سەبەبى اقمولا توڭىرەگىندە كيىز وڭدەيتىن زاۋىت بولماعان سوڭ, ءونىمدى تارازدان, قىرعىزستاننان تاسىمالداۋعا ءماجبۇر. ءارى كورشى ەلدەن الدىرعان كيىز وتاندىق ونىمنەن ساپالىراق كورىنەدى. ءتىپتى ينەمەنەن شانشي المايتىنداي بەرىك دەسەدى. قازىر كيىز ءۇي شەبەرلەرى ايىنا 20 كيىز ءۇي جاساقتاۋعا قاۋقارلى ەكەن.
تاتۋ-ءتاتتى وتباسىندا تاربيە كورىپ وسكەن بالالار جاز ايلارىندا ورايىن تاۋىپ اۋىلعا بارىپ, اتا-اناسىنا جاردەمدەسۋگە تىرىسادى. ەرلى-زايىپتىلاردىڭ ەكى قىزى تۇرمىستا بولسا, ەكى قىزى شەتەلدە ءبىلىم الادى, ۇلدارى قالادا وقيدى. تۇركياداعى قىزى ديلناز ديزاين ماماندىعىندا وقىسا, ءاليا شەت ءتىلى بويىنشا ءبىلىم الادى, ال ۇلى الديار زاڭگەرلىك سالانى مەڭگەرىپ ءجۇر. ەندى وتباسىلىق بيزنەسكە مىقتاپ كىرىسۋدى جوسپارلاپ جۇرگەن وتباسىنىڭ ءوز زاڭگەر مامانى, ەتنو-ديزاينەرىمەن قوسا اۋدارماشىسى بولادى. بالالارىنىڭ بولاشاعىنا ۇمىتپەن قاراپ وتىرعان نۇرلان مەن التىناي كەلەشەكتە قاناتى قاتايعان ۇل-قىزدارى وتباسىلىق بيزنەستى قولداپ, قولعابىس ەتەدى دەپ وتىر.
ەرلى-زايىپتىلاردىڭ ەتنوتۋريزمدى ۇيلەستىرىپ جاتقانىنا ءۇش جىلعا جۋىقتاعان. مۇندا ساپارلاعاندار اتقا ءمىنىپ, كيىز ۇيدە تىنىعادى, اۋقاتتانىپ, الدەنىپ, ءداستۇرلى تاعامداردان, سۋسىنداردان ءدام تاتادى. ولكەنىڭ تاريحى تۋرالى دەرەكتەرگە قانىعادى. كاسىپكەرلەر مۇنىمەن توقتاپ قالعىسى جوق, قولدان كەلسە, ەل قىزىعىپ جاتسا, ەتنواۋىلعا 20, 50 كيىز ءۇي تىگۋگە دامەلى. قولدا بار قارجىنى بارىنشا ۇنەمدەپ, وتباسىلىق كاسىپكە قاجەت قۇرال-جابدىقتاردى دا وزدەرى جاساعان وتباسىنىڭ باستاعان بەرەكەلى ءىسى تابىستى بولسىن دەيمىز.
