باستى مىندەت – ەلدىڭ جايلى ءومىرى

ايتىلعان باستامالاردىڭ ءبارى – ەلىمىز پرەزيدەنتىنىڭ ەكونوميكالىق جانە ساياسي رەفورمالاردى جۇيەلى جالعاستىرۋىنىڭ ەلەمەنتتەرى. مەم­لەكەت باسشىسى الداعى كەزەڭدەگى قازاق­ستاننىڭ ودان ءارى دامۋىنىڭ سترا­تەگيالىق 9 باعىتىن اتاپ ءوتتى.

پرەزيدەنت اقشا-نەسيە جانە فيسكال­دىق ساياسات اراسىنداعى الشاق­تىقتى جويۋ نەگىزگى باسىمدىقتىڭ ءبىرى ەكەنىن جەتكىزدى. ونىڭ ىشىندە, تۇ­راقتى سالىق ساياساتىنىڭ قاجەتتىلىگى, اكىمشىلەندىرۋدى تولىق تسيفرلاندىرۋ ارقىلى سالىق كودەكسىن جە­ڭىلدەتۋ جانە سالىق رەجىمدەرىن وڭتايلاندىرۋدىڭ ماڭىزدىلىعى ايتىلدى. مۇنىڭ ءبارى – كاسىپكەرلەر مەن بيزنەس يەلەرى اراسىندا قالىپتاسقان «ويىن ەرەجەسىن» قاجەت ەتەتىن سۇراق­تارعا ناقتى جانە بولجامدى جاۋاپ. مەملەكەتتىڭ سالىق ساياساتىنداعى ۇدايى وزگەرىستەر جەكە باستامانىڭ دامۋ ۇدەرىسىنىڭ تەجەلۋىنە اكەلەدى.

پرەزيدەنت ەكونوميكاعا كوبىرەك قارجى سالۋعا بانك سەكتورىن ىنتالاندىرۋ قاجەت ەكەنىن اتاپ ءوتتى. «بانك­تەر تۋرالى» جاڭا زاڭ ازىرلەۋ جانە قابىلداۋ جوسپارلانىپ وتىر. بۇل جەردە كۇردەلى جانە داعدارىس جىلدارىندا وسىناۋ قارجى ينس­تيتۋتتارىنا مەملەكەت تاراپىنان قولداۋ كورسەتىلگەنىن ەسكە الۋ ماڭىزدى. ەندى ازاماتتار ەكونوميكانى دامىتۋ مەن ادامداردىڭ ءال-اۋقاتىن ارتتىرۋعا اتسالىسۋ ءۇشىن بانك­تەردەن ناقتى قاي­تارىم كۇتەدى.

مەملەكەت باسشىسى ودان ءارى رەفور­مالاردىڭ ماڭىزدى باعىت­تا­رىنىڭ ءبىرى رەتىندە ينۆەستيتسيالىق احۋالدى جانە بيزنەستى جۇرگىزۋ ءۇشىن جاعدايدى جاقسارتۋ قاجەتتىگىن اتاپ ءوتتى. ۇكىمەتكە ينفلياتسيانى باسەڭدەتۋ جانە ەلدىڭ حالىقارالىق رەزەرۆتەرىن نىعايتۋ تاپسىرىلدى.

ينۆەستورلارعا ءوندىرىستى دامىتۋ ماقساتىن كوزدەيتىن پرەفەرەنتسيا­لار ازىرلەنەتىن بولادى. جوعارى قايتا بولىنگەن ءونىم شىعاراتىندارعا بارىنشا ءتيىمدى جاعداي جاسالىپ, كاسىپكەرلىكتى دامىتۋعا ارنالعان جەڭىلدىكتەر بەرىلۋى كەرەك. شيكىزات ساتۋ جانە ونى ەلىمىزدەن اكەتەتىن ۋاقىت ءوتتى. كەيىنگى جىلدارى ەلى­مىزدە ءارتۇرلى سالالاردا جوعارى وڭدەۋ جانە ساپالى ءونىم شىعارۋعا جاعدايلار جاسالدى. ول ءۇشىن بىزدە شيكىزات, تەحنولوگيا, كادرلار – ءبارى بار.

الدىمىزعا ورەلى مىندەت قويىلدى – 2029 جىلعا قاراي ەكونوميكاداعى ورتا بيزنەستىڭ ۇلەسىن كەمىندە 15%-عا دەيىن ۇلعايتۋ كەرەك. بۇل ماقساتقا جاپپاي كاسىپكەرلىك رۋحىن دامىتۋ, مونوپوليا­لاردى شەكتەۋ جانە ءارتۇرلى سالالاردا باسەكەلەستىك ءۇشىن ناقتى مۇمكىندىكتەر جاساۋ شارتىمەن قول جەتكىزۋگە بولادى. بۇل تاپسىرمانى ورىنداۋ وراسان زور مۋلتيپليكاتيۆتى اسەر ەتەدى. ءبىز ءبىر جاعىنان كاسىپ­كەرلەردىڭ جاڭا شوعىرىن قالىپ­تاس­تى­رامىز, شاعىن جانە ورتا بيزنەستە جۇمىس ىستەيتىندەردىڭ سانىن ارتتىرامىز. ەكىنشى جاعىنان, تاۋارلار مەن قىزمەتتەردى ءوندىرۋ سالاسى ايتارلىقتاي سەرپىن الادى, ولاردىڭ ءبىر بولىگى ەكسپورتقا باعىتتالادى.

قاسىم-جومارت توقاەۆ سونداي-اق ەلىمىزدىڭ ونەركاسىپتىك الەۋەتىن تولىق اشۋ ءۇشىن كۇش-جىگەردى جۇيەلى تۇردە ىسكە اسىرۋدى ستراتەگيالىق ماقسات دەپ اتادى. مەملەكەتتىك ساتىپ الۋلاردا, تۇتاستاي العاندا وندىرىستەردە وتاندىق شيكىزات پەن وزگە دە بولشەكتەردى پايدالانۋ وتە ماڭىزدى. ساپالى جانە تۇراقتى ەكونوميكالىق ءوسۋدىڭ نەگىزى – ءبىرىنشى كەزەكتەگى ينفراقۇرىلىمدىق پروبلەمالاردى شەشۋ. 2024 جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن ەنەرگەتيكا جانە كوممۋنالدىق سەكتوردى جاڭعىرتۋ جونىندەگى ۇلتتىق جوبانى بەكىتۋ تاپسىرىلدى. تەمىرجول سالاسىن رەفورمالاۋ جانە 12 مىڭ شاقىرىمعا جۋىق اۆتوموبيل جولدارىن جوندەۋ جانە سالۋ قاجەت. وسىنىڭ ءبارى ءبىزدىڭ ترانزيتتىك الەۋەتىمىزدى اشىپ قانا قويماي, ءتۇرلى قىزمەت كورسەتۋ بو­يىنشا ىلەسپە كاسىپورىندار مەن سەرۆيستىك كومپانيالاردى دامىتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.

اتوم ەلەكتر ستانساسىنىڭ قۇرى­لىسى جونىندەگى 6 قازاندا وتەتىن رەفەرەندۋمعا جەكە توقتالۋ كەرەك. بۇل – پرەزيدەنت توقاەۆتىڭ ازاماتتاردى شەشىم قابىلداۋ ۇدەرىستەرىنە تارتۋ مەن اشىقتىق باعىتىن ايقىن كورسەتەتىن ماڭىزدى باستاماسىنىڭ ءبىرى.

مەملەكەت باسشىسى ەلىمىزدىڭ كادر­لىق الەۋەتىن دايەكتى تۇردە ارت­تىرۋعا ەرەكشە نازار اۋدارىپ وتىر. پرەزيدەنت ەلىمىزگە اسا ماڭىزدى بولىپ وتىرعان: سۋ سالاسىنىڭ ماماندارىن, قۇرىلىسشىلار مەن ەنەرگەتيكتەر جانە باسقا دا كوپتەگەن قىزمەتكەردى دايارلاۋعا مەملەكەتتىك تاپ­سىرىستى ۇلعايتۋ قاجەتتىگىن اتاپ ءوتتى. سۋ تاسقىنى, ەنەرگەتيكا وبەك­تىلەرىندەگى توتەنشە جاعدايلار جانە باسقا دا كەيىنگى كەزدەگى وقيعالار ارناۋلى سالا ماماندارى بولمايىنشا ينفراقۇرىلىم وبەكتىلەرىنىڭ توزۋىنا بايلانىستى قاۋىپ-قاتەرمەن كۇرەسۋ مۇمكىن ەمەستىگىن كورسەتتى. ول ءۇشىن سالالىق مينيسترلىك نارىقتىڭ قاجەتتىلىگىن ناقتى ءبىلىپ, ەلىمىزدىڭ قازىرگى ەكونوميكاسى جاعدايىندا كادر­­لارعا زارۋلىككە تالداۋ جاسالۋعا ءتيىس.

ەلىمىزدىڭ كادرلىق الەۋەتىن ارتتىرۋ ماقساتىندا جوعارى ءبىلىم بەرۋدى سان-سالالى ماقساتتا ۇلعايتۋ, پەداگوگيكالىق جوعارى وقۋ ورىندارىنا ىرىكتەۋدى كۇشەيتۋ جالعاساتىن بولادى. شەتەلدىك ۋنيۆەرسيتەتتەردى ەلىمىزگە تارتۋ, ءبىر جاعىنان, وسى نارىقتاعى باسەكەلەستىكتى ارتتىرۋعا ىقپال ەتەدى. ەكىنشى جاعىنان, ول وقۋ ۇدەرىسىنىڭ ساپاسىن جاقسارتۋ ءۇشىن جۇمىس ىستەيدى.

2024 جىلعى جولداۋدا بەلگىلەنگەن ستراتەگيالىق مىندەتتەردىڭ ءبىرى – ۇلت دەنساۋلىعىن نىعايتۋ ءۇشىن كەشەندى شارالاردى ىسكە اسىرۋ جانە ازاماتتاردى الەۋمەتتىك قولداۋ جۇيەسىن قايتا جاڭعىرتۋ. بىرىڭعاي مەملەكەتتىك مەديتسينالىق اقپاراتتىق جۇيە قۇرىلادى. سونداي-اق زياندى ەڭبەك جاعدايىندا جۇمىس ىستەيتىن ادامدار ءۇشىن ارنايى تولەمدەر جالعاسادى.

پرەزيدەنت ەلىمىزدە ەكولوگيالىق جاعدايدى جاقسارتۋ جانە قورشاعان ور­تاعا ۇقىپتى قاراۋدى دامىتۋ ماسە­لەسى شەشىلۋگە ءتيىس ەكەنىن اتاپ ءوتتى. مەملەكەت باسشىسى تابيعاتتى قور­عاۋ ماسەلەسىندە بيزنەستىڭ جاۋاپ­كەرشىلىگىن ارتتىرۋدىڭ ماڭىز­دى­لىعىنا توقتالدى. ورماندار مەن دا­لا­لاردى ورتتەن قورعاۋ جانە ەلىمىز­دىڭ بىرەگەي فلوراسى مەن فاۋناسىن ساقتاۋعا باسا نازار اۋدارۋ اسا ماڭىزدى مىندەت ەكەنى داۋسىز.

ۇكىمەتكە مەملەكەتتىك باسقارۋدىڭ تيىمدىلىگىن تۇبەگەيلى ارتتىرۋ مىندەتى قويىلدى. بيۋدجەت قارجىسىن ءتيىمدى پايدالانۋ, شىعىنداردى شەكتەۋ جانە قاتاڭ باقىلاۋ بولۋى كەرەك. ەڭ باس­تى باعدار – «كورپەگە قاراي كوسىلۋ». ۇلتتىق قور قارجىسىن تەك سترا­تەگيالىق ماقساتتارعا قول جەتكىزۋ ءۇشىن عانا پايدالانۋ كەرەك.

پرەزيدەنتتىڭ ايتۋىنشا, قو­عامدا بىرىڭعاي زاڭ مەن ءتارتىپتىڭ يدەولوگيا­سى العا شىعۋعا ءتيىس. مەملەكەت باسشىسى ەلىمىزدى جايلى جانە قاۋىپسىز ءومىر اۋماعىنا اينالدىرۋ – باستى مىندەت دەپ اتادى. سونداي-اق ءتۇرلى الاياقتىق سحە­مالارعا ازاماتتاردىڭ يم­مۋني­تەتىن كۇشەيتۋ جونىندە شارالار قابىلداۋ كەرەكتىگى تاپسىرىلدى. بۇل اسىرەسە كەيىنگى كەزدەرى اسا ماڭىزدى بولىپ وتىر.

وسى مىندەتتەردىڭ ءبارىن ورىنداۋ ءۇشىن, ارينە, بۇكىل مەملەكەتتىك اپپارات, دەپۋتاتتىق كورپۋس, بيزنەس وكىلدەرى, قوعامدىق ۇيىمدار جانە ەلىمىزدىڭ بارلىق ازاماتى تىزە قوسىپ, بىرىگۋى قاجەت. ءبىز تەك سىندارلى ديالوگ ارقىلى عانا ناعىز ادىلەتتى قازاقستاندى بىرگە قۇرا الامىز.

ماكسيم سپوتكاي,

پارلامەنت سەناتى اپپاراتىنىڭ باسشىسى