ءبىلىم سالاسىنا بەرەرى كوپ جوبا

مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ حالىققا ار­ناعان جولداۋىندا ءاربىر وقۋ­شىنىڭ ءبىلىم الىپ, جان-جاقتى دامۋى ءۇشىن قولايلى جاعداي جاسالۋعا ءتيىس ەكەنىن اتاپ وتكەن ەدى. وسى ماقساتتا «جايلى مەكتەپ» ۇلتتىق جوباسى قولعا الىندى. ء«بىز 2025 جىلعا دەيىن 800 مىڭ بالانىڭ  زاماناۋي مەكتەپتە وقۋىنا جاعداي جاسايمىز. وسىلايشا, اپاتتى جاعدايداعى جانە ءۇش اۋىسىممەن وقيتىن مەكتەپ ماسەلەسىن تولىق شەشەمىز. بۇل اۋىل جانە قالا مەكتەپتەرىنىڭ ايىرماشىلىعىن ەداۋىر ازايتادى. جالپى, مەكتەپ سالۋ ۇكىمەت جانە اكىمدىكتەر ءۇشىن باستى مىندەت­تىڭ ءبىرى بولۋى كەرەك», دەدى پرەزيدەنت. جولداۋ جۇكتەگەن مىندەتتەردى جۇزەگە اسى­رۋ ماقساتىندا اتقارىلىپ جاتقان جۇ­مىستارعا توقتالساق, وڭىردەگى 4 اپات­تى مەك­تەپتىڭ ۇشەۋىنىڭ قۇرىلىسى جۇرگى­زى­لىپ جاتىر. جىل سوڭىنا دەيىن پاي­دا­لا­نۋعا بەرۋ جوسپارلانعان. ءۇش اۋى­سىم­دى 5 ­مەكتەپكە قاجەتتى قوسىمشا عي­ما­راتتاردىڭ قۇرىلىسىن دا جىل سوڭىنا دەيىن اياقتاۋ كوزدەلگەن. مەملەكەتتىك 910 مەكتەپتىڭ 753-ءى تيپتىك عيماراتتا, 157-ءسى ىڭعايلاستىرىلعان عيماراتتا ورنا­لاسقان. وڭىردە عيماراتى ابدەن توز­عان مەكتەپ كوپ. اپاتتى دەپ تانىلعان مەك­تەپتەردىڭ 60 پايىزىنىڭ ماسەلەسى جاڭا مەكتەپتەر سالۋ ار­قى­لى شەشىلەدى. بۇل رەتتە ۇنەمدەلگەن قار­جى ەسەبىنەن دە كوپتەگەن جوبا جۇزەگە اسىرىلىپ جاتىر. وبلىستىق ءبىلىم باسقارماسىنىڭ مالىمەتتەرىنە قاراعاندا, وڭىردە 121 مەكتەپ كۇردەلى جوندەۋ جۇمىستارىن قاجەت ەتەدى. بۇگىندە 66 مەكتەپتىڭ جوبالىق سمەتالىق قۇجاتى دايىن. وبلىستاعى 321 ءبىلىم مەكەمەسىندە جوندەۋ جۇمىستارى جۇرۋدە, جالپى قۇنى – 20,1 ملرد تەڭگە. اعىمداعى جوندەۋ جۇمىستارىنا ءبىلىم سالاسىنان ۇنەمدەلگەن بيۋدجەت قارجى­سى ەسەبىنەن 10,2 ملرد تەڭگە قارالعان. 106 ءبىلىم بەرۋ مەكەمەسىنىڭ جىلۋ جۇيەسىن تابيعي گازعا اۋىستىرۋ جۇمىستارى ات­قارىلۋدا, ونىڭ جالپى قۇنى – 2,1 ملرد تەڭگە. مەملەكەتتىك 1 279 ءبىلىم نىسانى­نىڭ 63-ءى ورتالىقتاندىرىلعان جىلۋ جۇ­­يەسى ارقىلى, 1 216-سى اۆتونومدى جىلى­تۋ قازاندىقتارى ارقىلى جىلىتىلا­دى. اتالعان ءبىلىم نىساندارىنىڭ 84%-ى نەمەسە 1074-ءى سىعىمداۋ جۇمىستارى­نان وتكىزىلىپ, 664-ىنە جىلۋ ماۋسىمىنا دايىندىق اكتىلەرى بەرىلگەن. وبلىس اكىمى دارحان ساتىبالدىنىڭ تاپسىر­ماسىمەن ءبىلىم ۇيالارىن رەتتەۋ, قال­پى­نا كەلتىرۋ, جاڭارتۋ جۇمىستارى قار­قىندى اتقارىلۋدا. عيماراتتاردىڭ قۇرىلىس ساپاسى قاتاڭ باقىلاۋعا الىن­عان. بيىل 22 مەكتەپتىڭ كۇردەلى جوندەۋ جۇمىستارى باستالىپ, 5 مەكتەپ 1 قىر­كۇيەكتە پايدالانۋعا بەرىلمەك. ال «جاي­لى مەكتەپ» ءبىلىم بەرۋ سالاسىنداعى قاناتقاقتى ۇلتتىق جوباسى» اياسىندا وب­لىستا 2023-2025 جىلدارى جوبالىق قۋاتتىلىعى 49 مىڭ ورىندىق 63 مەكتەپ قۇرىلىسىن سالۋ جوسپارلانعان. بيىل 22 900 ورىندىق 29 مەكتەپتىڭ قۇرىلىسى اياقتالىپ, پايدالانۋعا بەرىلمەك. ونىڭ 7-ەۋى تولىق قۇرامدا جاڭا جايلى مەكتەپكە كوشىرىلەدى. قالعان 22 مەكتەپكە وقۋشىلار ءار مەكتەپتەن جينالادى. بۇدان بولەك, جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەن 20 مەكتەپتىڭ قۇرىلىسى جۇرگىزىلىپ جاتىر. ونىڭ 13-ءى بيىل پايدالانۋعا بەرىلەدى.

«جايلى مەكتەپ» ۇلتتىق جوباسىن ىسكە اسىرۋ مىندەتى «Samruk-Kazyna Construction» ۇلتتىق كومپانياسىنا ­جۇك­تەلگەن. ەرەكشە مەكتەپتەردىڭ قۇ­رى­لىسى بارىسىندا ورىن الىپ جاتقان ­وزەك­تى ماسەلەلەر دە بارشىلىق. كەي قۇرى­لىس كومپانيالارى مەكتەپ قۇرىلىسىن جوس­پاردان كەشىكتىرۋدە. مەردىگەرلەردىڭ ءبىرى ونىڭ سەبەبىن قۇرىلىس ماتەريالدارى­نىڭ باعاسى شارىقتاپ, جەتكىزۋ مەرزىمى­نىڭ ­سوزىلۋىمەن بايلانىستىرسا, ەندى ءبىرى جۇمىس قولىنىڭ جەتكىلىكسىزدىگىن, تاعى ءبىرى ساراپتاما قورىتىندىلارى مەرزىمى­نىڭ سوزىلۋىن ايتىپ وتىر. بۇل ورايدا وبلىس اكىمى دارحان ساتىبالدى جۋىردا وتكەن ارنايى جيىندا مەرزىمدەردىڭ بۇزى­لۋى­نا جول بەرۋگە بولمايتىنىن ايتتى. «بۇل جوبانىڭ ىسكە اسىرىلۋى – بارىمىزگە سىن. سوندىقتان مويىندارىڭىزعا ال­عان جاۋاپكەرشىلىكتى سەزىنىپ, جۇمىستى مەرزىمىندە جانە ساپالى اياقتاۋعا بار كۇشتى سالىڭىزدار. ءارتۇرلى سىلتاۋ, بوس ءسوز ايتىپ, بالانىڭ تىرلىگىن جاساۋدىڭ قاجەتى جوق. «كوتەرە المايتىن شوقپار­دى بەلىڭە بايلاما!» دەگەن, ەندى اقتالۋ ار­تىق. ءار نارسەنىڭ سۇراۋى بار. كەدەرگى­لەر ­بولسا, دەر كەزىندە كوتەرۋ كەرەك. مەر­زىم­دەر­دىڭ بۇزىلۋىنا ەشقانداي جول بەرۋگە بولمايدى. بۇل رەتتە جۇمىس­تار­دىڭ ساپاسى اقساماۋعا ءتيىس. ولاي بولما­عان جاعدايدا جاۋاپتى تۇلعالارعا شارالار قولدانىلاتىن بولادى», دەدى دارحان ساتىبالدى. وبلىس ورتالىعى تۇركىستاندا «جايلى مەكتەپ» ۇلتتىق جوباسى شەڭبەرىندە – 3, مەملەكەتتىك بيۋدجەتتەن 1 مەكتەپ بوي كوتەرۋدە. اتالعان 4 ءبىلىم وشاعىن جىل سوڭىنا دەيىن ەل يگىلىگىنە بەرۋ جوسپارلانعان. ۇلتتىق جوبا شەڭبەرىندە سالىنىپ جاتقان 2000 ورىندىق جاڭا ءبىلىم وشاعىن جىل سوڭىن­دا قولدانۋعا بەرۋ جوسپارلانعانىمەن, قىركۇيەكتە وقۋشىلاردى قابىلدايدى دەپ كۇتى­لۋ­دە. بۇگىندە مەكتەپ عيمارا­تىن­دا 350 جۇ­مىسشى ەڭبەك ەتۋدە. وبلىس ورتالىعىندا جاڭا مەكتەپ قۇرى­لىس­تارى­نان بولەك, بىرقاتار ءبىلىم وشاقتارى جوندەۋدەن وت­كىزىلىپ جاتىر. مىسالى, 2013 جىلى پاي­دالانۋعا بەرىلگەن 300 وقۋ­شىعا ار­نالعان ايتەكە بي اتىنداعى №26 مەكتەپ بىلتىرعى تەحنيكالىق تەكسەرۋ جۇمىستارىنىڭ قورىتىندىسىنا سايكەس كەيبىر بولىكتەرى قاۋىپتى دەپ تانىلعان بولاتىن. بۇگىندە ىشكى بولمەلەردىڭ جارىلعان قابىرعالارى الىنىپ, تولىق قالپىنا كەلتىرىلدى. سىرتقى جانە ىشكى ەسىكتەر, اسحاناداعى جانە كەي­بىر بولمەلەردىڭ كارىز جۇيەلەرى اۋىس­تىرىلدى. مەكتەپ قابىرعالارىن قى­رىپ-سىلاۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلىپ, سىرت­قى قاسبەتتەر تەمىر سايدينگپەن قاپ­تالدى. ەدەندەر جاڭارتىلدى. جىلۋ جۇيەلەرى جۇرگىزىلىپ, مەكتەپ اينالاسى رەتكە كەلتىرىلدى. سونداي-اق 2007 جىلى پايدالانۋعا بەرىلگەن ب.مومىش ۇلى اتىنداعى 800 وقۋشىعا شاقتالعان №22 جالپى ءبىلىم بەرەتىن مەكتەپتىڭ شاتىرى جابىلىپ, ەلەكتر سىمدارى, ىشكى جانە سىرتقى شامدار اۋىستىرىلدى. مەكتەپ دالىزدەرى رەتكە كەلتىرىلدى. اجەتحانا دا جاڭارتىلدى. التى وقۋ كابينەتىنىڭ ەدەندەرىنە تاقتاي قاعىلدى, توعىز سى­نىپ­تىڭ جىلۋ جۇيەسى اۋىستىرىلدى. ال سايرام اۋدانى, قايناربۇلاق اۋىل وكرۋگى, اسىلارىق اۋىلىنداعى №49 ش.ءۋاليحانوۆ اتىنداعى مەكتەپتە جۇر­گىزىلىپ جاتقان كۇردەلى جوندەۋ جۇمىس­تارى وبلىستىق بيۋدجەت ەسەبىنەن تولىق قارجىلاندىرىلعان. ءبىلىم نىسانى 300 وقۋشىعا ارنالعان. بۇگىندە مەكتەپ بولمەلەرىنىڭ جارىلعان قابىرعالارى قايتا قالپىنا كەلتىرىلدى. بۇدان بولەك, كارىز جانە ەلەكتر جۇيەلەرىن اۋىستىرۋ, مەكتەپ قابىرعالارىن قايتا سىلاۋ سىندى كوپتەگەن جۇمىس اتقارىلىپ, تامىز ايىنىڭ سوڭىندا پايدالانۋعا بەرىلمەك.

تولە بي اۋدانىندا جالپى 126 ءبىلىم بەرۋ مەكەمەسى بار. بۇگىندە بىرىندە جاڭا عيمارات قۇرىلىسى, 3 ءبىلىم وشاعىندا كۇردەلى, 43-ىندە اعىمداعى جوندەۋ جۇمىس­تارى جۇرگىزىلىپ جاتىر. الايدا اۋدان اۋ­ما­عىنداعى دەمالىس ايماقتارى قاپ­تاعان اتاقتى بىركولىكتە اۋىل بالالارى وقي­تىن ورتا مەكتەپ جوق. مەكتەپ قۇ­رى­لىسى ءۇشىن جەر تەلىمى ەكى جىل بۇرىن شە­­شىلگەنىمەن, نە بيۋدجەتتەن قارجى قارال­­ماي, نە قالتاسى قالىڭ جەكە ينۆەستور تابىلماي وتىر. ال كەمەقالعان اۋىل­دىق وكرۋگىندەگى قاراتوبە ەلدى مە­كە­نىنە بيۋدجەت قارجىسىنا مەكتەپ­ سالۋ ما­سەلەسى شەشىلۋگە جاقىن قالعان تۇستا ورتا جولدان جەكە كاسىپكەر كيلى­گىپ, ءوز قار­جىسىمەن قۇرىلىستى باس­تايتىن بولعان. بىراق ءۇشىنشى جىلعا اياق باسقانىمەن, ول كاسىپكەر تەك كوتلاۆان قازۋمەن شەكتەلىپ ەلدىڭ ۇكىلى ءۇمىتى اقتالماي تۇر. بالالارىنىڭ ءبىرازى شىمكەنتكە, ەندى بىرقاتارى كورشىلەس قازىعۇرت اۋدانىنا شابىلعانىنان شار­شاعان شالعاي اۋىلداعى اعايىن وسى­عان قاتىستى ەرتەرەك ءبىر قاتاڭداۋ شارا قولدانىلعانىن قالايدى. جەرگى­لىك­تى جۇرت الگى كاسىپكەر ويلاعانىن جۇ­­زەگە اسىرۋعا شاماسى كەلمەسە, وزگە اما­لىن قاراستىرىپ, ەلدىڭ بالالارى اۋرە-سار­ساڭعا تۇسكەن ماڭىزدى ماسەلەنى سوزبۇي­دا­عا سالۋدى توقتاتۋ كەرەكتىگىن ايتۋدا. ال «جايلى مەكتەپ» قاناتقاقتى جوباسى ايا­سىندا اۋداندا 3 مەكتەپ سالىنۋدا. ۇشەۋىن دە جىل سوڭىنا پايدالانۋعا بە­رۋ كوزدەلگەن.

وڭىردەگى الەۋمەتتىك نىساندار قۇ­رىلىسىنىڭ ساپاسىنا جانە بەلگىلەنگەن مەرزىمىندە تاپسىرىلۋىنا باقىلاۋ جاساۋ ماقساتىندا اۋدانداردى ءجيى ارالايتىن وبلىس اكىمىنىڭ ورىنباسارى بەيسەنباي تاجىباەۆتىڭ ايتۋىنشا, جايلى مەكتەپتەردىڭ تاعى ءبىرى وتىرار اۋدانى, ءشاۋىلدىر اۋىلىندا سالىنىپ جاتىر. «Samruk-kazyna Construction» اق تاپسىرىسىمەن سالىنىپ جاتقان 600 ورىندىق زاماناۋي ۇلگىدەگى عيماراتتا وقۋشىلاردىڭ ساپالى ءبىلىم الۋى ءۇشىن قولايلى جاعداي قاراستىرىلادى. جوبا قۇنى – 5,5 ملرد تەڭگە. «Inteqra Construction» جشس قۇرى­لىس جۇمىستارىن وتكەن جىلدىڭ ماۋسىم ايىندا باستاعان. نىساندى بيىل قاراشا ايىنا دەيىن پايدالانۋعا تاپسىرۋ جوسپارلانىپ وتىر. ال بايدىبەك اۋدانى, شايان اۋىلىندا ۇلتتىق جوبا اياسىندا سالىنىپ جاتقان 300 ورىندىق مەكتەپتىڭ قۇرىلىسى بىلتىر تامىز ايىن­دا باستالعان بولاتىن. بيىل مەكتەپتى تولىقتاي تاپسىرۋ كوزدەلگەن. قۇرىلىسى بىلتىر تامىزدا باستالعان ساۋران اۋدانى, ياسسى اۋىلدىق وكرۋگى, ەڭبەك­شى ديحان ەلدى مەكەنىندەگى 600 ورىن­دىق مەكتەپ تە ۇلتتىق جوبا اياسىندا جۇزە­گە اسىرىلىپ جاتقان يگى ءىستىڭ ءبىرى. جاڭا عيماراتتى بيىل ءبىلىم كۇنىنە دەيىن تاپسىرۋ كوزدەلگەن. جوبا قۇنى – 4,267 ملن تەڭگە. «جايلى مەكتەپ» ۇلتتىق جوباسى اياسىندا اۋداندا 5 مەكتەپ جوسپارلانعان بولسا, ۇشەۋىنىڭ قۇرىلىسى جۇرگىزىلىپ جاتىر. سونىمەن قاتار ورانعاي اۋىلدىق وكرۋگىنەن 150 ورىندىق جاڭا مەكتەپ قۇرىلىسى اياقتالدى. بۇدان بولەك, كاسىپكەرلەر ەسەبىنەن 5 مەكتەپ سالىنىپ جاتىر», دەيدى بەيسەنباي تاجىباەۆ.

وقۋشىلاردىڭ ساپالى ءبىلىم الۋىنا جايلى جاعداي جاساۋمەن قاتار ولاردىڭ قاۋىپسىزدىگى, ىستىق تاماقپەن قامتىلۋى دا باستى نازاردا. بۇل ورايدا وبلىستاعى مەملەكەتتىك مەكتەپتەردەگى باستاۋىش سىنىپتا وقيتىن 224 مىڭنان استام بالا تەگىن ىستىق تاماقپەن قامتاماسىز ەتىلەدى. ال 180 ەلدى مەكەندە 15 225 بالا مەكتەپكە تاسىمالدانادى. «بالالار جىلى» اياسىندا مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىمەن وبلىس مەكتەپتەرىنە ليزينگ تاسىلىمەن «ونەركاسىپتى دامىتۋ قورى» اق ارقىلى 101 زاماناۋي اۆتوبۋس الىنعان. جالپى, وقۋشىلار تاسىمالى مەملەكەت تەڭگەرىمىندەگى 120  جانە مەردىگەر فيرما مەنشىگىندەگى 68 اۆتوبۋسپەن ۇيىم­داس­تىرىلدى. بالالار قاۋىپسىزدىگىن قام­تاماسىز ەتۋ باعىتىندا مەكتەپتەر­گە 7 مىڭ­­نان استام بەينەكامەرا ورناتى­­­لىپ, مەم­لەكەتتىك 938 ءبىلىم بەرۋ مەكەمە­­لەرى 100% دابىل باتىرماسىمەن قامتى­­­لىپ, پوليتسيا دەپارتامەنتىنىڭ جەدەل باس­­قارۋ ورتالىعىنا قوسىلدى. بالا سانى ­300-دەن جوعارى 573 ءبىلىم بەرۋ ۇيىم­دارى ­تولىق ليتسەنزيالانعان كۇزەت قىزمەتىنە ­وتكەن.

ايتا كەتەلىك, ءبىلىم باسقارماسىنىڭ مالىمەتىنشە, ءوڭىردىڭ ءبىلىم بەرۋ ۇيىم­دارىندا كادرلىق تاپشىلىق بايقال­مايدى. دەگەنمەن اۋىل مەكتەپتەرىنە اعىلشىن ءتىلى, ينفورماتيكا,  ماتەماتيكا, ورىس ءتىلى مەن فيزيكا پاندەرىنەن عانا ۆاكانسيا بار. ايتپاقشى, وڭىردەگى 201 ارالاس تىلدە ءبىلىم بەرەتىن مەكتەپتىڭ 97-ءسى – قازاق-وزبەك مەكتەپتەرى.

تۇركىستان وبلىسى