راس, بۇگىنگە دەيىن مانشۇككە ارنالىپ ءتۇرلى فيلم ءتۇسىرىلىپ, سانداعان كوركەم دۇنيە تاسپالاندى. قاھارمان قىزدىڭ قايتپاس قايسار ەرلىگىن كورسەتەتىن الۋان تۋىندى جازىلدى. بىراق مويىنداۋ كەرەك, رەجيسسەر ءماجيت بەگاليننىڭ كينوتۋىندىسىنداعى باستى كەيىپكەر – مانشۇك بەينەسىنە ەنىپ, بۇگىندە ءوزى دە اڭىزعا اينالعان ناتاليا ورىنباساروۆانىڭ بيىگىنە جەتكەنى جوق. ءوز ءداۋىرىنىڭ عانا ەمەس, جاڭا عاسىردىڭ دا قۇبىلىسىنا اينالعان قۇندى كارتينانىڭ فەنومەنى نەدە؟
ارينە, ەڭ اۋەلى فيلم اينالاسىنان توپتاسقان شىعارماشىلىق وداقتىڭ مىقتىلىعىندا. سەنبەسەڭىز, ءتۇسىرىلىم توبىنىڭ ءتىزىمى, ياعني فيلم تيترىنا كوز جۇگىرتىپ كورىڭىزشى. ستسەناريست – اندرەي كونچالوۆسكي, رەجيسسەر – ءماجيت بەگالين, وپەراتور – ءابىلتاي قاستەەۆ دەپ باستالىپ, نەگىزگى رولدە وينايتىن ارتىستەر – يۆان دميتريەۆ, نيكيتا ميحالكوۆ, ناتاليا ورىنباساروۆا, ۆيكتور اۆديۋشكو, نۇرجۇمان ىقتىمباەۆ, ولەسيا يۆانوۆا, كاۋكەن كەنجەتاەۆ, يۆان رىجوۆ, يۋري سارانتسەۆ, فاريدا ءشارىپوۆا سىندى كىل مىقتىلارمەن جالعاسىپ كەتە بەرەتىن تۋىندىنىڭ ءسىرا دا وسال شىعۋعا حاقىسى بولماسا كەرەك-ءتى.
ەرلىك داستانىنىڭ ەكىنشى جەڭىسى – ول البەتتە باستى رولدەگى ءارتىس ناتاليا ورىنباساروۆا. شىن جۇيرىكتەردىڭ باسىن ءبىر تۋىندىدا ۇيىستىرا بىلگەن ايتۋلى ءفيلمنىڭ ستسەناريىن اتاقتى اندرەي كونچالوۆسكي ارنايى ناتاليا ورىنباساروۆاعا لايىقتاپ, اكتريسانىڭ بار مۇمكىندىگىن ەسكەرىپ جازعانىن ءبىرى بىلسە, ءبىرى بىلمەيدى. سوندىقتان بولسا كەرەك, ەكراندا جاسىنداي جارقىراعان بويجەتكەن ەستەن كەتپەس ەرەكشە ءرول تۋدىرا ءبىلدى. ءتىپتى قىرشىننان قيىلعان قىزىنىڭ ولمەس بەينەسىن سومداعان اكتريسانى ەكراننان كورگەن مانشۇكتىڭ اناسى ءامينا مامەتوۆا مايدان دالاسىنان ورالماعان پەرزەنتىمەن قايتا قاۋىشقانداي ناتاليانى قايتا-قايتا قۇشاقتاپ, كوز جاسىنا ەرىك بەرگەن دەسەدى. ونەر يەسىنىڭ قىزىنا قاتتى ۇقسايتىنىن ايتىپ, كادىمگىدەي تولقىپتى. بۇل تۋرالى اكتريسانىڭ ءوزى: «مانشۇك ءرولىن – شىعارماشىلىق جولىمداعى ەڭ ءبىر اۋقىمدى, جەمىستى ءھام تابىستى رولدەرىمنىڭ ءبىرى دەسەم دە بولادى. ويتكەنى بۇل ءرولدى جۇبايىم اندرەي كونچالوۆسكي مەن ءۇشىن, مەنىڭ بارلىق مۇمكىندىگىمدى ەسكەرىپ جازىپ شىقتى. مەن دە وزىمە ارتىلعان جاۋاپكەرشىلىكتىڭ سالماعىن ءجىتى سەزىندىم. ءفيلمنىڭ بارىنشا شىنايى شىعۋىنا ءمان بەرىپ, رەجيسسەرمەن كوپ كەڭەستىم. ءتىپتى كوستيۋم سۋرەتشىلەرىنىڭ «ەتىكتىڭ ىشىنەن ءبارىبىر كادردا كورىنبەيدى عوي, ش ۇلىق كيە سال» دەگەنىنە كونبەي, ءبارى شىنايى بولسىن دەپ شۇلعاۋ ورادىم. سول سەكىلدى مانشۇك قولدانعان قارۋ-جاراقتىڭ بارلىعىن يگەرۋگە, ۇيرەنۋگە بارىمدى سالدىم. «ماكسيم» زەڭبىرەگى جان دوسىما اينالدى. ونى شاشىپ, قايتا جيناۋدى, مايلاۋدى ءبارىن-ءبارىن ءتۇسىرىلىم الاڭىندا ءجۇرىپ ۇيرەندىم. ءتۇسىرىلىم سوعىستان قاتتى زارداپ شەككەن ەل – بەلارۋس جەرىندە ءوتتى. قان تامعان توپىراقتىڭ ۇستىندە ءجۇرىپ فيلم ءتۇسىرۋ دە بىزگە سۇراپىل سوعىستىڭ شىن قاسىرەتىن سەزىندىرگەندەي بولدى, ءرولىمىزدى جۇرەگىمىز قان جىلاپ ءجۇرىپ وينادىق. فيلمدە پۋلەمەتتى سۇيرەپ كەلە جاتقان كادر بار. سوندا ونىڭ سالماعى 64 كيلو ەكەن, ال مەن ول كەزدە نەبارى 47 كيلو ەدىم. جالپى, مەن ونەر جولىن تاڭداعان كەزدە: «ناتاشا, سەن حاس سۇلۋ ەمەسسىڭ, سوندىقتان جولىڭداعى بارلىق باسەكەنى شەبەرلىگىڭمەن جەڭۋىڭ كەرەك», دەپ ءوز-وزىمە ىشتەي تالاپ قويعانىم بار. وسى ماقسات ماعان ونەردەگى جولىمنىڭ جارقىن بولۋىنا كوپ سەپتەستى. ال مانشۇك – باعىمدى اشقان رولدەرىمنىڭ ءبىرى» دەپ ءوز ەستەلىگىندە ءتۇسىرىلىم ساتتەرىن ەسكە الىپتى. اكتريسانىڭ اعىنان جارىلا اقتارىلاتىنىنداي, «مانشۇك تۋرالى داستان» – تەك ءبىر عانا قاھارمان قىزدىڭ ومىرباياندىق كەسكىندەمەسى ەمەس, مايدان دالاسىندا ەرلىك كورسەتكەن بارشا بويجەتكەننىڭ جيىنتىق بەينەسى.
ءيا, مانشۇك بەينەسى اكتريسا قورجىنىنداعى قوماقتى ءرول بولعانىمەن, ناتاليا وتەۋلىقىزىن ەڭ العاش داڭق شىڭىنا شىعارعان فيلم – اندرەي كونچالوۆسكي تۇسىرگەن ش.ايماتوۆتىڭ «العاشقى مۇعالىم» ءفيلمى بولاتىن. ءدال وسى ءرولى ءۇشىن ءارتىس نەبارى 20 جاسىندا, ياعني 1966 جىلى ۆەنەتسيادا وتكەن حالىقارالىق فەستيۆالدە ۆولپي التىن كۋبوگىن يەلەندى. سول ساتتە باتىس ەلدەرى ساراپشىلارىنىڭ ءوزى ىشتەن تىنىپ, «بۇل فانتاستيكا» دەگەن ەكەن. مىنە, فيلمدەگى العاشقى جۇمىسىمەن-اق كينو الەمىن ءدۇر سىلكىندىرگەن ونەر يەسى مانشۇك ءرولىن دە بەينەلىلىك بيىگىندە شەبەر كەسكىندەپ شىقتى. وعان – اتالعان فيلم ءھام ۋاقىت دالەل.
ءفيلمنىڭ ءۇشىنشى تابىسى – تۋىندى رەجيسسەرى ءماجيت بەگاليننىڭ ءوزى دە مايدان دالاسىندا بولىپ, قاندى قىرعىندى كوزىمەن كورىپ قانا قويماي, مانشۇكپەن بىرگە 100-ۇلتتىق اتقىشتار ديۆيزياسىندا جاۋعا قارسى سوعىسقاندىعى دەر ەدىك. بۇل تۋرالى جازۋشى, كينودراماتۋرگ دميتري سنەگين: ء«ماجيت بەگالينمەن اڭگىمەمىز اۋىر كۇندەردى ەسكە الۋمەن ءوربيتىن. سەبەبى ءبىز ەكەۋمىز مانشۇك قازا بولعان جەردە شايقاستىق. بىزدە ورتاق ەستەلىك كوپ ەدى. ەكەۋمىز ءۇشىن دە مايدان دالاسىندا ەرلىكپەن قازا تاپقان قازاق قىزىنىڭ جاۋعا قالاي قارسى تۇرعانىن كورسەتۋ – پارىز دەپ بىلدىك» دەپ جازادى ەستەلىگىندە.
پارىزى مەن ماقساتىنا ادال بولعان رەجيسسەر اراعا جىلدار سالىپ, كاسىبي ءبىلىمىن جەتىلدىرىپ, اقىرى «مانشۇك تۋرالى داستاندى» تاسپالايدى. فيلم ءتۇسىرىلىمى 1967 جىلى باستالىپ, 1969 جىلى تۋىندىنىڭ تولىق اياقتالعانى سۇيىنشىلەنگەنىمەن, تەك ءبىر جىل وتكەننەن كەيىن عانا, ياعني 1970 جىلى 16 قازاندا ماسكەۋدە تانىستىرىلىمى وتەدى. جاۋمەن الىسقان مانشۇك پەن ونىڭ مايدانداستارىنىڭ سوعىستاعى ءبىر كۇنى كورسەتىلگەن كارتينا وسىلايشا ۇلكەن ەكرانعا جول تارتادى. العاشىندا «مانشۇكتىڭ سوڭعى كۇنى» دەپ اتالدى. بىراق ستسەناريدى ۇزاق تالقىلاۋدان وتكىزگەن ءتۇسىرىلىم توبى فيلم مازمۇنىنا بىرقاتار وزگەرىس ەنگىزىپ, «باتىردىڭ سوڭعى كۇنى», «كەيىپكەردىڭ ءبىر كۇنى», ء«بىزدىڭ مانشۇك» دەگەن بىرنەشە اتاۋ بەرەدى دە, سوڭىندا ۇسىنىلعان اتاۋلاردىڭ اراسىنان كينوستۋديا «مانشۇك تۋرالى داستاندى» تاڭداپ الادى.
ءاۋ باستا مانشۇك ءومىرىن بالالىق شاعىنان باستاپ تولىقتاي قامتۋدى ماقسات ەتكەن ستسەناريستىڭ ەڭبەگى كەيىن جوعارى جاقتىڭ تالابىمەن ءبىراز كۇزەلىپ, فيلم دەرەكتى ماتەريالعا نەگىزدەلمەگەن كەيىپكەردىڭ سوعىستاعى جالپىلاما جانە رامىزدىك سيپاتىن عانا كورسەتە الدى. ايتكەنمەن بۇل فيلم «مانشۇك بەي-نەسىن شىنايى جەتكىزە المادى» دەگەن جاڭساق پىكىر تۋدىرماسا كەرەك. كەرىسىنشە ءتۇسىرىلىم توبى قاھارمان قىزدىڭ بويىنداعى ماقساتشىل, تالاپشىل, باتىل ءارى ادال مانشۇكتىڭ بەينەسىن جان-جاقتى كورسەتتى, ول ماقساتتى ناتاليا ورىنباساروۆا دا ءوز دەڭگەيىندە كاسىبي شەبەرلىكپەن الىپ شىقتى. وعان دالەل – «قازاقفيلم» كينوستۋدياسىنىڭ كوركەمدىك كەڭەسى ءماجيت بەگاليننىڭ رەجيسسەرلىك جۇمىسىنا «كينەماتوگرافيالىق ويلاۋدىڭ تۇتاستىعى, دەرەكتى وقيعالاردىڭ ۇيلەسۋى, كوركەم بولشەكتەردىڭ ەكسپرەسسيۆتىلىگى, جەكە تۇلعانى, لاكونيزمدى جانە ۇرىس كورىنىستەرىنىڭ ىشكى شيەلەنىسىن ەسكەرە وتىرىپ, اكتەرمەن جۇمىس ىستەۋىنە دەيىن شەبەر ورىندالعان» دەگەن جوعارى باعا بەرگەن. مىنە, وسىلايشا, «مانشۇك تۋرالى داستان» كورەرمەنىمەن قاۋىشتى. سودان بەرى ارادا 55 جىل وتسە دە, كلاسسيكالىق كارتينا قۇندىلىعىن جويعان جوق, كەرىسىنشە ءالى كۇنگە دەيىن كينوسۇيەر قاۋىم قىزىعا تاماشالايتىن بىرەگەي تۋىندىلاردىڭ قاتارىندا.
