مەملەكەت باسشىسى ايماققا جەكە ينۆەستيتسيا تارتۋ اكىمدەردىڭ ەڭ باستى مىندەتىنىڭ ءبىرى بولۋى كەرەكتىگىن ايتقان بولاتىن. سونداي-اق پرەزيدەنت «بارلىق مەملەكەتتىك ورگان ەل ەكونوميكاسىنا مەيلىنشە كوبىرەك ينۆەستيتسيا تارتۋعا باسا ءمان بەرۋگە ءتيىس. بۇل – نەگىزگى باسىمدىق, ولاردىڭ جۇمىسى دا سوعان سايكەس باعالانۋى كەرەك», دەدى.
جۇكتەلگەن مىندەتتى ورىنداۋ ماقساتىندا جاۋاپتىلار اتقارىپ جاتقان جۇمىس از ەمەس. دەگەنمەن ءوڭىر تۇرعىندارى ينۆەستيتسيا تارتۋ باعىتىنداعى جۇمىستاردى ناقتى ناتيجەگە, ياعني ىسكە قوسىلعان ءوندىرىس, كاسىپورىندار مەن اشىلعان جۇمىس ورىندارىنا قاراپ باعالارى انىق. بۇل ورايدا ازىرگە جوسپارلانعان جانە ەندى قولعا الىنعان جوبالاردىڭ قاراسى باسىم. يندۋستريالدى ايماقتاردا ينۆەستورلارعا قولايلى جاعداي جاساۋ ماقساتىندا اتقارىلعان جۇمىس كوپ. بيزنەستى مەملەكەتتىڭ قولداۋى اياسىندا بيۋدجەتتەن قارجىسى قارالىپ, 18 نىسان بويىنشا جۇمىس جۇرگىزىلگەن. مىسالى, ساۋران اۋدانى, شاعا اۋىلىنداعى وندىرىستىك پاركتىڭ ەلەكترمەن جابدىقتاۋ جانە گاز تارتۋ نىساندارىنىڭ قۇرىلىسى اياقتالدى. تۇركىستان قالاسىندا 310 گەكتار يندۋستريالدى ايماق اۋماعىن كەڭەيتۋ جانە ينفراقۇرىلىم تارتۋ جۇمىستارى دا اياقتالۋعا جاقىن. وندا گاز, سۋ, كارىز قۇبىرلارى تارتىلىپ, 25 000 مەتر جارىق جەلىلەرى جۇزگىزىلەدى. وندىرىستىك پارككە 100 ملرد تەڭگەگە جۋىق ينۆەستيتسيا تارتۋ كوزدەلگەن. ماڭىزدى جوبا تولىق ىسكە قوسىلعان سوڭ, ەكى مىڭنان اسا جاڭا جۇمىس ورنى اشىلادى. سونداي-اق بۇگىندە ماقتاارال, شاردارا, سوزاق, قازىعۇرت, كەنتاۋ, تۇلكىباس, بايدىبەك, ورداباسى يندۋستريالدى ايماقتارىندا ينفراقۇرىلىم جۇيەلەرىنىڭ قۇرىلىس جۇمىستارى جۇرگىزىلگەن. شاعىن وندىرىستىك پارك قۇرىلىسى جۇزەگە اسىرىلىپ جاتىر. وندىرىستىك پارك اۋماعىندا سالىنىپ جاتقان عيماراتتاردىڭ 14-ءى ىسكە قوسىلدى.
وبلىس اكىمى دارحان ساتىبالدىنىڭ توراعالىعىمەن وتكەن وڭىرلىك ينۆەستيتسيالىق شتابتىڭ كەزەكتى وتىرىسىندا وننان استام جوبانىڭ جۇزەگە اسىرىلۋ بارىسى, قازىرگى جاي-كۇيى ساراپتالىپ, وزەكتى ماسەلەلەر قارالعان بولاتىن. ماسەلەن, ورداباسى اۋدانىندا «Standard Petroleum & Co» جشس-نىڭ مۇناي وڭدەۋ زاۋىتى قۇرىلىسىنىڭ ءى كەزەڭى 2025 جىلى جۇزەگە اسادى, 300 جۇمىس ورنى اشىلادى. سونىمەن بىرگە تۇلكىباستاعى كاۋستيكالىق سودا زاۋىتىنىڭ ينفراقۇرىلىمىن جاساقتاۋ باعىتىندا جۇمىس ءجۇرىپ جاتىر. كەلەسى جىلى اشىلاتىن ءوندىرىس ورنىندا 1 000 ادام جۇمىسپەن قامتىلماق. كەلەس اۋدانىندا «Ecoculture-Eurasia» جشس 51 گەكتار جىلىجاي كەشەنى جوباسىن, «تاليفا» جشس ساۋران اۋدانىندا كەپتىرىلگەن جەمىستەردى ءوندىرۋ, جاڭا پىسكەن جەمىستەر مەن كوكونىستەردى وڭدەۋ زاۋىتى جوباسىن جۇزەگە اسىرىپ جاتىر. سايرام اۋدانىنداعى «Nurym Group» جشس-نىڭ قۇراما جەم زاۋىتى جوباسى بويىنشا جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەن سىرتقى ينفراقۇرىلىمدى جۇرگىزۋگە 551 ملن تەڭگە بولىنگەن. وبلىستىڭ مەملەكەتتىك ساتىپ الۋلار باسقارماسى تاراپىنان سىرتقى ينفراقۇرىلىم جۇرگىزۋ بويىنشا مەردىگەر كومپانيانى انىقتاۋ ءۇشىن كونكۋرس جاريالانعان. سونداي-اق مال سويۋ كومبيناتى جانە جانۋارلاردىڭ قالدىقتارىن تەرەڭ وڭدەۋ زاۋىتىنىڭ قايتا وڭدەۋ پۋنكتتەرى ءۇشىن 140 گەكتار جەر ۋچاسكەسى انىقتالىپ, 60 گەكتار جەر ۋچاسكەسى ساتىپ الىنعان.
«Nurym Group» جشس-نىڭ زاماناۋي مال بازارى جوباسىنىڭ جوبالىق-سمەتالىق قۇجاتتاماسى دا ازىرلەنىپ جاتىر جانە جوباعا قاجەتتى 38,3 گەكتار جەر ۋچاسكەسى ساتىپ الىنىپ, قۇجاتتارىن راسىمدەۋ بويىنشا جۇمىس باستالدى. بۇدان بولەك, ارىس قالاسىندا «Turkestan agro.kz» جشس-نىڭ 1 380 گەكتارعا جاڭبىرلاتۋ جۇيەسى ەنگىزىلەدى.
«مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ جولداۋدا ارنايى ەكونوميكالىق ايماقتارعا ينۆەستيتسيالىق جەڭىلدىكتەردى سارالاپ بەرۋ, نەعۇرلىم كوپ اقشا سالساڭ, سوعۇرلىم كوپ جەڭىلدىك الاسىڭ دەگەن ۇستانىم باستى قاعيدا بولۋى قاجەتتىگىن ايتتى. ينۆەستيتسيا تارتۋ جۇمىسىن جۇيەلى جۇرگىزۋ كەرەكتىگىن مىندەتتەدى. وسى ورايدا جاۋاپتى باسقارما باسشىلارى, اۋدان, قالا اكىمدەرى ءاربىر ينۆەستور مەن كاسىپكەرگە قولداۋ كورسەتىپ, سۇيەمەلدەۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋدى جالعاستىرسىن. ينۆەستورلار مەن كاسىپكەرلەر دە جوبانى ۋاقتىلى جۇزەگە اسىرۋعا كۇش سالۋعا ءتيىس. ءوندىرىس ورىندارىن, جاڭا زاۋىتتار مەن تسەحتار اشۋ – باسىم باعىتىمىز», دەدى دارحان ساتىبالدى.
سونداي-اق ينۆەستيتسيالىق شتاب وتىرىسىندا وبلىس اكىمى كەستەدەن كەشىگىپ جاتقان كاسىپكەرلەرگە جۇمىستى شيراتۋ, جەدەلدەتۋدى تاپسىردى.
ينۆەستيتسيا تارتۋ باعىتىندا اۋدانداردا اۋقىمدى جۇمىستار ءجۇرىپ جاتىر. مىسالى, اۋدان مارتەبەسىنە يە بولعاننان باستاپ ساۋراندا ينۆەستيتسيالىق الەۋەتى كوتەرىلىپ, جاڭا مۇمكىندىكتەرگە جول اشىلدى. جەكە ينۆەستورلاردىڭ اۋدان اۋماعىندا ينۆەستيتسيالىق جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋعا قىزعۋشىلىعى ارتقان. وتكەن جىلى 34,6 ملرد تەڭگە ينۆەستيتسيا تارتىلعان بولسا, بيىل ينۆەستيتسيا كولەمىن 42 ملرد تەڭگەگە دەيىن جەتكىزۋ جوسپارلانعان. اۋدان اكىمىنىڭ مالىمدەۋىنشە, 2024-2025 جىلدار ارالىعىندا جالپى قۇنى 61,4 ملرد تەڭگە بولاتىن 102 ينۆەستيتسيالىق جوبانى ىسكە اسىرۋ كوزدەلىپ وتىر. اتاپ ايتقاندا, وڭدەۋ ونەركاسىبى سالاسىندا 23 جوبا جۇزەگە اسپاق. ونىڭ ىشىندە جيھاز جاساۋ باعىتىندا 12 تسەحتى ىسكە قوسۋ جوسپارلانسا, بۇگىندە 9 تسەح ءوز جۇمىسىن باستاپ كەتتى. جىل سوڭىنا دەيىن تاعى 3 جيھاز جاساۋ ورنى پايدالانۋعا بەرىلمەك. بۇدان بولەك, قۇرعاق قۇرىلىس قوسپالارىن وندىرەتىن, ترانسفورماتور قۇراستىرۋ جانە جوندەيتىن, قاتتى تۇرمىستىق قالدىقتاردى وڭدەۋ باعىتىندا, جاڭبىرلاتۋ قوندىرعىلارىن وندىرەتىن, تەرى, ماقتا جانە ماقتا ءشيتىن وڭدەيتىن, جىلىجاي, تىگىن تسەحتارى مەن ونەركاسىپتىك توڭازىتقىش جابدىقتارىن وندىرەتىن كاسىپورىن الداعى ۋاقىتتا ىسكە قوسىلادى. اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىندا 41 جوبا بار. سy رەسۋرستارىن ۇنەمدى پايدالانۋ ماقساتىندا 1 051 گەكتارعا جاڭبىرلاتىپ جانە تامشىلاتىپ سۋارۋ قۇرال-جابدىعىن ورناتۋ بويىنشا 5 جوبا جوسپارلانىپ, ورناتىلدى.
تاماق ونىمدەرى بويىنشا 3 جوبانى جۇزەگە اسىرۋ كوزدەلسە, ءسۇت تاۋارلى فەرماسى بويىنشا 3 جوبا ىسكە اسىرىلماق. مال شارۋاشىلىعىن دامىتۋ باعىتىندا بورداقىلاۋ جانە مال سويۋ الاڭدارى مەن قۇس فەرماسىن سالۋ, بالىق شارۋاشىلىعى مەن مال ازىعىن دايىندايتىن كومبيكورم تسەحىن اشۋ جوسپاردا بار. سونىمەن قاتار 4 گەكتار جەرگە ونەركاسىپتىك جىلىجاي جانە 1,7 گەكتەرعا فەرمەرلىك جىلىجاي سالۋ كوزدەلىپ وتىر. قازىرگى تاڭدا وسى اتالعان جوبالار بويىنشا بارلىعى 39 جوبا ىسكە قوسىلىپ, 650 جاڭا جۇمىس ورىندارى اشىلدى.
قازاقستان-قىتاي ىسكەرلىك كەڭەسى ەكى ەل اراسىنداعى ساۋدا-ەكونوميكالىق جانە ينۆەستيتسيالىق ىنتىماقتاستىقتى دامىتۋدىڭ ماڭىزدى قۇرالىنا اينالىپ وتىر. تۇركىستان وبلىسىنىڭ اكىمى دارحان ساتىبالدى قاتىسقان جيىندا ماڭىزدى كەلىسسوزدەر جۇرگىزىلگەن بولاتىن. ءىس-شارا قورىتىندىسى بويىنشا قىتايلىق بيزنەسمەندەرمەن جالپى قۇنى 1 ملرد 615 ملن دوللاردى قۇرايتىن 4 ءىرى ينۆەستيتسيالىق جوبا بويىنشا ىنتىماقتاستىق تۋرالى مەموراندۋمعا قول قويىلدى. اتاپ ايتساق, تۇركىستاندا بەس جۇلدىزدى قوناقۇي كەشەنى مەن اكۆاپارك جانە بەينەباقىلاۋ كامەرالارىن شىعاراتىن زاۋىت سالىنباق. جوبانىڭ جالپى قۇنى 270 ملن دوللاردى قۇرايدى. قازىر ارنايى ەكونوميكالىق ايماقتان 11,8 گەكتار جەر ۋچاسكەسى ناقتىلانعان. وندا 18 قاباتتى قوناقۇي, اكۆاپارك جانە ۆيللا كەشەنى بوي كوتەرەدى دەپ جوسپارلانعان. ال اۋقىمدى ينۆەستيتسيالىق جوبا «Chian Chuangshi Construction Group» كومپانياسىنا تيەسىلى.
سونىمەن قاتار ايماقتا بالامالى ەنەرگيا كوزدەرىن ءوندىرۋ بويىنشا دا بىرقاتار جوبا جۇزەگە اسپاق. اتاپ ايتقاندا, قۋاتتىلىعى 500 مۆت بۋ-گاز قوندىرعىسى جانە قۋاتتىلىعى 300 مۆت كۇن ەلەكتر ستانساسى, سونداي-اق ەلەكتر جەلىسىنىڭ مەتالل تىرەكتەرىن جانە ەنەرگيا جيناقتاۋ جۇيەلەرىن وندىرەتىن زاۋىت بازاسىندا ەلەكتر ستانساسىن سالۋ تۋرالى شەشىم قابىلداندى. اتالعان جوبالاردى ىسكە اسىرۋ ءۇشىن بايدىبەك, ساۋران, تۇلكىباس اۋداندارىنان جەر تەلىمدەرى ناقتىلاندى. قۋات كوزىن كوپ قاجەت ەتىپ, وزگە وڭىرلەردەن الىپ تۇتىناتىن وبلىس ءۇشىن جوبا اسا ماڭىزدى. قازىر قىتايدىڭ «China Energy Overseas Investment Co.,Ltd» كومپانياسى جوباعا 915 ملن دوللار ءبولىپ وتىر. ال ورداباسى اۋدانىندا «Central Asia Aluminium» جشس اليۋميني بۇيىمدارىن وندىرەتىن زاۋىت قۇرىلىسىن باستاماق. قۇنى 17 ملن دوللارعا باعالانىپ وتىر. وڭدەۋ ونەركاسىبى سالاسىنداعى ينۆەستيتسيالىق جوبانى ىسكە اسىرۋ ارقىلى جاڭا جۇمىس ورىندارى اشىلادى.
ەلىمىزدە ماقتا وسىرۋمەن اينالىساتىن جالعىز وڭىردە بۇگىنگە دەيىن توقىما ونەركاسىبى دۇرىس جولعا قويىلماعانى ءجيى ايتىلىپ كەلەدى. سالدارىنان شيكىزاتتىق ەكونوميكا دەڭگەيىندە قالىپ, ال ماقتا باعاسى جىل وتكەن سايىن ارزانداپ, شارۋالار ەڭبەگىنىڭ جەمىسىن تولىق كورە الماي وتىر. وسى ولقىلىقتىڭ ورنىن تولتىرۋ باعىتىندا ماقتا ءوسىرىپ, ودان بۇيىم شىعارىپ, الەمگە ەكسپورتىن جولعا قويعان قىتايلىق كومپانيالارمەن ۋاعدالاستىقتارعا قول جەتكىزىلدى. ناتيجەسىندە, وبلىس اۋماعىندا ماقتا تالشىعىن قايتا وڭدەيتىن زاۋىت, ءجىپ ءيىرۋ زاۋىتى مەن ماتا فابريكاسى سالىنادى. «Xinjiang Lihua(Group) Co., Ltd» كومپانياسى اتالعان جوبالارعا جالپى 440 ملن دوللار كولەمىندە ينۆەستيتسيا باعىتتاماق. ءوڭىردىڭ كورشى وزبەكستانمەن دە ساۋدا قاتىناسى جاقسى دامىعان. ەكى ەل ىنتىماقتاستىعى اياسىندا تۇركىستان وبلىسى تاشكەنت, حورەزم, فەرعانا, جىزاق, سىرداريا, سامارقان وبلىستارىمەن مەموراندۋمدارعا قول قويدى. تۇركىستان وبلىسى قۇرىلعاننان باستاپ ەكونوميكاعا 4,3 ترلن تەڭگە ينۆەستيتسيا تارتىلىپ, 200-دەن استام جوبا ىسكە قوسىلدى. قوسىمشا 1,7 ترلن تەڭگەگە 9 مىڭعا جۋىق جاڭا جۇمىس ورنى اشىلاتىن توپ-20 ءىرى ينۆەستيتسيالىق جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋ جوسپارلانىپ وتىر. وبلىستا ساۋدا, اۋىل شارۋاشىلىعى, وڭدەۋ ونەركاسىبى, قۇرىلىس جانە تاعى باسقا سالالاردا وزبەكستان كاپيتالىنىڭ قاتىسۋىمەن 40-قا جۋىق كومپانيا جۇمىس ىستەيدى.
سوڭعى ايلاردا قۇرىلعان يندۋستريالدى ايماقتاردىڭ ءبىرى – كەلەس اۋدانى, اقتوبە اۋىلدىق وكرۋگىنەن, جەتىساي باعىتىنداعى جولدىڭ بويىنان اۋماعى 300 گەكتار بولاتىن «كەلەس» يندۋستريالدى ايماعى. ينفراقۇرىلىم نۇكتەلەرىن ەسەپكە الا وتىرىپ, اۋدان اكىمدىگى جەر تەلىمىن دە ۇسىنعان. ال تۇركىستان يندۋستريالدى ايماعىنان سوعىلعان 2 براۋنفيلدتە بۇگىندە جيھاز جانە ش ۇلىق بۇيىمدارىن ءوندىرۋ تسەحتارى جۇمىس ىستەيدى. وبلىستىق كاسىپكەرلىك جانە ونەركاسىپ باسقارماسىنىڭ مالىمەتىنشە, جالپى يندۋستريالدى ايماقتاردىڭ ينفراقۇرىلىمىنا بيۋدجەتتەن جۇمسالعان قارجى 10 ەسە ينۆەستيتسيا تارتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. وڭىردە وندىرىستىك پارك بويىنشا 39 وندىرىستىك عيماراتتى قۇرۋ جوسپارلانعان. ءبىرىنشى كەزەڭ بويىنشا 10 عيمارات قۇرىلىسى اياقتالىپ, ينۆەستيتسيا سوماسىنا 10 جوبا ىسكە اسىرىلۋدا. ال ەكىنشى كەزەڭ بويىنشا 12 وندىرىستىك عيماراتتىڭ قۇرىلىس جۇمىستارى باستالدى. ءوندىرىس ورىندارىندا ورنالاساتىن ينۆەستيتسيالىق جوبالار پۋلى جاساقتالىپ, مەموراندۋمدارعا قول قويىلدى. ءۇشىنشى كەزەڭ بويىنشا 17 وندىرىستىك عيماراتتىڭ قۇرىلىس جۇمىستارى دا باستالعان.
ايتا كەتەلىك, ءوڭىردىڭ دامۋىنا وڭ سەرپىن بەرەتىن يندۋستريالدى ايماقتارمەن قاتار جوبالاردى «TURAN» ارنايى ەكونوميكالىق ايماعىنا تارتۋ جۇمىستارى دا جۇرگىزىلىپ جاتىر. ولاردىڭ قاتارىندا شەتەلدىك كومپانيانىڭ تەكستيل كلاستەرى, پوليمەرلى قۇبىرلار, تاۋ-كەن مەتاللۋرگيا كەشەنىنە ارنالعان قۇرىلعىلار شىعاراتىن زاۋىتتار بار.
