كۇن تارتىبىندە – جىلىتۋ ماۋسىمى

اۋرۋدىڭ الدىن الۋ ماڭىزدى

دەنساۋلىق ساقتاۋ ۆيتسە-ءمينيسترى ەرجان نۇرلىباەۆ قازىر ەلىمىز­دە ەپيدەميولوگيالىق جاعدايدى تۇراقتى ەكەنىن, سيرەك جۇقپالى اۋرۋدى جۇقتىرۋ دەرەگى تىركەلمەگەنىن ايتتى. جالپى, 2022 جىلدىڭ مامىرىندا مايمىل شەشەگى ۆيرۋسىنىڭ العاشقى تىركەلۋىنەن باستاپ الەمدە 99 مىڭعا جۋىق جاعداي راستالدى. ونىڭ 189-ى ولىمگە اكەلگەن. ەپيدەميا تاراعان ەلدەرگە گانا, كونگو, كامەرۋن, ليبەريا, نيگەريا, ورتالىق افريكا رەسپۋبليكاسى جاتادى. وسىعان بايلانىستى دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگى كورشى ەلدەردەگى ەپيدەميولوگيالىق احۋالعا مونيتورينگ جۇرگىزۋمەن قاتار, تاۋەكەلدەردى تۇراقتى باعالاۋدى جۇرگىزىپ جاتىر.

افريكا ەلدەرىنەن, سونداي-اق ينفەكتسيانى تاسىمالداۋ جاعدايلارى تىركەلگەن باسقا ەلدەردەن كەلگەن ازاماتتارعا ەرەكشە نازار اۋدارىلادى. قولايسىز ەلدەردىڭ ءتىزىمى ۇنەمى جاڭارتىلىپ وتىرادى. عالىمداردىڭ پىكىرىنشە, بۇل جۇقپالى اۋرۋدىڭ كەڭ تارالماۋى, جۇقپالىلىعى جوعارى ەمەس.

«ەل اۋماعىندا ىندەتتىڭ پايدا بولۋ قاۋپى از. وسىعان قاراماستان, مينيسترلىك بۇل ينفەكتسيانىڭ تارالۋىنا جول بەرمەۋ ءۇشىن بارلىق قاجەتتى الدىن الۋ شارالارىن قابىلداپ جاتىر. مەملەكەتتىك شەكارا ارقىلى وتكىزۋ بەكەتتەرىندە سانيتارلىق-كارانتيندىك باقىلاۋ كۇشەيتىلدى. اتالعان ينفەكتسياعا كۇدىكتى ناۋقاستار اكەلىنگەن جانە انىقتالعان جاعدايدا, جاعدايدىڭ ۋشىعۋىنىڭ ءتۇرلى ستسەناريلەرى بو­يىنشا مەديتسينالىق قىزمەتتەردىڭ ءىس-قيمىل الگوريتمدەرى ازىرلەندى. دارىلىك زاتتار قورىنىڭ قاجەتتى كولەمىن قالىپتاستىرۋ شارالارى قابىلداندى. مەديتسينا قىزمەتكەرلەرىن دياگنوستيكا جانە ەمدەۋ ادىستەرىنە وقىتۋدىڭ قايتالاما تسيكلدەرى جەرگىلىكتى جەرلەردە جۇرگىزىلەدى. باس مەملەكەت­تىك سانيتارلىق دارىگەردىڭ قاۋلىسى جانە توتەنشە جاعدايلار كەزىندەگى ۇلتتىق ءىس-قيمىل جوسپارى دايىندالدى. جاعداي دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگىنىڭ تۇراقتى باقىلاۋىندا», دەدى ە.نۇرلىباەۆ.

ۇكىمەت باسشىسى ازىرگە الاڭداۋعا نەگىز جوق ەكەنىن, الايدا توقمەيىلسۋگە تاعى بولمايتىنىن اتاپ ءوتتى.

«كورىپ وتىرعانىمىزداي, ازىرگە الاڭداۋعا ەش نەگىز جوق. ەلىمىزدە قاۋىپتى ىندەتتى جۇقتىرۋدىڭ بىردە-ءبىر جاعدايى تىركەلگەن جوق. الايدا ارقانى كەڭگە سالۋعا بولمايدى. دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگى احۋالدى ءارى قاراي باقىلاۋدا ۇستاپ, جۇقپالى اۋرۋدىڭ ەل اۋماعىندا تارالۋ قاۋپىن بولدىرماۋ بويىنشا الدىن الۋ شارالارىن قابىلداسىن. بۇل اسىرەسە, اۋەجايلار مەن شەكاراداعى وتكىزۋ بەكەتتەرىنە قاتىستى», دەدى و.بەكتەنوۆ.

قىستا قيىندىق تۋىنداماۋى ءتيىس

وتىرىستا پرەمەر-مينيستر جىلۋ ەلەكتر ورتالىقتارى, جەلىلەر مەن الەۋمەتتىك نىسانداردىڭ جىلۋ بەرۋ ماۋسىمىنا دايىندىعىن قامتاما­سىز ەتۋدى تاپسىردى. جىلۋ كوزدەرىن, ينجەنەرلىك جەلىلەردى, الەۋمەتتىك سالا نىساندارىن دايىنداۋ جانە وتىن جەتكىزۋ بويىنشا جۇرگىزىلىپ جاتقان جۇمىس تۋرالى ونەركاسىپ جانە قۇرىلىس ءمينيسترى قانات شارلاپاەۆ, ەنەرگەتيكا ءمينيسترى الماسادام ساتقاليەۆ, كولىك ءمينيسترى مارات قاراباەۆ باياندادى. بىرقاتار وبلىس اكىمىنىڭ بايانداماسى تىڭدالدى.

ەنەرگەتيكا مينيسترلىگىنىڭ دەرەگىنە سايكەس, بيىل رەسپۋبليكا بو­يىنشا 10 ەنەرگوبلوكتى, 55 قازاندىقتى جانە 45 تۋربينانى كۇردەلى جوندەۋ جوس­پارلانعان. جۇمىس ءتۇرلى كەزەڭدە 1 ەنەر­گوبلوك, 28 قازاندىق جانە 22 تۋربينادا جۇرگىزىلىپ جاتىر, 4 ەنەرگوبلوكتا, 21 قازاندىقتا جانە 17 تۋربينادا تولىق اياقتالدى. سونداي-اق 13,4 مىڭ كم ەلەكتر بەرۋ جەلىسى, 277 قوسالقى ستانسا, 2 292 تاراتۋ پۋنكتى جوندەلدى.

سونىمەن قاتار نەگىزگى جابدىقتى جون­دەۋدى باستاۋ مەرزىمىنىڭ ساقتال­ماۋى قاراعاندى مەن ماڭعىستاۋ وبلىس­ت­ارىنداعى ەلەكتر ستانسالارىندا باي­قالادى. مينيسترلىك جىلىتۋ كەزەڭىنە دايىن­دىق قوسىمشا نازاردا بولاتىن ەنەر­گەتيكالىق كاسىپورىنداردى انىقتادى.

ۇكىمەت باسشىسى جىلىتۋ ماۋسى­مى­­نىڭ باستالۋىنا ءبىر ايدان ءسال اس­تام ۋاقىت قالعانىن ەسكە سالدى. جۇ­مىستىڭ اۋقىمدى بولىگىن ەڭ سوڭعى كۇن­دەرگە قالدىرۋ ادەتى جۇمىستىڭ دۇ­رىس جوسپارلانباعانىن كورسەتەتىنىن باسا ايتتى. ماسەلەن, قاراعاندى وبلىسىندا № 2 قازاندىقتى كۇردەلى جوندەۋ اياقتالعان جوق جانە «Qarmet» كومپانياسىنىڭ 2-جەو-داعى №1 قازاندىقتى كۇردەلى جوندەۋ باس­تالماعان. سونىمەن قاتار №7 قازان­دىقتى جوندەۋ جۇمىستارى دا بەكىتىلگەن كەستەدەن كەشىگىپ جاتىر. ال بيىلعى مامىر ايىندا جىلىتۋ ماۋسىمىنا دايىندىق ماسەلەسى قارالعاندا ءوڭىر اكىمى اتالعان نىساندى مەرزىمىندە ىسكە قوسىلادى دەپ مالىمدەگەن.

ماڭعىستاۋ وبلىسىندا ماەك-ءتىڭ 1-جەو-سىنداعى №4 تۋربينانى كۇردەلى جوندەۋ جۇمىستارى ءالى ءجۇرىپ جاتىر. 2-جەو-دا قۇجاتتار ۋاقتىلى دايىن بولماعاندىقتان, مەردىگەردى انىقتاۋ مۇمكىن بولماي وتىر. بۇل رەتتە ۇكىمەت ماەك-ءتى دامىتۋعا قوماقتى قاراجات ءبولدى.

«بەكىتىلگەن جوندەۋ جۇمىستارى­نىڭ كەستەسىن اۋىستىرا سالۋ, قۇجات دايىنداۋ جانە وتىن قورىن جيناۋ مەرزىمدەرىن ساقتاماۋ فاكتىلەرى جىلدان-جىلعا قايتالانىپ كەلەدى. اركىم ءوز ىسىنە جاۋاپتى قارايتىن بولسا, مۇنداي كەلەڭسىز جاعدايلار ورىن الماس ەدى. ءبىزدىڭ وتىرىستارىمىز بەن كەڭەستەرىمىزدە وبلىس اكىمدەرىنە وسىنداي وسال تۇستارعا نازار اۋدارۋ تۋرالى بىرنەشە رەت ايتىلدى. سونىمەن قاتار جوندەۋ ناۋقانى كەزىندە تاۋەكەل تۋدىرۋى مۇمكىن ناقتى جاعدايلاردى اتاپ كورسەتىپ, شۇعىل شارالار قابىلداۋ قاجەتتىگى تۋرالى تاپسىرمالار دا بەرىلدى. الايدا 3 اي ءوتتى, باياعى جارتاس – سول جارتاس, وزگەرىس شامالى. سول وڭىرلەر ءالى ارتتا, سول باياعى كەشىكتىرۋ, كەيىنگە شەگەرۋ. بۇگىندە ەنەرگەتيكا مينيسترلىگى كاسىپورىندارعا جىلىتۋ كەزەڭىنە ازىرلىك پاسپورتتارىن بەرە باستادى. جەو ازىرلىك پاسپورتىن بەرۋدەن باس تارتىلعان جاعدايدا سول وڭىرلەردە اكىمدەردىڭ جەتەكشىلىك ەتەتىن ورىنباسارلارىنىڭ تىكەلەي جاۋاپكەرشىلىگى قارالاتىن بولادى», دەدى ۇكىمەت باسشىسى.

كوممۋنالدىق ينفراقۇرىلىم­دى جاڭعىرتۋعا, جەلىلەردى جوسپارلى تۇردە اۋىستىرۋ جانە زاماناۋي جابدىقتار ورناتۋعا قاتىستى اۋقىمدى جوسپارلى جۇمىستىڭ ماڭىزدىلىعى ايتىلدى. ۇلتتىق ەكونوميكا, ونەر­كاسىپ جانە قۇرىلىس, ەنەرگەتيكا مينيسترلىكتەرىنىڭ الدىنا بىرقاتار مىندەت قويىلدى:

• ەنەرگەتيكا, ونەركاسىپ جانە قۇرىلىس مينيسترلىكتەرىنە ءوڭىر اكىمدىكتەرىمەن بىرگە جىلۋ كوزدەرى مەن جىلۋ جەلىلەرىندە جوندەۋ جۇمىس­­تارىنىڭ ۋاقتىلى اياقتالۋىن قامتاماسىز ەتۋ;
• ونەركاسىپ جانە قۇرىلىس مي­نيستر­لىگى, ءوڭىر اكىمدىكتەرى 1 قىركۇيەككە دەيىن ءبىلىم بەرۋ نىساندارىنىڭ تولىق دايىندىعىن, ال 15 قازانعا دەيىن دەنساۋلىق ساقتاۋ, تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىق جانە تۇرعىن ءۇي قورى نىساندارىنىڭ ءازىر بولۋىن قامتاماسىز ەتۋ;
• وقۋ-اعارتۋ, عىلىم جانە جوعارى ءبىلىم, دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىكتەرى دە بۇل ماسەلەنى باقىلاۋعا الۋعا ءتيىس;
• وسى جىلىتۋ ماۋسىمىنا دايىن­دىق بارىسىن دۇرىس ۇيىمداس­تىرۋ مەن ۇي­لەستىرۋ ماقساتىندا رومان سكلياردىڭ باسشىلىعىمەن جەدەل شتاب قۇرىلۋى قاجەت.

كومىر حالىقتىڭ ساتىپ الۋىنا جىبەرىلەدى

پرەمەر-مينيستر ەنەرگەتيكا نىساندارى مەن حالىقتى وتىنمەن قامتاماسىز ەتۋ ماسەلەسىنە جاۋاپتى مينيسترلىكتەر مەن اكىمدىكتەردىڭ نازارىن اۋداردى. ەنەرگەتيكا مي­نيسترلىگىنىڭ مالىمەتىنشە, ەنەرگيا كوزدەرىنىڭ وتىن قويمالارىندا 3,7 ملن توننا كومىر, 90 مىڭ توننا مازۋت جيناقتالعان. جىلىتۋ ماۋسىمى ءۇشىن نورمادان تومەن وتىن قورى 4 ستانسا بويىنشا انىقتالىپ وتىر.

ۇكىمەت باسشىسى كونكۋرستىق راسىمدەردىڭ كەش وتكىزىلۋىنە بايلانىستى ستانسالاردا وتىن قورىن قامتاماسىز ەتۋ ماسەلەلەرى بار ەكەنىن اتاپ ءوتتى. «ماسەلەن, مازۋتتى ءبولۋ تەك 15 تامىزدا باستالدى. لوگيستيكانى, قاۋىرت جۇمىس بارىسىندا تۋىندايتىن تسيستەرنا مەن ۆاگون تاپشىلىعىن جانە باسقا دا ماسەلەلەردى ەسكەرەتىن بولساق, مازۋت پەن كومىر قورى ۋاقتىلى دايىندالادى دەگەنگە سەنۋ قيىن» دەپ اتاپ ءوتتى و.بەكتەنوۆ. بۇل رەتتە ۇكىمەتتە كومىر تاسىمالداۋدا دۇربەلەڭ تۋعىزباي, ۆاگوندار تاپشىلىعىن بولدىرماۋ ءۇشىن شارتتاردى ەرتە جاساسۋ, جەتكىزۋ كەستەلەرىن بەكىتۋ قاجەتتىگى بىرنەشە رەت تالقىلاندى.

كولىك ءمينيسترى م.قاراباەۆ الداعى جىلىتۋ ماۋسىمىنا دايىندىق باستالعاننان بەرى تەمىرجول كولىگىمەن 17 ملن توننا كومىر تاسىمالدانعانىن, ونىڭ 1 ملن تونناسى كوممۋنالدىق-تۇرمىستىق سەكتورعا, 16 ملن تونناسى ەنەرگەتيكا كاسىپورىندارىنا باعىتتالعانىن باياندادى. تاسىمالداۋ­عا 20 مىڭنان استام جارتىلاي ۆاگون, ونىڭ ىشىندە كوممۋنالدىق-تۇرمىستىق كومىردى تاسىمالداۋ ءۇشىن 11 مىڭ جانە ەنەرگەتيكا سەكتورى ءۇشىن 9 مىڭ ۆاگون تارتىلدى. سونداي-اق جەكە ۆاگون وپەراتورلارىنىڭ پاركىن 3 مىڭ بىرلىككە دەيىن تارتۋ مۇمكىندىگى بار.

«ونەركاسىپ جانە قۇرىلىس, كولىك مينيسترلىكتەرىنە كومىر مەن مازۋت جەتكىزۋ بويىنشا «قازاقستان تەمىر جولىنىڭ» جانە وڭىرلەردىڭ مىندەتتەمەلەرىن ورىنداۋ ماسەلەلەرىن قاتاڭ باقىلاۋدا ۇستاۋدى تاپسىرامىن. كولىك مينيسترلىگى, «قازاقستان تەمىر جولى» جانە وڭىرلەردىڭ اكىمدىكتەرى بەكىتىلگەن كەستەگە سايكەس كوممۋنالدىق-تۇرمىستىق كومىر مەن مازۋت كولەمىن ۋاقتىلى جەتكىزۋ بويىنشا شارالار قابىلداسىن. الەۋمەتتىك كومىردى بيزنەس سۋبەكتىلەرىنە ساتۋعا جول بەرۋگە بولمايدى. بۇل كومىر حالىققا ارنالعان», دەدى و.بەكتەنوۆ.