وتىرار اۋدانىندا «اۋىل شارۋاشىلىعى داقىلدارىن وسىرۋدەگى ءتيىمدى جولدار» تاقىرىبىندا وتكەن اگروفورۋم – سول يگى ىستەردىڭ ءبىرى. «ادىلەتتى قازاقستاننىڭ ەكونوميكالىق باعدارى» جولداۋىندا مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ اۋىل شارۋاشىلىعىن عىلىمعا سۇيەنىپ دامىتپاسا, توقىراۋعا ۇشىرايتىنىن, اگروعىلىمدى دامىتۋ جانە ونى اۋىل شارۋاشىلىعىندا ءىس جۇزىندە قولدانۋ ءۇشىن شارالار قابىلداۋ قاجەتتىگىن ايتقان بولاتىن. وتىرار اۋدانىندا وتكەن ماڭىزى زور شارادا اگرارلىق عىلىم مەن وندىرىستە مول تاجىريبەسى بار عالىمدار «اۋىل شارۋاشىلىعىندا تۇقىمنىڭ ماڭىزدىلىعى. تۇقىمدى دۇرىس تاڭداۋ», ء«تيىمدى وسىمدىك قورعاۋ تاسىلدەرى. ءشاۋىلدىر ءماسسيۆى جاعدايىندا اۋرۋ-زيانكەستەرمەن كۇرەسۋ تاسىلدەرى. تىڭايتقىشتى دۇرىس قولدانۋ», «تۇركىستان وبلىسى جاعدايىندا سۋ ۇنەمدەۋ تەحنولوگياسى. سۋ ۇنەمدەۋ تەحنولوگياسىن داقىلعا بايلانىستى دۇرىس تاڭداۋ» تاقىرىپتارى بويىنشا تاجىريبەلەرىمەن ءبولىسىپ, وسى باعىتتاعى نەگىزگى ماسەلەلەردى تالقىلادى. فورۋمعا شاقىرىلعان اگروونەركاسىپتىك كومپانيا وكىلدەرى, تۇقىمدار مەن وسىمدىكتەردى قورعاۋ قۇرالدارىن جەتكىزۋشى «BASF», ميكروتىڭايتقىشتاردى جەتكىزۋشى «KWS» كومپانيالارى اۋىل شارۋاشىلىعى داقىلدارىنىڭ تۇقىمدارىن ۇسىنسا, سۋارۋ جۇيەسىن ءوندىرۋشى «Metzer», وسىمدىك شارۋاشىلىعى, مال شارۋاشىلىعى سالاسىندا اگرارلىق سۇيەمەلدەۋ قىزمەتتەرىن كورسەتەتىن «KazAST», تۇقىمداردىڭ ديستريبۋتسياسى, كوبەيتۋ جانە وڭدەۋ, تىڭايتقىشتار مەن وسىمدىكتەردى قورعاۋ قۇرالدارىن جەتكىزۋشى «ب-اگرو», ناتري گۋماتى مەن كالي گۋماتىن وندىرۋمەن جانە ساتۋمەن اينالىساتىن «سەرابەتون» جانە تۇقىم, تىڭايتقىش, گەربيتسيد, ينسەكتيتسيد, فۋنگيتسيد, ۋلاندىرعىشتار ساتۋمەن اينالىساتىن «Alliance AgroTrade» كومپانيالارى ءوز ونىمدەرىمەن تانىستىردى. «KMF» ماماندارى قارجىلاندىرۋ جونىندەگى كەڭەستەرىمەن ءبولىستى. سونداي-اق اگروفورۋمنىڭ ۇيىمداستىرۋشىلارى, «KMF» كومپانياسىنىڭ تۇركىستان قالاسى فيليالىنىڭ ايماقتىق ديرەكتورى مەيىرجان ماماحانوۆ پەن «KMF-دەمەۋ» كورپوراتيۆتىك قورى باس ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى اسەل شەگەباەۆا ايماقتىڭ اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىنىڭ دامۋ تاريحىنا توقتالىپ, «KMF» پەن ونىڭ كليەنتتەرى اراسىنداعى ۇزاقمەرزىمدى قارىم-قاتىناستاردى نىعايتۋ بۇگىنگى جيىننىڭ نەگىزگى ماقساتتارىنىڭ ءبىرى ەكەنىن جەتكىزدى. ال زيانكەستەرمەن كۇرەس ءتاسىلىن 15 جىل بويى زەرتتەپ كەلە جاتقان عالىم-اگرونوم ناريمان ماساليەۆ اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىنىڭ قازىرگى جاعدايىن 10 جىل بۇرىنعىمەن سالىستىرۋعا مۇلدەم كەلمەيتىنىن ايتتى. شارۋالار از شىعىندانىپ, كوپ ءونىم الۋدى كوزدەيدى. ءونىم الۋدا وڭ وزگەرىستەر بار, دەگەنمەن ءتۇرلى زيانكەستەر دە پايدا بولىپ جاتىر. وسى ورايدا اگرونوم-عالىم ءشاۋىلدىر ءماسسيۆى جاعدايىندا اۋرۋ-زيانكەستەرمەن كۇرەسۋ تاسىلدەرىنە جانە تىڭايتقىشتى دۇرىس قولدانۋ ماسەلەسىنە كەڭىنەن توقتالدى. سونداي-اق «KMF» ميكروقارجى ۇيىمى مەن «KMF-دەمەۋ» قورىنىڭ ۇيىمداستىرۋىمەن وتكەن اگروفورۋمدا اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرىن جەتكىزۋشىلەردىڭ كورمەسى ۇيىمداستىرىلدى.
فورۋمنىڭ وتىرار اۋدانىندا ءوتۋىنىڭ دە وزىندىك سەبەپتەرى جوق ەمەس. اۋدان شارۋالارى ۇزاق جىلدار بويى جۇگەرى داقىلىن وسىرۋدە تىنىمسىز ەڭبەك پەن مول ءونىم الۋدىڭ ۇلگىسىن كورسەتىپ كەلەدى. ءبىر عانا مىسال, م.شويمانوۆ اۋىلىنداعى «شادىبەك» شارۋا قوجالىق يەسى «باتىر انا» حانزادا ابدەنبايقىزى 5 گەكتار جەرگە جۇگەرى داقىلىن ەككەن. ءونىم كولەمىن ارتتىرۋ ماقساتىندا شەتەلدەن اكەلىنگەن «فرانچەسكو» جۇگەرى سورتىن ەككەن شارۋا گەكتارىنا 17-19 تسەنتنەردەن ءونىم الۋدى جوسپارلاپ وتىر. شولەيتتى ايماقتاردا وسىرۋگە ءتوزىمدى جۇگەرى سورتى تاجىريبە رەتىندە بيىل العاش رەت ەگىلگەن. ۇزاق جىلدان بەرى ماقتا جانە جۇگەرى داقىلدارىن ەگۋمەن اينالىساتىن ورداباسى اۋدانى, جايىلما ەلدى مەكەنىنىڭ تۇرعىنى ساكەن ساۋرانبەك فورۋمدا كوكەيدە جۇرگەن سۇراقتارىنا ناقتى جاۋاپ العانىن ايتادى.
«بيىل ماقتادا زيانكەستەر كوبەيدى. اۋىل ديقاندارى ءدارى شاشىپ, ءتۇرلى شارا قولدانىپ كەلەدى. بىراق زيانكەستەردى جويۋ قيىنداۋ بولىپ تۇر. وسى ورايدا, ەگىن ەگۋ جۇمىستارى بارىسىندا كەزدەسەتىن تۇقىم تاڭداۋ, دارىلەۋ جۇمىستارى مەن سۋعارۋ سەكىلدى ماسەلەلەردە اگرو-ماماندارىنىڭ كەڭەسى اۋاداي قاجەت. ياعني كاسىبي ساراپشىلار مەن شارۋالاردىڭ باسىن قوسقان بۇگىنگىدەي فورۋمداردىڭ بەرەرى كوپ», دەدى س.جورابەك ۇلى.
ال اۋداندىق كاسىپكەرلىك جانە اۋىل شارۋاشىلىعى ءبولىمىنىڭ باسشىسى باتىربەك سىزدىق ايماقتاعى الەۋمەتتىك جاعدايدى ەسكەرىپ, شارۋالاردىڭ باسىن بىرىكتىرگەن سەميناردىڭ ديقاندار ءۇشىن ماڭىزى زور ەكەنىن اتاپ ءوتتى. سونداي-اق جيىن بارىسىندا شارۋالارعا فورۋمدا ايتىلعان اقپاراتتار مەن عىلىمي مالىمەتتەرگە قاتىستى ۆيكتورينالىق سۇراقتار قويىلىپ, دۇرىس جاۋاپ بەرگەن ازاماتتارعا ارنايى سىيلىقتار ۇسىنىلدى.
فورۋمدى «KMF» كومپانياسىنىڭ تۇركىستان قالاسى فيليالىنىڭ ايماقتىق ديرەكتورى نۋريددين جاسىمبەكوۆ قورىتىندىلاپ, اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىنداعى وزەكتى ماسەلەلەر تالقىلانعان جيىنعا قاتىسۋشىلارعا جانە وسى سالادا كومپانيامەن بىرگە بولعان كليەنتتەرگە العىسىن ءبىلدىردى.
ايتا كەتەلىك, «KMF» ميكروقارجى ۇيىمى مەن «KMF-دەمەۋ» قورى 2022 جىلى ءوزىنىڭ 25 جىلدىعىنا وراي, قىزىلوردا وبلىسىنىڭ جاڭاقورعان كەنتىندە ءبىرىنشى اگروفورۋمىن وتكىزگەن بولاتىن. وتكەن جىلى تاراز قالاسىندا, قىزىلوردا وبلىسىنىڭ شيەلى كەنتىندە جانە تۇركىستان وبلىسىنىڭ سارىاعاش اۋدانىندا اۋىل شارۋاشىلىعى فورۋمى ۇيىمداستىرىلدى. اتالعان جيىنداردا اۋىل شارۋاشىلىعى داقىلدارىن ءوسىرۋدىڭ ءتيىمدى جولدارى تۋرالى وڭىرگە ارنالعان وزەكتى تاقىرىپتار قوزعالىپ, ەكى جىل ىشىندە فورۋمدارعا 500-دەن استام ادام قاتىسقان.
تۇركىستان وبلىسى
