بۇل ءۇيدى 1955 جىلى قازاق كسر مينيسترلەر كەڭەسىنىڭ توراعاسى د.قوناەۆ داڭقتى سۋرەتشىنىڭ قۇرمەتىنە ارنايى سالدىرتقان. بۇرىنعى گورودسكايا كوشەسىندەگى ءزاۋلىم ءۇي سانالعان شاڭىراقتى جاعالاي كىشى الماتى وزەنى اعىپ جاتىر. ءبىر قاباتتى ۇيگە سۋرەتشىنىڭ وتباسى 1958 جىلى كوشىپ كەلەدى. ءومىرىنىڭ سوڭعى ساتتەرى دە وسى شاڭىراقتىڭ اۋلاسىندا ءوتىپتى. ال شەبەرحاناسىندا «امانگەلدى ساربازدارى», «قاپشاعاي گەس-ءى», «كەنەن ازىرباەۆ» سىندى كەسكىندەمەلىك شىعارمالارى مەن سانداعان اكۆارەلدىك جۇمىسىن جازدى. ءبىر عانا امانگەلدى بەينەسىن جاساۋ ءۇشىن جۇزدەن اسا ەسكيز جاساعان. ءيا, شىن ونەردىڭ تۋىنا جانكەشتىلىك كەرەك.
جالپى, حح عاسىردىڭ باسىنداعى تاريحي وقيعالار سۋرەتشىنىڭ باستى تاقىرىبىنا اينالعانىن بىلەمىز. 1916 جىلعى ۇلت-ازاتتىق كوتەرىلىستىڭ كوشباسشىسى امانگەلدى يمانوۆ بەينەسىن سالۋعا ول ۇزاق ۋاقىت دايىندالعان ەكەن. تورعايعا ارنايى بارىپ, باتىردىڭ تۋىستارىمەن, ساربازدارىمەن سويلەسىپ, سيپاتتاما بويىنشا سۇلباسىن قاعازعا تۇسىرەدى. اقىرىندا كەنەپكە سالىنعان سۋرەت دايىن بولعاندا, امانگەلدىنى كوزىمەن كورگەندەر قايران قالىپ, قانشاما ۋاقىت بويى كوز الماي قاراپ تۇرعان دەسەدى.
القيسسا, مۋزەي-ۇيدە قازىر ەتنوگرافيالىق ەنتسيكلوپەديالاردا بەرىلەتىن قازاقتىڭ كوپتەگەن قۇندى زاتتارى قويىلعان. قولدانىستان قادىم زاماندا شىعىپ قالعان كەلى-كەلساپ, كومىر ۇتىك, سارى ساماۋرىن سەكىلدى زاتتار سول قالپىندا ساقتالىپ تۇر. كەيىنىرەكتە تابىلعان, قاعازعا تۇسىرىلگەن قازاقى ويۋ-ورنەك نوبايلارى دا ۇسىنىلعان. سونداي-اق ءا.قاستەەۆ پەن ونىڭ وتباسى مۇشەلەرىنىڭ زاتتارى مەن قولدانعان بۇيىمدارى قويىلعان. جيھاز, مولبەرت, تۇرمىستىق بۇيىمدار, ەتيۋدنيكتەر, سۋرەتشىنىڭ ءوز قولىمەن جاسالعان گرافيكانى ساقتاپ, الىپ جۇرۋگە ىڭعايلى جاشىكتەر, فوتوماتەريالدار, مۇراعات قۇجاتتارى, تاعىسىن تاعىلار.
ەل اراسىندا سۋرەتشىنىڭ ەلگەزەكتىگى تۋرالى ەستەلىكتەر ءجيى ايتىلادى. قاستەەۆ ۇيقىدان ەرتە تۇرا سالا اۋلاسىن سىپىرادى, گۇلدەرىن سۋارادى ەكەن. سودان كەيىن شەبەرحاناسىنا كىرىپ كەتەدى. كۇندەلىكتى جاڭىلمايتىن ادەتى سول. مۇنىسىن سىرت كوز باسقاشا تۇسىنسە كەرەك, بىردە كورشىسى قاستەەۆتى شاقىرىپ الىپ: «وسى ءۇيدى ءبىر اتاقتى سۋرەتشىگە سالىپ جاتىر دەپ ەدى. بىراق سول كىسىنى ءبىر كورمەدىم عوي», دەپتى. سۋرەتشى: «ول – مەن عوي», دەگەن ەكەن.
ونەر ادامىنىڭ شاڭىراعى مادەني-ادەبي, رۋحاني اڭگىمەلەرگە تولى بولارى ءسوزسىز. قاستەەۆتىڭ شەبەرحاناسىن ىزدەپ كەلگەن اتاقتى تۇلعالاردىڭ تارتقان سىيلارى دا بۇگىندە مۇراجاي سورەسىندە تۇر. اتاپ ايتساق, بۇل شاڭىراقتا قازاق ينتەلليگەنتسياسىنىڭ بەلدى وكىلدەرى – كومپوزيتور نۇرعيسا تىلەنديەۆ, ءبيشى شارا جيەنقۇلوۆا, وزبەكستانداعى قازاق سۋرەتشىسى ورال تاڭسىقباەۆ, قىرعىزدىڭ بەلگىلى قىلقالام شەبەرى عاپپار ايتيەۆ, كينووپەراتور ءارى كينورەجيسسەر ەسكەندىر تىنىشباەۆتار ءجيى باس قوساتىن بولعان.
قاستەەۆكە ارناپ سالىنعان العاشقى ءۇيدىڭ ىرگەتاسى تومەن بولعاندىقتان, 1966 جىلى تولىعىمەن بۇزىلىپ, ونىڭ ورنىنا باسقا ءۇي تۇرعىزىلادى, ال 1968 جىلى جانىنا شەبەرحانا سالىنىپ, وسىندا سۋرەتشى ءوزىنىڭ كوپتەگەن تۋىندىسىن دۇنيەگە اكەلەدى. ءۇيدىڭ قۇرىلىسى الماتى قالاسىنىڭ باس ساۋلەتشىسى ن.ورازىمبەتوۆتىڭ جوباسىمەن سالىندى. ءۇي ۇلكەن قوناق بولمە, 3 جاتىن بولمە, اس ءۇي, جۋىناتىن بولمە مەن دالىزدەن تۇرادى. اۋلادا شاعىن باق بار. مۋزەيدىڭ جالپى اۋماعى 0,7 گا اۋماقتى الىپ جاتىر, جالپى اۋماعى 142 شارشى مەتر, ونىڭ ەكسپوزيتسيا-كورمە اۋماعى 100 شارشى مەتر, قىزمەت اۋماعى – 40 شارشى مەتردى قۇرايدى.
اڭىز تۇلعا ءابىلحان قاستەەۆتىڭ ءۇيىن مۋزەيگە اينالدىرۋ ماقساتىمەن سۋرەتشىنىڭ وتباسى 2004 جىلى مەملەكەتكە وتكىزگەن بولاتىن. ەسكە سالساق, بۇل جىل ء«ا.قاستەەۆ جىلى» دەپ اتالىپ, يۋنەسكو اياسىندا سۋرەتشىنىڭ 100 جىلدىق مەرەيتويى تويلاندى. سۋرەتشىنىڭ مۋزەي-ۇيىندە ءا.قاستەەۆ اتىنداعى مەملەكەتتىك ونەر مۋزەيىنىڭ ءا.قاستەەۆتىڭ مۇراسىن زەرتتەۋ ورتالىعى ورنالاستىرىلىپ, 2014 جىلى 17 اقپاندا كەلۋشىلەرگە ەسىگىن اشتى. اتالعان ورتالىق سۋرەتشىنىڭ كوركەمدىك مۇراسىن جيناپ, ونى زەرتتەۋمەن, اعارتۋشىلىق جانە ءبىلىم بەرۋ قىزمەتىمەن اينالىسادى. بۇدان بولەك مۇندا سۋرەتشىنىڭ ءومىرى مەن شىعارماشىلىق قىزمەتىنە ارنالعان ءتۇرلى تاقىرىپتىق ءىس-شارالار وتكىزىلىپ تۇرادى. اسىرەسە سۋرەتشىنىڭ بيىلعى 120 جىلدىق مەرەيتويى اياسىندا جىل باسىنان بەرى جوسپارلانعان مادەني جيىنداردى دا اتاپ وتەمىز.
«قازاقتان سۋرەتشى شىقتى» دەگەن ءسوزدى ايتقىزعان ءابىلحان قاستەەۆتىڭ مول مۇراسى – بۇگىنگى ۇرپاققا ولجا. وتباسىلىق مۇراعاتتا سۋرەتشىنىڭ 400-گە جۋىق جۇمىسى بار. پورترەتتەرى, سىزبالارى, ەتيۋدتەرىنىڭ كوبى وتباسىلىق قوردا ساقتالعان. ودان بولەك, تۋىندىلارىنىڭ كوپ بولىگى الماتىداعى ونەر مۇراجايىندا تۇر. پاۆلودارداعى مۋزەيگە دە 15 شاقتى تۋىندىسى قويىلعان. جاركەنتتەگى سۋرەت گالەرەياسىندا دا قاستەەۆتىڭ ءبىراز كارتيناسى قويىلعان. بۇگىندە قاستەەۆتىڭ تۋىندىلارىنا شەتەلدىكتەر دە كوپ قىزىعادى. ياعني قاستەەۆ – تۋىندىلارى قىمباتقا باعالاناتىن سۋرەتشى. ماسەلەن, سۋرەتشىنىڭ 1965 جىلى سالعان «پەيزاج» اتتى كارتيناسى اۋكتسيوندا 413 مىڭ دوللارعا ساتىلعانىن ايتساق تا جەتىپ جاتىر. دەسەك تە, شىن ونەردىڭ باعاسى شەكسىز ەمەس پە!
