انا مەن بالانىڭ ساۋلىعى ماڭىزدى

ەل مەديتسيناسىنداعى اۋقىم­دى رەفورمالار 2008 جىلى باس­تالىپ, استانادا مەديتسينالىق كلاستەر قۇرىلدى. تمد ەلدەرىنىڭ اراسىندا العاشقى ۇلتتىق مەديتسينا حولدينگى پايدا بولدى. سول تۇستا ناقتىراق ايتار بولساق, 2007 جىلى انا مەن بالا ورتالىعى اشىلدى. «University Medical Center» كورپوراتيۆتىك قورىنىڭ ۇلتتىق عىلىمي ورتالىعىنا ءبىز دە باردىق. مۇندا ەكىنىڭ ءبىرى ەمەس, جۇكتىلىك كەزىندە اسقىنۋ بايقالىپ, جاعدايى ناشارلاعان ناۋقاستار كەلەدى. مىسالى, ەكستراگەنيتالدى پاتولوگياسى بار, ياعني ءىش قۇرىلىسى, بۇيرەك, تىنىس الۋ جۇيەسى, جۇرەك-قانتامىر جۇيەسى, اس قورىتۋ جۇيەسى زاقىمدانعان, مي جاراقاتى, ءتىپتى دەسەڭىز, باسىنا قان قۇيىلعان ايەلدەر ءتۇسۋى مۇمكىن. سول سەكىلدى بالالاردا كەيدە ءتۋابىتتى كەزدەسەتىن جۇرەك-قانتامىر جۇيەسى, نەسەپ شىعارۋ جۇيەسىمەن قوسا, ءتۇرلى ىسىك پاتولوگياسى انىقتالۋى ىقتيمال. ول ول ما, وسى ورتالىقتاعى نەو­ناتولوگيا بولىمشەسىنىڭ ماماندارى ايى-كۇنى جەتپەي, شالا تۋعان بالالارعا قارايلاسىپ, نارەستەنى ءارى قاراي جەتىلدىرۋگە جاردەمدەسەدى. ورتالىققا جەتكەندە ءبىز الدىمەن ينتەنسيۆتى تەراپيا رەانيماتسياسىنا ءوتىپ, بولىمشەنىڭ مەڭگەرۋشىسى بوتاگوز ابەنتاەۆامەن پىكىرلەستىك.

– مۇندا ينتەنسيۆتى تەراپيا مەن رەانيماتسياعا مۇقتاج بالالار جاتادى. ولاردىڭ سالماعى 500 گرامنان باستالۋى مۇمكىن. جىل سايىن شامامەن 800-900 بالاعا دەيىن قابىلدانادى. ونىڭ ىشىندە 30 پايىزى – سالماعى از, جەتىلمەگەن بالالار. ناقتىلاساق, جۇكتىلىكتىڭ 22 نەمەسە 36-اپتاسىندا تۋعاندار. بىزدە سالماعى ەڭ از بالا 460 گرامم بولعان. 2008 جىلدان بەرى جۇكتىلىكتىڭ 22-اپتاسىندا 500 گراممەن تۋعان بالالاردى دا قابىلداپ كەلەمىز. ورتالىققا ەلدىڭ بارلىق ايماعىنان انالار كەلەدى. ياعني وڭىرلەردەگى ماماندار انا مەن بالانىڭ جاعدايىنان وزگەرىس بايقاسا, وزدەرى قارايلاسا الماسا, ساناۆياتسيامەن وسىندا الىپ كەلەدى. مۇندا ولار اپتا, اي جاتا ما, ءبىز بارىنشا امان الىپ قالۋعا تىرىسامىز. بالانىڭ احۋالى قيىن بولسا, اپپاراتتار ارقىلى تاماقتاندىرامىز. قازىرگى تەحنولوگيالاردىڭ كومە­گىمەن بالانىڭ جايىن قۇرساقتا جاتقاندا انىقتاۋعا بولادى عوي.  بىزدەگى ماماندار بىلىكتى, شەتەلگە وقۋعا بارىپ تۇرادى. ولار ءتىپتى بالالاردى جۋىندىرادى. اپپاراتتا جاتقان بالانى جۋىندىرىپ, قارايلاسۋدىڭ ءوزى – ونەر. بۇل دەگەنىڭىز اسقان ساقتىقتى, ەپتىلىكتى قاجەت ەتەدى, – دەيدى ب.ابەنتاەۆا.

نەگىزى بالالار قالىپتى جاع­دايدا ورتا ەسەپپەن 2,5-3 كيلو بولىپ تۋسا, ءبىز بارعان بولىمشەدە سالماعى ەڭ تومەن نارەستە 1 كيلو ەكەن. توسەك-ورىنعا قاز-قاتار جايعاسقان سابيلەر بىرنەشە اپپاراتقا تاڭىلعان. قۇرىلعىلار نارەستەنىڭ قان قىسىمىن, جۇرەك سوعىسىن, دەنە تەمپەراتۋراسىن, سالماعىن ءبارى-ءبارىن تاۋلىك بويى تەكسەرەدى. دارىگەرلەر دە بالالاردىڭ قاسىنان شىقپاي, ۇزدىكسىز باقىلايدى. باقىلاپ قانا قويماي, جوعارى تەحنولوگيالىق اپپاراتتاردىڭ كومەگىمەن ءسابي­دىڭ دامۋىنا جاردەمدەسەدى. بۇل باعىتتا ۇيلەسىم تاپقان جۇمىستاردىڭ رەتىن دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگى انا مەن بالا دەنساۋلىعىن ساقتاۋ دەپار­تامەنتىنىڭ ديرەكتورى ماعريپا ەمبەرگەنوۆا سالاعا مينيستر­لىكتىڭ باسىمدىق بەرگەنىنەن دەپ ءتۇسىندىردى.

– مينيسترلىك انا مەن بالا دەنساۋلىعىن ساقتاۋ ماسەلەسىنە كوپ كوڭىل بولەدى. بالا – ءبىزدىڭ, مەملەكەتتىڭ بولاشاعى. قازىر ايەلدەردىڭ جۇكتىلىكتى جوسپارلاۋ جۇمىستارىن نىعايتىپ جاتىرمىز. ءاربىر ايەل جۇكتىلىكتى جوسپارلاۋ كەزىندە پروفيلاكتيكا ءۇشىن مەديتسينالىق تەكسەرۋدەن وتۋگە ءتيىس. مۇنى جەر­گى­لىكتى دەنساۋلىق ساقتاۋ باس­قار­مالارى ۇيلەستىرەدى. سول سە­كىلدى بالالاردى سكرينينگتەن وتكىزۋ كەرەك. ءبىرىنشى سكرينينگ – جۇكتىلىكتىڭ 12-اپتاسىندا. ول كەزدە قۇرساقتاعى بالانىڭ جاع­دايىن بىلەمىز, زەرتتەيمىز. قازىر ۋدز ماماندارعا جوعارى تالاپ قويىلىپ جاتىر. ۋدز دارى­گەرلەرىن كوبەيتەمىز, بىلىك­تىلىگىن ارتتىرامىز. كەيبىر جاع­دايدا بالالاردا اۋرۋ انىق­تالىپ جاتسا, ايەلدى تەلەمەديتسينا ارقىلى باسقا كلينيكالارمەن بىرلەسىپ قاراۋعا بولادى. تۋا بىتكەن اقاۋلاردىڭ ەمى بولسا, وسى ورتالىقتا كونسيليۋم وتەدى. ماماندار قورىتىندى شىعارادى. بالا قاي مەزگىلدە قانداي تاسىلمەن بوسانۋى مۇمكىن – ءبارى-ءبارىن اقىلداسادى. ەلدە شامامەن جىل سايىن 400 مىڭ بالا دۇنيەگە كەلسە, وسى ورتالىقتا 4 مىڭ بالا تۋادى ەكەن. ورتا ەسەپپەن بالالاردىڭ 1 پايىزىنان تۋا بىتكەن اقاۋلار انىقتالىپ جاتادى. ورتالىق ماماندارى وسىنداي قيىن جاعدايداعى انا مەن بالاعا كومەك قولىن سوزىپ, امان الىپ قالۋ ءۇشىن بار كۇشىن سالادى, – دەيدى م.ەمبەرگەنوۆا.

مينيسترلىك ۋدز مامان­دارىنىڭ تاپشىلىعىن الدىن الۋعا باسىمدىق بەرىپ وتىر ەكەن. ءيا, بىلىكتى ماماندى بايلاپ ۇستاي المايسىڭ. ولاردىڭ ىشىندە جەكە ەمحانالارعا اۋىسىپ جاتقان دارىگەرلەردىڭ بارى راس. مۇندا قالتالى ازامات­تار مىقتى مامانعا, قارا­پايىم جۇرتشىلىق وسال ما­مان­عا جۇگىنەدى دەگەن تۇسىنىك قا­لىپ­تاسپاعانى دۇرىس. وسى تۇستا انا مەن بالا دەنساۋلىعىن ساقتاۋ دەپارتامەنتىنىڭ ديرەكتورى م.ەمبەرگەنوۆا ءار وڭىردەگى پەريناتالدىق ورتالىقتاردا ۋدز ماماندارىنىڭ بىلىكتىلىگى نازاردان تىس قالمايتىنىن ايتتى. ويتكەنى سالاداعى ءاربىر مامان انا مەن بالا دەنساۋلىعىنداعى قانداي دا ءبىر كىناراتتى قالت جىبەرمەۋگە ءتيىس. تاعى ءبىر ماڭىزدى حاباردى ايتار بولساق, اتالعان دەپار­تامەنتتىڭ باسشىلىعى مينيس­تر­لىككە تاريفتەردى كوتەرۋ تۋرالى ۇسىنىس تاستاپ وتىر.

– ويتكەنى وسى انا مەن بالا ورتالىعى بار, وڭىرلەردە باسقا دا پەريناتالدىق ورتالىقتار بار, ونداعى ماماندار ءبىر ادامنىڭ عانا ەمەس, انا مەن بالانىڭ ومىرىنە جاۋاپتى. الەۋمەتتىك مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ قورى­نان قارالعان قارجى انا مەن بالانى كۇتۋگە جۇمسالاتىن شى­عىن­داردى تولىق جابۋعا ءتيىس قوي. وزدەرىڭىز كورگەندەي, وسى ورتالىقتاعى رەانيماتسيا بولىم­شەسىندە قانشاما بالا جاتىر. ولارعا كورسەتىلەتىن كومەك, ما­مان­داردىڭ ەڭبەگى, ءدارى-دار­مەكتەر بار. بۇل تاريفتەردىڭ تۇرعىندارعا قاتىسى جوق. بار­لىق جۇكتى ايەل – مەملەكەتتىڭ قاراۋىندا. ولار تۇگەل تەگىن كومەك الادى, – دەپ قارجىلاندىرۋ جا­يىن ايتتى م.ەمبەرگەنوۆا.

مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىمەن ورتالىقتىڭ جانىنان 350 توسەك-ورىنعا شاقتالعان حيرۋرگيالىق بلوك اشىلادى ەكەن. قازىر ول نىساننىڭ جوبالىق-سمەتالىق قۇجاتتارى ازىرلەنىپتى. كوپ ۇزاماي نىساننىڭ قۇرىلىسى اياقتالىپ, پايدالانۋعا بەرىلسە, وڭىرلەردەن كەلەتىن اۋىر جاع­دايداعى انالارعا مەدي­تسي­نالىق كومەك كورسەتۋ جايى قازىرگىدەن دە ىلگەرىلەي ءتۇسۋى كەرەك.

بۇگىندە 2015 جىلى قۇرىلعان «University Medical Center» كورپوراتيۆتىك قورىنىڭ قۇرا­مىندا 3 ءىرى مەديتسينالىق ورتالىق بار. ونىڭ ىشىندە انا مەن بالا ورتالىعىمەن قوسا, كارديوحيرۋرگيا ورتالىعى جانە رەسپۋبليكالىق دياگنوس­تيكا ورتالىعى بار. وسى ءۇش مەديتسينالىق مەكەمەدە 3,5 مىڭ مامان ەڭبەك ەتسە, ونىڭ ىشىندە 700-گە جۋىق دارىگەر بار. ماماندار ورتالىقتاردىڭ ءبىر جەرگە شوعىر­لانۋىن ءساتتى قادام دەپ باعالاپ وتىر. سەبەبى قازىر كارديوحيرۋرگتەر جۇرەك وپەراتسيا­لارىن انا مەن بالا ورتالىعىنا بارىپ تا جاسايتىن بولعان. ەندى جۇكتى ايەلدەردىڭ جۇرەگىنە وپەراتسيا جاساۋ ءۇشىن ورتالىقتان ورتالىققا سابىلماسا دا بولادى. ورتالىقتا انا مەن بالانىڭ دەنساۋلىعىن ساقتاۋ ءۇشىن ىسكە اسىپ جاتقان شارۋالار بۇدان دا كوپ. ءبىز سونىڭ بىرنەشەۋىنە عانا توقتالدىق.

وسى كۇنى ءبىز مينيسترلىككە قاراستى العاشقى مەديتسينالىق-سانيتارلىق كومەك كورسەتەتىن رەسپۋبليكالىق ورتالىققا ايالدادىق. استاناداعى №10 ەمحانا نەگىزىندە جۇمىس ىستەيتىن ورتالىق بىلتىر اشىلعان. مۇنداعى دارىگەرلەر اۋرۋدىڭ الدىن الۋ جانە كەز كەلگەن دەرتتى باستاپقى ساتىسىندا ەمدەۋدە قولداناتىن ۇزدىك ءادىس-تاسىلدەردى مەڭگەرىپ, تاجىريبەگە ەنگىزۋدى كوزدەپ وتىر ەكەن. بۇدان كەيىن جول تۇسكەن اكادەميك ن.د.باتپەنوۆ اتىنداعى ۇلتتىق تراۆماتولوگيا جانە ورتوپەديا عىلىمي ورتالىعىندا دا جاڭاشىلدىق كوپ. مەكەمە باسشىلىعى تراۆماتولوگيا سالاسىندا مەيلىنشە وزىق تەحنولوگيالاردى پايدالانۋدى كەيىنگە قالدىرعان ەمەس. سەبەبى جاڭاشىلدىققا ۇمتىلساق قانا, ەل مەديتسيناسىن وركەندەتۋگە جول اشىلادى.