– قۇرمانبەك جۇماعالي ۇلى, «ۇلتتىق كينونى قولداۋ ورتالىعىنا» كەلگەنىڭىزگە جىل تولدى. وسى ۋاقىت ارالىعىندا اۋىز تولتىرىپ ايتاتىن قانداي ىستەر اتقارىلدى؟
– كينو سالاسى ءۇشىن ءبىر جىل كوپ ۋاقىت ەمەس. الايدا ءبىراز شارۋا ەڭسەرىلدى. ورتالىققا كەلگەن ساتتەن-اق كورەرمەننىڭ كوڭىل تورىنەن ورىن الاتىن تۋىندىلاردىڭ سانىن ارتتىرساق دەگەن ماقسات قويدىق. قازاق كينوسىنا قانداي سەرپىلىس قاجەت دەگەن وي مازا بەرمەدى.
الدىمەن ساراپتاما كەڭەسىنىڭ مۇشەلەرىمەن, وسى سالادا جۇرگەن ماماندارمەن كەزدەستىم. كينوگەر قاۋىممەن پىكىر الماسىپ, كاسىبي مامانداردىڭ ويىن تارازىلادىق. ويتكەنى ماقسات ورتاق – قازاق كينوسىن بيىك بەلەستەرگە جەتەلەۋ. جۇمىستا جۇيە قالىپتاستىرىپ, تەك سونى العا سۇيرەۋگە كۇش سالدىق. سەبەبى جۇيەلى جۇمىس قانا ناتيجەگە باستايدى. مادەنيەت جانە اقپارات ءمينيسترى ايدا بالاەۆا دا بۇل ماسەلەگە ەرەكشە نازار اۋدارادى. كينو ورتالىعى جانىنداعى ساراپتاما كەڭەسىنىڭ مۇشەلەرىمەن كەزدەسۋىندە دە مينيستر وسىعان ماڭىز بەرگەن بولاتىن.
بيىلدان باستاپ ءبىز كينوگەرلەردىڭ ۇسىنىسىن ەسكەرىپ, كينوجوبالار كونكۋرسىنا وزگەرىس ەنگىزدىك. استىن سىزىپ كورسەتەتىن ورتاق جۇمىس – وسى. «بارماق باستى, كوز قىستى» ارەكەت كەلمەسكە كەتۋى ءتيىس. ماقساتىمىز – وسىنداي ماڭىزدى ءىس سەنىپ تاپسىرىلعان سوڭ, ىرىكتەۋدىڭ اشىق ءارى ءادىل ءوتۋىن قامتاماسىز ەتۋ. مەملەكەتتىڭ ءبىر تيىنى دا ساپاسىز ستسەناري مەن كوركەمدىگى تومەن كارتيناعا بولىنبەۋى ءتيىس دەپ ەسەپتەيمىن.
– بيىلعى ىرىكتەۋدىڭ جاڭا ەرەجەلەرگە ساي ۇيىمداستىرىلعانىن ايتىپ قالدىڭىز. مۇندا قانداي وزگەرىستەر بار؟
– قاڭتار ايىندا باسىم تاقىرىپتاردى جاريالادىق. كينوگەرلەر ءۇشىن ستسەناري جازۋ, تولىمدى وي قورىتۋعا ءۇش اي ۋاقىت بەردىك, سودان سوڭ الدىمەن تەك ستسەناريلەر تالداندى. ال ەكىنشى كەزەڭدە قۇجاتتار قارالىپ, انىقتالعان قاتەلەردى تۇزەتۋگە ءۇش كۇن ۋاقىت بەرىلدى. مۇنداي مەحانيزم بۇرىن بولماعان. الدىڭعى ەرەجەدە قاتە قۇجات تاپسىرساڭ, ونى وزگەرتە الماس ەدىڭ. ارىپتەستەرىم رەنجي قويماس. مەملەكەتتەن قوماقتى قارجى الىپ, كينو تۇسىرگىڭ كەلسە, وتكىزەتىن قۇجاتتار دا ءمىنسىز بولۋى ءتيىس قوي. ويتكەنى ونىڭ ءار تيىنى ەسەپتەۋلى. ەرتەڭگى كۇنى ەسەبى الىناتىن, زاڭ الدىندا جاۋاپ بەرىلەتىن, تەكسەرىلەتىن قۇجاتتار. سوعان جاۋاپكەرشىلىكپەن قاراۋ كەرەك.
– ول كىسىلەر شىعارماشىلىق ادامدارى عوي. قاعازباستىلىققا سالعان دۇرىس پا؟
– وتىنىمدەر ەرەجەگە ساي بولىپ, مەرزىمىنەن كەشىكپەي كەلسە قۋانامىز. نەگىزىنەن قۇجاتتارىنا ىجداعاتتى كومپانيانىڭ اتقارعان ءىسى دە ساپالى شىعادى.
بۇل ورايدا كينو ورتالىعى كونكۋرس كەزىندە ۇزدىكسىز كەڭەس بەرۋدى نازاردان تىس قالدىرمايدى. ماقساتىمىز اشىق ءارى ءادىل كونكۋرس وتكىزۋ بولدى. سوندىقتان بايقاۋدىڭ بارلىق كەزەڭىنە قاتىستى اقپاراتتاردىڭ قولجەتىمدى بولۋىن نازاردا ۇستادىق. كينوگەر ەمەس, كەز كەلگەن ەل تۇرعىنى پيتچينگ بارىسىن ونلاين كورە الاتىنداي جاعداي جاسالدى. وسىدان ارتىق قانداي اشىقتىق كەرەك؟ ءوز باسىم بىردە-ءبىر جوباعا بايلانىستى پىكىر بىلدىرمەدىم, ساراپتاما كەڭەسىنىڭ جۇمىسىنا مۇلدەم ارالاسقام جوق. ءبىزدىڭ ورتالىق – بىرىڭعاي وپەراتور. سوندىقتان ساراپتاما كەڭەسىنىڭ شارۋاسىنا ارالاسىپ, باس سۇعاتىن قۇقىم جوق. ءبارى دە ادىلەتتى بولۋىنا باسىمدىق بەردىك.
ساراپتاپ قاراساق, بيىلعى كونكۋرسقا انيماتسيا, دەرەكتى, ويىن فيلمدەرى ساناتى بويىنشا 465 ءوتىنىم كەلىپ ءتۇستى. بۇل رەتتە تالاپتار تاسادا قالماي, ستسەناريدىڭ باسىم تاقىرىپتارعا ساي كەلۋى, سيۋجەت قۇرىلىمى مەن دراماتۋرگيا قاعيداتتارىنا باسا نازار اۋدارىلدى. وسىلايشا, 101 ستسەناري كەلەسى كەزەڭگە جولداندى, ال ەكىنشى كەزەڭگە 87 جوبا ىرىكتەلدى.
18-20 ماۋسىم ارالىعىندا الماتىدا اشىق قورعاۋ, ياعني پيتچينگ ءوتتى. ساراپتاما كەڭەسىنىڭ مۇشەلەرى ۇلتتىق كينوعا سۇبەلى ۇلەس قوساتىن كينوكارتينالاردى ىرىكتەۋگە بار كۇش-جىگەرىن سالدى. تالقىلاۋ اياقتالعاننان كەيىن ۇلتتىق فيلمدەر دەپ تانىلۋعا ءۇمىتتى 29 كينوجوبا ساراپتاما كەڭەسىنىڭ وڭ قورىتىندىسىنا يە بولدى. ورتالىق ساراپتاما كەڭەسىنىڭ قورىتىندىسىن ۆەدومستۆوارالىق كوميسسيانىڭ قاراۋىنا ەنگىزدى. جاقىندا كوميسسيا وتىرىسى ءوتتى, مەملەكەتتىك قولداۋعا ءۇمىتتى كينوجوبالاردى قارجىلاندىرۋ ماسەلەسى تالقىلاندى. وتىرىس قورىتىندىسى بويىنشا ولار 18 جوبانى قولداۋعا ۇسىنىم بەردى. ولاردىڭ قاتارىندا دياس بەرتيستىڭ «كەنجەم قايدا؟» ءفيلمى بار. وندا كەنجە بالانىڭ تاعدىرى باياندالىپ, وتباسى قۇندىلىعى سۋرەتتەلەدى. ايتا كەتۋ كەرەك, جاس رەجيسسەر بۇعان دەيىن «پريگوۆور», «يگروك», «چەرنىي دۆور» سەكىلدى تۋىندىلارىمەن تانىمال بولدى.
«قازاقفيلم» جوبالارىنىڭ ىشىندە «بۇركىتشى», «جۋسان» فيلمدەرى بار. «بۇركىتشى» كوركەم ءفيلمى اۋىلداعى جۇمباق جاعدايدىڭ بەتىن اشۋعا تىرىسادى.
ال «جۋسان» ادامگەرشىلىك, گۋمانيزم ماسەلەلەرىن قوزعايدى. «ادامزاتقا ىزدەۋ سالامىن» انيماتسيالىق ءفيلمى جاساندى ينتەللەكتىڭ مۇمكىندىكتەرىن پاش ەتپەك. بۇل جوباعا انيماتسيا سالاسىندا تاجىريبەسى بار, «حالىقارالىق ÁMEN Animation film» فەستيۆالىندە نومينانت بولعان رەجيسسەر جانات جايلىباي جەتەكشىلىك ەتەدى. ال رەجيسسەر ءامىرجان قازيەۆتىڭ «جىبەك» انيماتسيالىق ءفيلمى ارقىلى شىعىس پەن باتىس اراسىنداعى مادەني بايلانىس باياندالادى.
«باتىل بول» دەبيۋتتىك فيلمىنە كەلسەك, رەجيسسەر تاتيانا شيشكينا مەن پروديۋسەر راۋشان بەشىمباەۆا بۇل فيلم ارقىلى ءتىل ماسەلەسىن قاۋزاپ, ەلىمىزدەگى بەرەكە-بىرلىك دەگەن سەكىلدى ماڭىزدى ۇعىمداردى تارقاتقىسى كەلەدى.
ال كەڭ اۋقىمدى كورەرمەندەر اۋديتورياسىنا ارنالعان ء«اليا» ءفيلمى قازاقتىڭ باتىر قىزى ءاليا مولداعۇلوۆانىڭ ەرلىگىن ناسيحاتتاۋدى ماقسات ەتىپ وتىر, رەجيسسەرى – الەن نيازبەكوۆ, ونىڭ وتاندىق پروكاتتا توپ جارعان فيلمدەردە قولتاڭباسى بار. تاجىريبەلى رەجيسسەر قانات تورەبايدىڭ «تۋركەستان-سولو» وقيعالى ءفيلمى دە توپ جارعاندار تىزىمىندە. فيلمدە شۆەيتساريالىق ساياحاتشى, جازۋشى ەللا ماياردىڭ تۇركىستان دالاسىنا ساپارى سۋرەتتەلەدى. ال بىرلەسىپ شىعارىلاتىن «وپەراتسيا ساپفير» ءفيلمى ەلىمىزدىڭ ءيميدجىن حالىقارالىق دەڭگەيدە ارتتىرۋدى كوزدەيدى. ەسىمى الەمگە تانىمال رەجيسسەر تيمۋر بەكمامبەتوۆ فيلم ارقىلى 1994 جىلعى اقش پەن قازاقستاننىڭ ارنايى وپەراتسياسىن اشىپ كورسەتكىسى كەلەدى.
بايقاپ قاراساق, وسى ىرىكتەلگەن دۇنيەلەردىڭ ىشىندە كينو نارىعىندا جەكە دارا دامىپ جۇرگەن جاستاردىڭ جوبالارى كوپ ەكەن. مۇنداي قولداۋدىڭ ماڭىزى زور ەكەنى مەن ايتپاسام دا تۇسىنىكتى. جاستاردىڭ جوبالارى ءوتىپ جاتقاندا, تىلەۋىن تىلەۋدىڭ ورنىنا, اياقتان شالۋدىڭ قاجەتى جوق. جۇمىس جۇرگەن جەردە سىن ايتىلادى. ول ءسوزسىز. الايدا «سىن شىن بولسىن, شىن سىن بولسىن» دەگەن ءسوزدى ۇمىتپاساق ەكەن دەيمىن. بۇل – قاي سالانىڭ دا بالاعىنان تارتىپ, دامۋىنا جول بەرمەۋمەن تەڭ ارەكەت قوي.
سوندىقتان شامدانۋعا ەمەس, دامۋعا, جوباسى وزىپ شىققان ارىپتەستەرگە قولداۋ تانىتۋعا, تىلەكشى بولۋعا بەت تۇزەسەك دەگەن ءوتىنىشىمىز بار. ادىلەتتى قازاقستان دەپ ءجۇرمىز, «ارتىق اۋىز اڭگىمە ارقىلى دەگەنىن جاساتۋ» ءداۋىرى الدەقاشان ءوتىپ كەتكەنىن ۇعىنايىق.
– كينو ورتالىعىنىڭ بۇگىنى مەن وتكەنىن سالىستىرۋعا بولا ما؟ وزگەشەلىك بار ما؟
– ەسىگىمىز كينوگەرلەر ءۇشىن ءاردايىم اشىق. ماسەلە تۋىنداي ما, كەلسىن. جان-جاقتى سارالايمىز, شەشىلۋ جولىن زاڭ اياسىندا قاراستىرامىز. جاقىندا عانا بىلتىر جوبالارى ىرىكتەۋدەن ءوتىپ, جۇمىسقا كىرىسكەن شىعارماشىلىق توپ وكىلدەرىمەن ارنايى كەزدەستىم. قوردالانىپ قالعان تۇيتكىلدەردى تالقىلادىق. ورتاق مامىلەگە كەلدىك. وسىلايشا, جۇمىس تا جۇيەلەنىپ سالا بەرەدى.
بيىل 5 جىلدىعىن اتاپ وتكەن ورتالىق وتاندىق كينويندۋستريا سالاسىنا قارقىندى قادام باسىپ جاتىر. جەتىستىك از ەمەس, ماڭىزدىسى, بۇگىنگە دەيىن 120-دان استام كينوجوباعا قارجىلاي قولداۋ كورسەتىلىپتى. ونىڭ ىشىندە 57 تولىقمەتراجدى فيلم, 30 دەرەكتى فيلم, 26 قىسقامەتراجدى كارتينا جانە 10 انيماتسيالىق تۋىندى بار. ەڭ باستىسى وسى جارقىن جوبالار كورەرمەننىڭ ىقىلاسىنا بولەندى. وعان تولىقمەتراجدى «دوس-مۇقاسان», «پاتريوتتار ۋاقىتى», «ۆurkit» ەكشن ءفيلمى دالەل بولا الادى.
بۇعان قوسا ءاربىر تۋىندى ءتۇسىرىلىپ بولعان سوڭ سورەدە شاڭ باسىپ قالماۋى ءتيىس. بايقاپ قاراساڭىزدار, قازىر ورتالىقتىڭ فيلمدەرى پروكاتقا ۇزبەي شىعىپ جاتىر. بيىلدىڭ وزىندە العاش رەت كينوالماناح رەتىندە تۇسىرىلگەن «الماتى, يا ليۋبليۋ تەبيا!», «ادام ي الما», اعارتۋشى احمەت بايتۇرسىن ۇلى سىندى تۇلعامىزدىڭ ءومىرىنىڭ كەيبىر كەزەڭدەرىن ايشىقتايتىن «سوڭعى ۇكىم» ءفيلمى, شىنايى وقيعاعا نەگىزدەلگەن «وپەراتسيا نابات», جىر الىبىنا ارناعان «جامبىل. جاڭا ءداۋىر» فيلمدەرىن كورەرمەن جىلى قابىلدادى. جاقىن ارادا جاس رەجيسسەر ايتورە جولداسقاليدىڭ «شۋلاما» ءفيلمى ەل كينوتەاترلارىنا جول تارتتى. اسحات كۋچينچيرەكوۆتىڭ «باۋىرىنا سالۋ» ءفيلمى كورەرمەننىڭ جۇرەگىن ءجىبىتىپ سالا بەردى. مۇنىڭ بارلىعى شىعارماشىلىق ۇجىمدارمەن ءجيى كەزدەسىپ, تىلدەسىپ, ورتاق شارۋانى جۇيەلەۋدىڭ ارقاسىندا.
بۇعان قوسا قىزمەتكە كەلگەلى جوبا مەنەدجەرلەرىن بەكىتتىك, ياعني ورتالىقتاعى ءوندىرىس ءبولىمىنىڭ قىزمەتكەرلەرى ءار جوبانى جىكتەپ ءبولىپ الىپ, ورىندالۋىنا باسا نازار سالادى. بارلىق جوبانى العاشقى كۇننەن, ياعني «تارەلكە شاعۋدان» باستاپ, پرەمەراعا دەيىن باقىلاۋدا ۇستايدى. قازىر ولار بىلتىر پيتچينگتەن وتكەن 18 جوبانىڭ جايىن سارالاپ وتىر. فيلمدەردىڭ ءوندىرىسى اياقتالۋعا جاقىن. ولاردىڭ قاتارىندا 2011 جىلى تارازداعى لاڭكەستى قۇرىقتاۋ بارىسىندا ەرلىكپەن قازا تاپقان عازيز بايتاسوۆ تۋرالى «كاپيتان بايتاسوۆ» ءفيلمى بار. لۋدومانيا تاقىرىبىن قوزعايتىن «يگرومانكا» جوباسى دا كورەرمەنگە ۇسىنىلادى. بۇل تۋىندىدان ءاربىر ادام ويماقتاي وي ءتۇيىپ, ساباق السا دەگەن نيەتىمىز بار. فۋتبول جايىندا ءتۇسىرىلىپ جاتقان «قايرات» ءفيلمى دە جاستاردىڭ سالاۋاتتى ءومىر سالتىن ۇستانۋعا جانە سپورتقا دەگەن قۇلشىنىسىن وياتادى دەپ سەنىم ارتىپ وتىرمىز. «فەيكوۆىي ارمان», «ماڭعىستاۋ – تەتيس مۇحيتىنىڭ ورنى» فيلمدەرىنىڭ ءتۇسىرىلىمى اياقتالدى. بالالار كونتەنتىن دە شەت قالدىرعان ەمەسپىز. ماسەلەن, وتكەن جىلى پيتچينگتەن سۋىرىلىپ العا شىققان جوبالاردىڭ اراسىندا «الان تۋرالى اڭىز» انيماتسيالىق ءفيلمى بار.
– «قازاقفيلم» انيماتورلارى «التىن ادام» انيماتسيالىق فيلمىنە قاتىستى ماسەلە كوتەرگەنىن بىلەسىز. جاعداي نەگە شيەلەنىستى؟
– بۇل جوبا كينو ورتالىعىنا 4 جىل بۇرىن, ياعني 2020 جىلى ۇسىنىلىپ, باستالعان. جالپى قۇنى – 378 ملن تەڭگە. كەلىسىمشارت بويىنشا ول 2021 جىلى اياقتالۋى ءتيىس بولاتىن. بىراق ورىنداۋشى جۇمىستى تولىق اياقتامادى, ءفيلمدى وتكىزبەدى. 2022 جىلى «قازاقفيلم» جوبانى تاعى دا تاپسىرا المادى. 2023 جىلعا دەيىن سوزىلعان جوبادا سوڭعى تۇزەتۋلەر قامتىلماعان بولىپ شىقتى. ورتالىق شىعارماشىلىق ۇجىمنىڭ 3 جىل بويى جوبانى اياقتاي الماي كەلە جاتقان سەبەپتەرىنە تۇسىنىستىكپەن قاراپ, اتقارعان جۇمىستارىنا قاراجات تولەنىپ كەلگەن. ورىنداۋشىعا ىستەگەن جۇمىسى ءۇشىن 294 ملن تەڭگە ءبولىندى. ال قالعان 84 ملن تەڭگە جوبا 2023 جىلى تاعى ۋاقتىلى اياقتالماعاندىقتان, بەرىلمەي, بيۋدجەتكە قايتارىلدى. ساراپتاما كەڭەسى جوباعا قاتىستى 126 ەسكەرتۋ ەنگىزگەن. بۇل تۇيتكىلدى تۇستار جوعارىدا ايتقانىمداي, ۋاقتىلى تۇزەتىلمەگەن بولىپ شىقتى.
ماسەلە جىلدارعا سوزىلعاندىقتان ۇلتتىق كينونى قولداۋ ورتالىعى مەن «قازاقفيلم» اراسىنداعى ءىس سوتقا جەتتى. ويتكەنى اياقتالماعان جوباعا مەملەكەت قارجى بولە المايدى.
تاعى ءبىر ەسكەرەتىن دۇنيە, وسىدان ءبىر اي بۇرىن «قازاقفيلم» باسشىسىمەن بىرگە سوت شەشىمىن ورىنداۋ جونىندەگى مەدياتيۆتى كەلىسىمگە كەلدىك. مۇنى الەۋمەتتىك جەلىدەگى پاراقشالارىمدا دا جازدىم. «قازاقفيلم» جانە جوباعا جاۋاپتى ۇجىم جوبانى ءوزارا كەلىسىم ارقىلى اياقتاپ, «التىن ادام» انيماتسيالىق ءفيلمىن پروكاتقا شىعارادى. ودان تۇسكەن تازا تابىستىڭ 20%-ى كينو ورتالىعىنا اۋدارىلسا, قالعان 80%-ى «قازاقفيلمنىڭ» ۇلەسىندە قالادى. وسىلايشا, «قازاقفيلم» بۇل جوبانىڭ ءتۇسىرىلىم توبى الدىنداعى بەرەشەگىن وتەيدى.
ۇلتتىق كينونى قولداۋ ورتالىعىنىڭ بيۋدجەتى ءسىز بەن ءبىزدىڭ قارجىمىزدان قۇرالعان. سوندىقتان ءار تيىننىڭ سۇراۋى بارىن تاعى ءبىر ەسكەرۋىمىز قاجەت. ماسەلەنىڭ زاڭ تۇرعىسىنان شەشىلىپ جاتقانى دا سودان جانە ءبىز ورتالىق جوبالارىنا قاتىستى مۇنداي ماسەلەلەر بارىن جاسىرمايمىز. ماسەلەن, قازىر وندىرىسىنەن شيكىلىك شىققان
5 فيلم بار. ولارمەن دە ماسەلە زاڭ اياسىندا شەشىم تابادى.
– ورتالىقتىڭ جەتكەن جەتىستىكتەرى تۋرالى دا اقپارات قىزىق. ويتكەنى نەگىزگى ماسەلەلەر ايتىلدى...
– قۋانا بولىسەر جاڭالىعىمىز – بيىلعى حالىقارالىق كانن كينوفەستيۆالى اياسىنداعى Marche Du Film كينونارىعىنا قاتىسۋىمىز. فرانتسياداعى رalais سارايىندا العاش رەت «Kazakhcinema» ستەندى قويىلدى. بۇل وتاندىق كينووندىرىس ءيميدجىن قالىپتاستىرۋعا, بىرلەسكەن كينووندىرىستى دامىتا وتىرىپ, شەتەلدىك سەرىكتەستەر تارتۋعا, سونداي-اق وتاندىق فيلمدەردىڭ تانىمالدىعىن ارتتىرۋعا مۇمكىندىك بەردى. شارا اياسىندا ەۋروپالىق كينوستۋديالاردىڭ, كينووندىرىستى قولداۋعا باعىتتالعان شەتەلدىك قورلاردىڭ, كينويندۋسترياداعى ماركەتينگتىك كومپانيالاردىڭ باسشىلارىمەن بىرقاتار ىسكەرلىك كەزدەسۋ وتكىزدىك. كانن فەستيۆالى اياسىندا فرانتسيانىڭ ۇلتتىق كينەماتوگرافيا جانە انيماتسيا ورتالىعىمەن كەلىسىمگە قول قويدىق. الداعى ۋاقىتتا فرانتسيالىق ارىپتەستەر كينو ءوندىرىسىن حالىقارالىق دەڭگەيدە ىلگەرىلەتۋگە قاتىستى ينسايدتارىمەن بولىسەدى. ال ول جاڭا پەرسپەكتيۆالارعا جول اشپاق.
كينونارىققا قاتىسۋ بارىسىندا گرۋزيانىڭ ۇلتتىق كينو ورتالىعى ديرەكتورىنىڭ مىندەتىن اتقارۋشى كوبي حۋبۋنايمەن دە مەموراندۋمعا قول قويدىق.
– ەندىگى كەزەكتە حالىقارالىق دەڭگەيدە ەل ابىرويىن اسقاقتاتقان تۋىندىلارعا توقتالساق...
– وتاندىق كينو سوڭعى جىلدارى قارقىندى دامىپ كەلەدى. كورسەتكىش جامان ەمەس سياقتى. ونى دا كورەرمەننىڭ پاتشا كوڭىلى تارازىلايدى. تۋىندىلارىمىز الەمنىڭ بارلىق كينوفەستيۆالىنە قاتىسىپ قانا قويماي, قانجىعالارىنا دا جۇلدە تولتىرىپ كەلىپ جاتىر. جاقىندا رەجيسسەر دانيار سالاماتتىڭ «تالاق» كارتيناسى شانحاي حالىقارالىق كينوفەستيۆالىندە توپ جاردى.
تورونتو قالاسىنداعى Peaks Central Asian Film Festival اياسىندا «سابىر» ءفيلمىنىڭ سولتۇستىك امەريكاداعى پرەمەراسى ءوتتى. كينورەجيسسەر ءادىلحان ەرجانوۆتىڭ «دالا قاسقىرى» ءفيلمى دە Reims Polar 2024 كينوفەستيۆالىندە فرانتسۋز سىنشىلارى قاۋىمداستىعىنىڭ سىيلىعىمەن ماراپاتتالدى. جۋىق ارادا ورتالىق فيلمدەرى ءداستۇرلى «سىنشىلار تاڭداۋى – 2024» كينوسىيلىعىندا ءتۇرلى نوميناتسيالاردى ەنشىلەگەنىن ايتۋ قاجەت.
– ال حالىقارالىق فەستيۆالداردا جۇلدە العان كينولار شەتەلدىك پروكاتقا شىعىپ جاتىر ما؟
– مىسالى, رەجيسسەر دارەجان ومىرباەۆتىڭ «اقىن» ءفيلمى بىلتىر فرانتسيادا پروكاتتا بولدى. سول فرانتسيانىڭ كورەرمەنى ءبىزدىڭ ءادىلحان ەرجانوۆتىڭ فيلمدەرىن جاقسى كورەدى. رەجيسسەردىڭ جاڭا تۋىندىلارى پروكاتقا شىعىپ تۇرادى. ءبىزدىڭ «پاتريوتتار ۋاقىتى» ەڭ كوپ قاراجاتتى رەسەيدىڭ پروكاتىنان جينادى. بۇل اسكەري ەكشن-دراما جانە كورشىلەس ەلدە وزەكتى تاقىرىپ بولعاندىقتان, جاقسى كورسەتكىشكە قول جەتكىزدى. تۋىندى قىتايدا دا كينوتەاترلاردان كورسەتىلدى. جاس كينەماتوگرافيستەرىمىزدىڭ «جانىم, تى نە پوۆەريش» ءفيلمىن ايگىلى HBO ساتىپ الىپ, كورەرمەندەرىنە ۇسىندى. بۇل – ۇلكەن جەتىستىك.
– سۇحباتتى ورتالىقتى دامىتۋ باعىتىنداعى جوسپارلارىڭىزبەن تۇيىندەسەك..
– جاقىن ارادا ۇلتتىق كينو ورتالىعىنىڭ تۋىندىلارىن ەلىمىزدىڭ بىرقاتار مادەني-كوپشىلىك ورتالىقتارىندا كورسەتسەك دەگەن ويىمىز بار. اسىرەسە, وڭىردەگى كورەرمەن وتاندىق فيلمدەردى تاماشالاۋعا مۇمكىندىك السا دەگەن نيەت باسىم. بۇعان قوسا جىل سوڭىنا دەيىن ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىس تۋرالى «قارا قىز», ءارتۇرلى جانرداعى «ا-ستۋديو» توبىنىڭ اندەرىنە نەگىزدەلگەن «سولدات ليۋبۆي» ميۋزيكلى, سىبايلاس جەمقورلىق تۋرالى «جازا» ەكشن-دراماسى ۇلكەن ەكرانعا جول تارتادى. بۇل باعىتتا ءبىز ءفيلمنىڭ الدىن الا كورسەتىلىمدەرىن تەك بۇرىنعى قالىپپەن الماتىدا عانا ەمەس, باس قالامىز استانادا دا وتكىزۋدى قولعا الدىق. مۇنداعى وي – استانانىڭ دا مادەني باعىتتا دامۋىنا تامشىداي بولسا ۇلەسىمىزدى قوسۋ.
الداعى ۋاقىتتا بيىل پيتچينگتەن وتكەن جوبالاردىڭ جايىن پىسىقتاۋعا كىرىسەمىز. شىعارماشىلىق توپتار بولىنگەن قاراجاتتى دۇرىس جۇمساپ, ساپالى تۋىندى تۇسىرەدى دەپ سەنەمىز.
ونىڭ ۇستىنە پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ كينو سالاسىن رەفورمالاۋ قاجەتتىگىنە زەر سالىپ وتىر. وسىنى نەگىزگە الا وتىرىپ, ورتالىق دامۋعا باستايتىن ۇزاقمەرزىمدى جوسپارلارىن ءتۇزدى. ورتالىق بولاشاقتا ءوزىنىڭ جوبالارىن پروكاتقا شىعارۋ ارقىلى تابىس تابۋدى مەجەلەيدى. بىراق قارجى تابۋ ءۇشىن كينو تۋرالى زاڭعا بىرقاتار وزگەرىس ەنگىزۋ قاجەت. ەگەر پروكاتتان تۇسكەن تابىس تۇگەلدەي ورتالىققا وتسە, ايماقتاردا كينوتەاترلار جاساقتاۋ مۇمكىندىگى اشىلار ەدى. ءبىز اۋىل-ايماقتا ورنالاسقان مادەنيەت ۇيلەرىن جوندەۋدەن وتكىزىپ, شەتتە وتىرعان اعايىنعا ۇلتتىق كينولارىمىزدى, قازاق كينوسىن كورسەتۋگە مۇمكىندىك الار ەدىك.
بۇعان قوسا كينو ورتالىعىنىڭ اكتەرلىك بازاسىن جاساقتاساق دەگەن ويىمىز بار. رەسپۋبليكالىق كاستينگ جاريالاپ, كينوكومپانيالارعا اكتەر تابۋعا جاردەمدەسسەك, ءارى اۋىلداعى تۋما تالانتتاردى ەلگە تانىتساق — اتقارىلعان جۇمىستار لەگى ەسەلەنەرى ءسوزسىز. بۇل باستاما «اينالدىرعان 10 اكتەر بارلىق ءفيلمدى شارلاپ ءجۇر» دەگەن پىكىرلەرگە توقتاۋ سالار ەدى.
سونداي-اق جىل سوڭىنا قاراي كينوگەرلەردىڭ باسىن قوسىپ, ءبىر-ءبىرىمىزدىڭ مەرەيىمىزدى كوتەرىپ, وتكەن جىلعا ەسەپ بەرەتىن قورىتىندى شارا وتكىزسەك دەگەن نيەتىمىز بار.
ءاربىر اتقارعان ءىسىمىزدى سارالاپ, ساراپتاپ ءجۇرۋ ادەتكە اينالعان. اباي بابامىز «ەگەردە ەستى كىسىلەردىڭ قاتارىندا بولعىڭ كەلسە, كۇنىندە ءبىر مارتە, بولماسا جۇماسىندا ءبىر, ەڭ بولماسا ايىندا ءبىر, وزىڭنەن ءوزىڭ ەسەپ ال!» دەيدى عوي. قارا سوزدە ايتىلعان وسى دۇنيە – ومىرلىك ۇستانىمدارىمنىڭ ءبىرى.
– اڭگىمەڭىزگە راحمەت.
اڭگىمەلەسكەن –
جولدىباي بازار,
«Egemen Qazaqstan»
