گاز بەن اۋىزسۋعا ءزارۋ ەلدى مەكەندەر

ءسوزدىڭ شىنى كەرەك, قازىر وڭىردە كوگىلدىر وتىنعا تەك وبلىس ورتا­لىعىنا جاقىن اۋىل-اي­ماقتار عانا قول جەتكىزدى. ونىڭ ءوزى تۇگەلدەي ەمەس. تەكەلى, ەسكەلدى, كوكسۋ سەكىلدى ىرگەدەگى قالا-اۋدانداردا ءالى كۇنگە تولىقتاي گاز جۇرگەن جوق. ما­سەلەن, بۇ­گىندە وبلىستاعى بار بولعانى 33 ەلدى مەكەنگە گاز جەت­كىزىلىپ, 327 مىڭ ادام كوگىلدىر وتىننىڭ يگىلىگىن كورىپ وتىر. مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىنا سايكەس كەلەسى جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن وبلىستاعى 126 ەلدى مەكەندى تابيعي گازبەن قامتاماسىز ەتۋ مىندەتى تۇر.

وسى كۇنى ناقتى 33 ەلدى مەكەنگە گاز بارسا, جىل سوڭىنا دەيىن 30 ەلدى مەكەن گازعا قوسىلىپ, 433 شاقىرىم گاز تاراتۋ جەلىسى سا­لىنادى. ەلدى مەكەندى گازدان­دىرۋدىڭ ەكىنشى كەزەڭىندە اقسۋ, سارقان جانە الاكول اۋدان­دارىنىڭ ەلدى مەكەندەرىنە تا­بيعي گاز جەتكىزىلمەك. بۇگىندە «تال­دىقورعان – ءۇشارال» ماگيس­ترالدىق گاز قۇبىرى قۇرىلى­سىنىڭ جوبالاۋ-سمەتالىق قۇجات­تاماسى ازىرلەنگەن. ۇزىندىعى 302 شاقىرىمدى قۇرايدى. بۇل جۇزەگە اسقاندا 124 مىڭ تۇرعىنى بار 66 ەلدى مەكەن كوگىلدىر وتىنعا قول جەتكىزەدى.

گازداندىرۋ جۇ­مىسى ءجۇ­رىپ جاتقان ەسكەلدى اۋدا­نىنىڭ شى­مىر اۋلىنىڭ جايىنا ۇڭىلەيىكشى. اۋداندا 33 ەلدى مەكەن بار. ءبىرىن­شى كەزەڭدە 21 ەل­دى مەكەندى گازداندىرۋ قاراس­تىرىلسا, بۇ­گىندە 8 اۋىلعا گاز جەت­كىزىلگەن. قالعانىنا گاز قۇ­بىرىن تارتۋ جۇمىسى جۇرگىزىلىپ جاتىر.

«2014 جىلى بۇرىنعى ال­ماتى وبلىسىندا گازداندىرۋ جۇمىسى باستالىپ, الماتىدان تالدىقورعانعا تارتىلعان گاز قۇ­بىرى شىمىر اۋلىنىڭ ىرگە­سىنەن وتكەنىمەن, اۋىلدى گازعا قوسۋ جۇمىسى ءبىراز جىلعا كەشىكتى. اۋىل تۇرعىندارىنىڭ ءوتىنىشى بيىل جۇزەگە اسايىن دەپ تۇر. شىمىر اۋلىندا جالپى 788 ءۇي بار. ونى تولىق تابيعي گازبەن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن 32 شاقىرىم گاز قۇبىرى تارتىلۋى كەرەك. قازىر جوسپاردىڭ 50 پايىزى ورىندالدى. قۇرىلىس جۇمىسىن «الماتى Production Construction & Invest» جشس جۇرگىزسە, جۇمىستىڭ ساپاسىن «تۇران قۇرىلىس» جشس قاداعالاپ وتىر», دەيدى وبلىستىق ەنەرگەتيكا جانە تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىعى باسقارماسىنىڭ باسشىسى ايدوس بەكەتاەۆ.

بۇگىندە مەردىگەر كومپا­نيا­نىڭ جۇمىسى قاربالاس. ءبىر جاقتان قۇبىرلاردى سىرلاۋ, ەندى ءبىر جاقتان دانەكەرلەۋ جۇ­مىسى ءجۇرىپ جاتسا, تاعى ءبىر توبى گاز جەتكىزەتىن شكافتاردى ورنالاس­تىرۋمەن قاربالاس. ەڭ باستىسى, اۋىل تۇرعىندارىنىڭ كوڭىلى شات. كوگىلدىر وتىن ولاردى قىستى كۇنگى ءبىراز اۋرەشىلىكتەن بوساتاتىن بولدى.

تۇرعىنداردىڭ وسىنداي قۋا­نىشتى كوڭىل كۇيىن قاراتال اۋدانىنىڭ ەلتاي اۋىلدىق وكرۋ­گىنە قاراستى سارىبۇلاق اۋلىنا بارعاندا دا بىلدىك. سارىبۇلاق 58 ءۇي تۇراتىن شاعىن اۋىل بول­عانىمەن, جەلدىڭ وتىندە ور­نا­لاسقاندىقتان, اۋىلداس­تار اۋىز­سۋدىڭ تاپشىلىعى جانە ءۇي جىلىتۋدىڭ اۋرەسىنەن شار­شا­عان. بيىل اۋىزسۋ ماسەلەسى تولىق شەشىلىپ, ءاربىر ۇيگە قۇبىر سۋى جەتكىزىلىپتى. ال الداعى ۋا­قىتتا تابيعي گازعا قوسىلىپ, تۇر­عىنداردى تولعاندىرعان ماسەلە تولىعىمەن شەشىلمەك.

اۋىزسۋ دەگەننەن شىعادى, وبلىستا 3 841 شاقىرىم سۋ قۇ­بىرى جەلىسى بار. ورتالىقتان­دىرىلعان سۋمەن – 325, ورتالىق­تاندىرىلماعان سۋمەن – 26, تاسىمال سۋمەن 7 ەلدى مەكەن قام­­تاماسىز ەتىلگەن. بيىل سۋمەن جابدىقتاۋ جەلىلەرىن سالۋ جانە كۇردەلى جوندەۋدەن وتكىزۋ بو­يىن­شا 25 جوبا ىسكە اسىرىلىپ جاتىر. ونىڭ 22-سىندە جۇمىس ءجۇرىپ جاتىر. ناتيجەسىندە, جىل سوڭىنا دەيىن 428,5 شا­قىرىم جەلى سالىنىپ, 2 اۋىل ورتالىقتاندىرىلعان سۋعا قارىق بولادى. كەلەسى جىلدىڭ سوڭىندا وبلىستىڭ 331 ەلدى مەكەنى (92,5%) ورتالىقتاندىرىلعان سۋمەن قام­­تاماسىز ەتىلمەك.

اۋىزسۋمەن جابدىقتاۋ – تال­دىقورعان قالاسىندا دا وزەكتى ماسەلە. سەبەبى جىل سايىن جاڭا شاعىن اۋداندار قوسىلىپ جاتىر. سوعان وراي اۋىزسۋعا دەگەن قاجەتتىلىك ارتىپ كەلەدى. اسىرەسە جاڭادان بوي كوتەرگەن «جاستار-1» شاعىن اۋدانى تۇرعىندارى ءۇشىن اۋىزسۋ مەن سارقىندى سۋلاردى اعىزاتىن كارىز جۇيەسى باس اۋىرتاتىن دۇنيە ەدى. شاعىن اۋداندا 158 ءۇي بار. وسىعان وراي 9,8 شاقىرىم سۋ قۇبىرى مەن كارىز جەلىسى تار­تىلماق. قازىردە جوبانىڭ 20 پايىزى اتقارىلعان. سۋ مەن كارىز قۇبىرى ءار ءۇيدىڭ قاقپاسىنىڭ الدىنا دەيىن جەتكىزىلەدى. ال تۇر­عىن ۇيلەرگە كىرگىزۋ جۇمىسىن ءار وتباسى ءوز قارجىسىمەن جاساپ الادى. قۇرىلىس جۇمىسىن جۇر­گىزىپ جاتقان «قۇرىلىس ساپا» جشس وكىلدەرىنىڭ ايتۋىنشا, قىركۇيەكتىڭ سوڭىنا دەيىن جوبا تولىعىمەن اياقتالادى.

تالدىقورعان قالاسىنىڭ دا­رابوز انا, اباي, قابانباي باتىر, بالپىق بي كوشەلەرى بويىنشا 1,8 شاقىرىم جىلۋ جەلىلەرىن قايتا جاڭعىرتۋ جۇمىسى جال­عاسىپ جاتىر. بىلتىر اباي كوشەسى بويىنشا 600 مەتر جەلى تارتىلىپ, قابانباي باتىر كوشەسىنە 4 جىلۋ كامەراسى ورناتىلدى. بيىل قابانباي باتىر جانە دارابوز انا كوشەلەرىندە ۇزىندىعى 700 مەتر جىلۋمەن جابدىقتاۋ جەلىسىن قايتا جاڭارتۋ جۇمىسى باستالدى. الداعى ۋاقىتتا بالپىق بي كو­شەسى بويىنشا قالعان 500 مەتر جىلۋ جەلىسى باستالادى دەپ جوس­پارلانىپ وتىر. وسى جوبانى ىسكە اسىرۋ ناتيجەسىندە قالانىڭ ورتالىق بولىگىندە جانە «قاراتال» شاعىن اۋدانىندا قۋاتى 42,5 گكال/ساع بولاتىن №2 ورتالىق قازاندىق ىسكە قوسىلادى. بۇل ءوز كەزەگىندە «باس­قۋات» قازاندىعىنا جۇكتەمەنى ايتارلىقتاي تومەندەتەدى. قا­بان­باي باتىر كوشەسى بويىن­داعى جۇمىس قىركۇيەكتىڭ سوڭىنا دەيىن بىتۋگە ءتيىس. سونىمەن قاتار تال­دىقورعان قالاسىنداعى قا­بىليسا جىراۋ كوشەسى بويىنداعى 1,1 شاقىرىم جىلۋ جەلىسىن اۋىس­تىرۋ «تالدىقورعان جىلۋسەرۆيس» جشس ەسەبىنەن جۇرگىزىلىپ جاتىر.

«قابانباي باتىر كوشەسى بويىن­دا جاسالىپ جاتقان جۇ­مىستان ءالى كۇنگە ەشقانداي كەمشىلىك انىقتالعان جوق. قولعا الىنعان جوبالار بيىلعى جىلىتۋ ماۋسىمى باستالعانشا بىتەدى. كۇندەلىكتى قاداعالاپ, اپتا سايىن مونيتورينگ جۇرگىزىپ تۇرامىز. وتكەن جىلى جىلىتۋ ماۋسىمى باستالعان تۇستا ءبىردى-ەكىلى كەلەڭسىز جاعداي بولدى. ول جۇمىسشىلاردىڭ تا­­جى­ريبەسىزدىگى جانە جاۋاپ­سىز­دىعىنان بولعانى انىقتالدى. بيىل تۇرعىنداردى الاڭداتاتىن جاعداي ورىن المايتىنىنا سەنىم بىلدىرەمىن», دەيدى ا.بەكەتاەۆ.

اگرارلى ءوڭىر تەك قانا اۋىل شارۋا­شىلىعىنا عانا ەمەس, وسىنداي ىشكى ماسەلەلەرگە دە نازار اۋدارسا دەيدى اۋىل تۇر­عىندارى. سەبەبى گاز, سۋ, تۇرعىن ءۇي تاقى­رىبى – وبلىس­تىڭ ەڭ وسال تۇسى دەسەك بولادى. اتقارىلىپ جات­قان جۇ­مىستاردىڭ اۋقىمىن كورىپ, ءوڭىردىڭ كوممۋنالدىق سا­لا­سىنىڭ جاقساراتىنىنا سەنگىمىز كەلەدى.

جەتىسۋ وبلىسى