ميلليارد تەڭگە تاۋداي قوقىستى رەتتەي الا ما؟

مەملەكەت باسشىسى ۇكىمەتتىڭ كە­ڭەي­تىلگەن وتىرىسىندا ينۆەستورلاردى تارتا وتىرىپ, ءىرى قالا­لاردا قاتتى تۇرمىستىق قال­دىق­تاردى قايتا وڭدەۋ زاۋىت­تا­رىن سالۋ جونىندە تاپسىرما بەرگەن. ناۋرىز ايىندا پرەمەر-مينيستر ولجاس بەكتەنوۆتىڭ توراعالىعىمەن وتكەن ۇكىمەت وتىرىسىندا ءىرى قالا­لاردا قاتتى تۇرمىستىق قال­دىق­تاردى قايتا وڭدەۋ زاۋىتتا­رىن سالۋ ماسەلەسى قارالدى. ەكو­لو­گيا جانە تابيعي رەسۋرس­تار ءمينيسترى ەرلان نىسانباەۆتىڭ ايتۋىنشا, قالدىقتاردى باسقا­رۋ سالاسىنداعى جوبالاردى جەڭىلدىك­پەن قارجى­لاندىرۋ تەتىگى بەكىتىلدى. بۇعان قوقىس تاسيتىن كولىكتەر ساتىپ الۋ, سۇرىپتاۋ جەلىلەرىن ىسكە قوسۋ جانە قايتا وڭدەۋ كاسىپورىندارىن قۇرۋ جوبالارى كىرەدى.

«قالدىقتاردى قايتا وڭدەۋ, سۇرىپتاۋ جانە ءونىم الۋعا با­عىت­تالعان مينيستر­لىك­تىڭ ءوز مىن­دەتتەمەلەرى بار. «جاسىل» ەكو­نوميكاعا كوشۋ تۇجىرىم­داما­سىنا سايكەس 2030 جىلعا قاراي كوم­مۋنالدىق قالدىقتاردى قايتا وڭدەۋ كورسەتكىشىن 40%-عا جەتكىزۋ جۇمىستارىن قولعا الدىق. ۇكىمەت باعدارلاما ازىرلەدى. مۇنىڭ ىشىن­دە قالدىقتاردى باسقارۋ سا­لا­­سىن­داعى جوبالارعا 3%-بەن, 3 جىل­دان 15 جىلعا دەيىن نەسيە بەرىلەدى», دەيدى ەكولوگيا جانە تابيعي رەسۋرستار مينيسترلىگى, قال­دىقتاردى باسقارۋ دەپار­تامەنتى كوم­مۋنالدىق قالدىقتار باسقارماسىنىڭ باسشىسى ابىلاي المۇقانوۆ.

مەملەكەتتەن الداعى ءۇش جىلعا 185 ملرد تەڭگە شاماسىن­دا قارجى قاراستىرىلىپ وتىر. مينيسترلىك پەن اكىمدىكتەر بىرلەسكەن تۇردە 94 جوبانى جۇزە­گە اسىرۋدى جوسپارلاعان. ولاردى ىسكە اسىرۋ ارقىلى توسەمتاس, ليۋك, قوقىس جاشىگى, شىنى ىدىس, سترەيچ پلەنكالارىن جانە باسقا دا حالىق تۇتىناتىن تاۋارلار شىعارۋدى جولعا قويۋعا مۇمكىندىك تۋادى.

ايتالىق, وسى 94 جوبانىڭ ىشىندە 28-ءى قوقىس شىعاراتىن تەحنيكا ساتىپ الۋعا باعىتتالعان. سونداي-اق قۋاتتىلىعى جىلىنا 3 ملن توننادان اساتىن سۇرىپتاۋ جەلىلەرىن سالۋ جانە جاڭعىرتۋ بويىنشا وڭىرلەر ارقىلى 21 جوبا پىسىقتالىپتى. جوبالاردى ىسكە اسىرۋ كەزىندە سۇرىپتاۋ جەلىلەرىنىڭ قۋاتىن قازىرگى 1,7 ملن توننادان 4,7 ملن تونناعا دەيىن جەتكىزۋگە, ءارى ەلىمىزدىڭ بارلىق وڭىرىندەگى قالالار مەن ءىرى ەلدى مە­كەن­دەردى قامتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.

قاتتى تۇرمىستىق قالدىقتار­دى قايتا وڭدەۋ بويىنشا جالپى قۋاتتىلىعى جىلىنا 1,2 ملن توننادان اساتىن جاڭا 37 زاۋىت سالۋ جانە جۇمىس ىستەپ تۇرعان 8 زاۋىتتى جاڭعىرتۋ كوزدەلگەن. بۇل وڭدەۋ كولەمىن جىلىنا 1,4 ملن تونناعا دەيىن ارتتىرۋعا سەبىن تيگىزەدى. اتالعان جوبالار ءىرى قالالاردا عانا ەمەس, اۋدانداردا دا ىسكە اسىرىلادى. اتاپ ايتقاندا, اكىمدىكتەرمەن بىرلەسىپ استانا, الماتى, شىمكەنت, سەمەي, ستەپنوگور, اقتوبە, اتىراۋ, وسكەمەن, تالدىقورعان, ورال, قاراعاندى, قىزىلوردا, رۋدنىي, قوستاناي, اقتاۋ, جاڭا­وزەن, ەكىباستۇز, شاردارا, جەز­قازعان قالالارىندا جانە ىلە, بايزاق, تالاس, قاراتال, كوكسۋ, قاراقيا, ماقتاارال, سارىاعاش, سوزاق, سايرام اۋداندارىندا قوقىس قالدىقتارىن وڭدەيتىن زاۋىت قۇرىلىسى باستالادى.

«مۇنىڭ بارلىعى جەرگىلىكتى ات­قارۋشى ورگاندارمەن بىرلەسە جۇر­گىزىلەدى. ءاربىر جوبا ۇكىمەت پەن سالالىق مينيسترلىكتىڭ باقىلاۋىندا. ماسەلە تۋىنداعان جاعدايدا شەشىمىن تابۋعا تىرىسىپ جاتىرمىز. ەكىنشىدەن, جەرگىلىكتى اكىمدىكتەرمەن سويلەسە وتىرىپ, قاي وڭىرگە قانداي قال­دىقتاردى وڭدەۋگە, سۇرىپتاۋعا قاتىستى جوبا قاجەت ەكەنىن زەرتتەپ, سونى عانا پۋلعا ەنگىزدىك. جالپى, ەكولوگيالىق كودەكسكە سايكەس, بۇل ساياساتتى جۇزەگە اسىرۋ نەگىزىنەن جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندارعا جۇكتەلدى. ارينە, بۇل جەردە ءار ءوڭىردىڭ قارجىلىق جانە باسقا دا جاعدايى بىردەي ەمەسى بەلگىلى. مىسالى, ءبىر وبلىس­تا سۇرىپتاۋ جۇمىستارى جاقسى بولعانمەن, پوليگوندارى ناشار. بولماسا, قوقىس پوليگوندارى دۇرىس بولعانمەن, سۇرىپتاۋ نەمەسە قايتا وڭدەۋ جاعىندا كەمشىلىك بار. بىراق سالاعا قىزىعۋشىلىق تانىتىپ وتىرعان ينۆەستورلار جەتكىلىكتى. ەندى بۇعان قاجەتتى بارلىق قولداۋدى جانداندىرا وتىرىپ, قالدىقتاردىڭ ءبولىنىسى بويىنشا, ياعني قاعاز, شىنى, مەتالل جانە پلاستيك قالدىقتارىن قايتا وڭدەۋ كاسىپورىندارىن قۇرۋ جۇمىستارىن قولعا الدىق», دەيدى باسقارما باسشىسى.

«جاسىل دامۋ» اق وسى سالادا­عى قايتالاما شيكىزاتتى جيناپ, قايتا وڭدەۋمەن اينالىساتىن كاسىپورىندارعا سۋبسيديا قاراستىرادى. ايتالىق, بيىل سۋبسيديالاۋعا 7,6 ملرد تەڭگە بو­لىن­گەن. بۇل – كاسىپكەرلەردى ىن­تا­لاندىرۋ جانە قايتا وڭدەيتىن كومپانيالار جۇمىسىن جاقسارتۋ. جەرگىلىكتى بيلىك جوبامەن اينالىساتىن كاسىپكەر نەمەسە ينۆەستوردى قولداۋ ءۇشىن قاجەتتى ينفراقۇرىلىمعا (جول, ەلەكتر جەلىسى, سۋ جانە گاز قۇبىر­لارى) كومەكتەسۋ قاجەت. دەمەك قالدىقتاردى وڭدەۋگە قاتىستى جوبالار اياققا نىق تۇرعانشا ءار وڭىردەگى جەرگىلىكتى باسشىلىق ولاردى سۇيەمەلدەۋ جۇمىسىن اتقارادى.

سونىمەن قاتار مينيسترلىك قالدىقتاردى باسقارۋ سالاسىن­داعى كاسىپ­كەرلىك سۋبەكتىلەرىن تىركەۋدى جۇر­گىزگەن. بۇگىندە سالاعا قاتىستى 1 200-دەن استام كاسىپ­كەرلىك تىركەلىپتى. سۋبەك­تىلەر ءتىزىمى مينيسترلىكتىڭ ينتەرنەت-رەسۋرسىندا ورنالاستىرىلعان. دەمەك بۇل كوممۋنالدىق قالدىق­تار ەلدىڭ كەيبىر ايماعىندا قوقىس وڭدەۋ كەشەندەرىندە سۇرىپتالادى جانە وڭدەلەدى دەگەن ءسوز.

مىسالى, استانا قالاسىندا كوم­مۋنالدىق قالدىقتاردى قايتا وڭدەيتىن «Astana Recycling Plant» زاۋىتىن, الماتى قالاسىندا – «Green Recycle», شىمكەنت قالا­سىندا – «ەكو شينا», «Baikra», «بۋمپروم», «مپز Green Line», «Eco recycle», «Green Strap», «اس-پيك» جانە «ەۆروكريستالل» جشس, اتىراۋ وبلىسىندا – «EcoGreen Service», «گرينسيتي», الماتى وبلىسىندا – «قازاقستان قاعازى» اق, «دورپلاستينۆەست» پەن «قازجا­سىلتەح» جشس, سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىندا – «رادۋگا», «Green Park», تۇركىستان وبلىسىنىڭ ورداباسى اۋدانىندا – «Green Technology Industries», «ستاتۋس ەۆەرەست», قاراعاندى وبلىسىندا «قاراعاندى قالاسى­نىڭ – گور­كومترانس», «تتك», «رەسايك­لينگ», «قاراعاندى ەكوسەرۆيس», قوستاناي وبلىسىندا – «S.M.F system» توقىما ەمەس ماتەريالدار فابريكا­سى, جامبىل وبلىسىندا – «Recycle Management Company» سەرىك­تەس­تىكتەرىن جانە پاۆلودار وبلى­سىنداعى «پوپوۆ يليا» جەكە كاسىپكەرلىگىن وسى قاتارعا جاتقىزۋعا بولادى.

پرەمەر-مينيستر ايتقانداي, كوپ وڭىرلەردە ءالى كۇنگە دەيىن كوممۋنالدىق قالدىقتاردى جيناۋعا, ولاردى سۇرىپ­تاپ, قايتا وڭدەۋگە جەتكىلىكتى كوڭىل بولىنبەي تۇر. رۇقسات ەتىلمەگەن قوقىس ۇيىندىلەرى كوبەيگەن ءارى ونى جويۋ ماسەلەسى شەشىمىن تابار ەمەس.

«حالىقارالىق تاجىريبە كورسە­تىپ وتىرعانداي, دامىعان ەلدەر تۇرمىستىق قالدىقتاردى قايتا وڭدەپ, بارىنشا كادەگە جاراتىپ ءجۇر. بىزدە جينالعان قوقىستى جەرگە كومە سالۋ, ءتىپتى بولماسا تاۋداي قىلىپ ءۇيىپ قويۋ ۇيرەنشىكتى جاعدايعا اينال­عان. بۇل ەلدى مەكەندەردىڭ كوركىن بۇزۋمەن قاتار, ەشقانداي سانيتارلىق, ەكولوگيالىق نور­مالارعا ساي كەلمەيدى. مي­نيستر­لىك پەن وڭىرلەر بۇل جۇمىستى سوزبالاڭعا سالىپ جىبەردى. كاسىپورىنداردىڭ كوبى قايتالاما شيكىزاتتى جيناۋمەن, ونى بۋىپ-ءتۇيىپ, شەتەلگە ساتۋمەن عانا اينالىسادى. ال قالدىقتاردى قايتا وڭدەپ, تۇپكىلىكتى ءونىم شىعارىپ وتىرعاندار از», دەيدى ۇكىمەت باسشىسى.