ۇلتتىق قۇرىلتايدىڭ ءۇشىنشى وتىرىسىندا پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ «قازاقستاندى تاڭبالى تاستار مەكەنى دەپ بەكەر ايتپايدى. بۇل جادىگەرلەر – دالا وركەنيەتىنىڭ سان مىڭجىلدىق شەجىرەسى. ءبىز تەڭدەسسىز نىساندارىمىزدى جويۋعا جول بەرمەي, مۇقيات قورعاۋىمىز كەرەك», دەدى. مەملەكەت باسشىسىنىڭ وسى ءسوزىن ارقاۋ ەتكەن فيلم – رەسپۋبليكا بويىنشا قولعا الىنعان العاشقى جوبانىڭ ءبىرى.
قازاق دالاسىنىڭ تاۋى مەن تاسى سان عاسىرلار بۇرىن بابالارىمىز قاشاپ قالدىرعان امانات كىتاپپەن پاراپار. وكىنىشتىسى, سول تاريح ەلەۋسىز قالىپ كەلەدى. اتالعان فيلم تاۋ-تاستا ساقتالعان تاريحتان سىر شەرتەدى. وسىلايشا, كورەرمەن تاسقا باسىلعان كونە تاريحتى تاماشالادى.
وسى ءوڭىردى 20 جىل زەرتتەگەن عالىم جولداسبەك قۇرمانقۇلوۆپەن 2010 جىلى اقتوعاي اۋدانى اۋماعىن بىرگە ءجۇرىپ ارالاعان تۇڭعىشباي ءومىرتاي ۇلىنىڭ ايتۋىنشا, ول ولكەنىڭ ءبىراز جەرىنە بارماعان ەكەن. عالىمداردىڭ زەرتتەۋىنشە, اقتوعاي ولكەسى – تاريحي مۇراعا وتە باي جەر.
«بۇعان دەيىنگى ەكى ءفيلمدى ء(اليحان بوكەيحان جانە اقتوعاي تاريحى تۋرالى فيلمدەر) نەمەرەممەن تۇسىرگەنمىن. ال وسى ءفيلمدى اۋداندىق مادەنيەت ءبولىمىنىڭ قىزمەتكەرلەرىمەن بىرگە تۇسىردىك, ولاردىڭ ءبىرى ءماتىن وقىپ, ءبىرى وپەراتور, ەندى ءبىرى مونتاجداۋشى بولدى. ماقساتىم – سولار ۇيرەنسىن, وسىنداي ءىستى جالعاستىرسىن دەگەن وي», دەيدى ت.مۇقان.
ونىڭ ايتۋىنشا, كولىك شىعىنى بويىنشا عانا ءبىر دەمەۋشىنىڭ كومەگىن العان. اۋدان اۋماعىن تۇگەل قامتىپ, ەكى مىڭ شاقىرىمدى ءجۇرىپ وتكەن. اۆتور تانىمدىق فيلمىندە اقتوعاي ارقىلى سارىارقاداعى تاريحي ەسكەرتكىشتەردى تانىستىرادى. بۇعان دەيىن عالىمدار بۇل ولكەدە 50-دەن استام تاس ءمۇسىن بار دەسە, بۇل كىسى 70-تەن اسىرعان. تاڭبالى تاستار سانى دا شامامەن سونشاما.
«قاراعاندى قالاسىندا جانە اۋدان ورتالىعى اقتوعايدا كورسەتىلىمى ءوتتى. اقتوعايلىقتار ء«الى كۇنگە كوپ ەسكەرتكىشىمىزدى بىلمەيدى ەكەنبىز», دەدى. كەيىن زەرتتەۋشىلەرگە وڭايىراق بولۋى ءۇشىن «وسىنداي اۋىلدان وسىنشا شاقىرىم» دەپ, نىسانداردىڭ قاشىقتىق بەلگىلەرى ناقتى كورسەتىلدى», دەيدى تۇڭعىشباي ءومىرتاي ۇلى.
فيلم تاريحي نىسانداردى تانىستىرۋ عانا ەمەس, جادىگەرلەر جايىندا الماتىلىق, قاراعاندىلىق عالىمداردىڭ پىكىرلەرى كىرىكتىرىلگەن. ادەتتە مۇنداي فيلمدەر 30-40 مينۋتتان اسپايدى, ال «تاستا ساقتالعان تاريحتىڭ» ۇزاقتىعى ەكى ساعاتقا جۋىق. اۋدانداعى بەعازى-ءداندىباي مادەنيەتى, تاڭبالى تاستار, تاس مۇسىندەر, وبالار, ۇڭگىرلەر, كەن ورىندارى, تاعى باسقالارى جۇيەلى قامتىلعان.
«تاڭبالى تاستاردى قاسىنا بارىپ كورىپ, ۇڭگىرلەرگە كىرگەندەي بولدىق. فيلم مادەني-تاريحي مۇرالارىمىزدىڭ ساقتالۋىنا وزىندىك سەپتىگىن تيگىزەدى دەپ ويلايمىن. جادىگەرلەردى جىمقىرىپ, تۇرعىن ءۇي كەشەنىن اشىپ الاتىن قاراقشىلار بار قازىر. قاراقشى ارحەولوگتەر ۇرلاعان مۇرالاردىڭ كەيبىرى وتە قۇندى بولۋى مۇمكىن. وسى ورايدا الەۋمەتتىك مادەني كوميتەتتە جيىن وتكىزگەنبىز. سول تۇرعىدا ىستەر قازىر قولعا الىنىپ جاتىر. ارحەولوگيا ينستيتۋتىنا دا بارىپ, كوپتەگەن ماسەلەنى كوتەرگەنبىز. مادەني-تاريحي مۇرالاردى شاشاۋ شىعارماي جاراتا بىلسەك, باعا جەتپەس ۇلتتىق بايلىعىمىز سول ەمەس پە؟», دەدى ءماجىلىس دەپۋتاتى قازىبەك يسا.
«فيلمدەگى دۇنيەلەر فوتو-البوم فورماتىندا ءۇش تىلدە شىعارىلسا, سول كەزدە دۇنيەجۇزى ارحەولوگتەرى نازارىن بۇرىپ, مادەنيەتىمىز جارقىراي تۇسەر ەدى», دەدى رەسپۋبليكالىق ارداگەرلەر كەڭەسى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى ومىرزاق وزعانباەۆ.
الاشتىڭ ءۇش ارىسى ءاليحان بوكەيحان, ءالىمحان ەرمەكوۆ, جاقىپ اقباەۆ دۇنيەگە كەلگەن كيەلى ولكە – تۇنىپ تۇرعان تاريح. اقتوعاي وڭىرىندە تاريحي مۇرالاردىڭ وتە كوپ كەزدەسۋى وسى جەر ەجەلدەن تىرشىلىككە قولايلى وركەنيەت وشاعى بولعانىن ايعاقتايدى.
