زيالى ورتاعا عانا ەمەس, كەلەشەگىمىز ءۇشىن دە كوكەيكەستى ماسەلە ەلىمىزگە بەلگىلى ادەبيەتتانۋشى, ونەرتانۋشى عالىمدار مەن جوو مەن عزي-نىڭ دوكتورانتتارى مەن ماگيسترانتتارىن الماتىدا وتكەن «كوركەم ادەبيەت پەن ونەردەگى ادال, ەڭبەكقور ادام كونتسەپتى» اتتى دوڭگەلەك ۇستەل اينالاسىندا توقايلاستىردى. جيىندى عجبم عك م.اۋەزوۆ اتىنداعى ادەبيەت جانە ونەر ينستيتۋتىنىڭ باس ديرەكتورى كەنجەحان ماتىجانوۆ جۇرگىزىپ, الدىمەن اباي اقىن قاستەرلەگەن ادامزاتتىق اسىل قاسيەتتەر قاقىندا ءسوز قوزعادى.
م.اۋەزوۆ اتىنداعى ادەبيەت جانە ونەر ينستيتۋتىنىڭ باس عىلىمي قىزمەتكەرى نۇرداۋلەت اقىش «ادىلەتتى قوعام» دەگەن ۇعىم مەن «ادال ادام» تىركەسى ليريكالىق تۇرعىدان ءبىر-بىرىمەن تىعىز بايلانىستى ەكەنىن العا تارتتى.
– ادىلەتتى قوعامدى جاسايتىندار – ەڭ الدىمەن ادال ادامدار. ادال جانە ەڭبەكقور جاندار دەپ تولىقتىرۋىمىز كەرەك. ياعني ادال ادام ەڭبەكقور بولسا, قوعامنىڭ ادىلەتتى نىشانى كۇشەيىپ, جاقسى سيپاتتارى جارقىراپ, انىقتالا تۇسپەك. پرەزيدەنتتىڭ قايتا-قايتا قاداپ ايتىپ وتىرعانى سول. قازىرگى تاڭدا وقىرماندى تارتۋ ءۇشىن ءتۇرلى ساناتتاعى قالامگەرلەرىمىز ءتۇرلى تاسىلدەرگە بارۋدا. سونىڭ ىشىندە الاڭداتاتىنى – قوعامدى رۋحاني-مورالدىق تۇرعىدان بىلعايتىن كەيىپكەرلەر قاتارىنىڭ كوبەيە باستاۋى. وكىنىشكە قاراي, قازىلار القاسى ماسەلەنىڭ سالدارىن ەسكەرمەي, سونداي تۋىندىلارعا باسىمدىق بەرىپ, بايگەلەردى بەرىپ جاتادى. سوندىقتان كىتاپ شىعارۋشىلارىمىز, كوركەم ادەبيەتكە, مەملەكەتتىك دەڭگەيدە تاپسىرىس بەرۋشىلەرگە قاتاڭ تالاپ قويۋ كەرەك. تالاپ قويۋدىڭ تۇجىرىمداماسىن جاساپ, بەكىتىپ العانىمىز ابزال. كىتاپ شىعارۋدى بيزنەسكە اينالدىرىپ العاندار وقىرمان تارتۋ ماقساتىندا امورالدىق كەيىپكەرلەردى سومداپ, كوركەم تۋىندىنىڭ تاربيەلىك قىزمەتىنە ءمان بەرمەي ءجۇر. سول جاعى قاتاڭ ەسكەرىلسە دەيمىن, – دەدى نۇرداۋلەت اقىش.
فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى قانيپاش مادىباەۆانىڭ بايانداماسى «كوركەم پروزالارداعى تاريحي تۇلعالار عيبراتى» تاقىرىبىنا قۇرىلدى. ال ونەرتانۋ كانديداتى اينۇر قازتۋعانوۆا «ونەرگە ادالدىق: شىعارماشىلىق تۇلعالاردىڭ ۇستانىمى» تاقىرىبىندا بايانداما جاسادى.
بايانداماشى ۇشى-قيىرى جوق ۋاقىتتىڭ بەدەرىندەگى الەمدىك تۇلعالاردىڭ تولايىم جانكەشتىلىكپەن, ونەرگە دەگەن ولشەۋسىز ادالدىعىمەن تاريحتا قالعانىن ايتا كەلە, ءارىسى اۋىر دەرتى اسقىنعانىنا قاراماستان 24 پرەليۋديا جازعان شوپەندى, بەرىسى كۇيشى دينا, روزا باعلانوۆالاردى مىسالعا كەلتىردى. اينۇر قازتۋعانوۆا وسى تەكتەس مىسالداردى شىعارماشىل تۇلعالاردىڭ ومىرىنەن كوپتەپ كەلتىرە وتىرىپ, ءبارىنىڭ استارىندا ەرەن ەڭبەك جاتقانىن ناقتى مىسالدارمەن دايەكتەدى.
القالى جيىندا فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى ءالميرا قاليەۆا «جاستار ادەبيەتىندەگى ادالدىق كونتسەپتى» تاقىرىبىنداعى بايانداماسىندا: «1990-جىلدان بەرى قارايعى وتىز جىلدان استام ءداۋىردى شارتتى تۇردە «قازىرگى قازاق ادەبيەتى» دەپ اتاپ جۇرگەنىمىزبەن, وسى ءبىر تۇتاس كەزەڭنىڭ ارعى-بەرگى جىلدارىنداعى ادەبيەتتىڭ سيپاتى ايتارلىقتاي وزگەرىپ ۇلگەردى. تاۋەلسىزدىك العان العاشقى جىلدارداعى قازاق ادەبيەتىنىڭ ۇلكەن ءبىر سالاسىن الەۋمەتتىك تاقىرىپقا ارنالعان تۋىندىلار قۇرايدى. نارىقتىق قوعامنىڭ قالىپتاسۋى ادامداردىڭ سان-سەزىمىندە دە, كوركەم شىعارماشىلىقتا دا ءوز ءىزىن قالدىردى» دەيدى.
م.اۋەزوۆ اتىنداعى ادەبيەت جانە ونەر ينستيتۋتى قولجازبا جانە تەكستولوگيا ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى جۇماشاي راقىش فولكلورلىق شىعارمالارداعى ەڭبەك ادامىنىڭ بەينەسىن بەزبەندەدى. جۇماشاي سايلاۋقىزى حالىق تۋىندىلارىندا ادال ەڭبەك تۇجىرىمداماسىن كاسىپپەن, ماۋسىمدىق, وتباسىلىق عۇرىپتارمەن, ماگيالىق تۇسىنىكتەرمەن, ەجەلگى دۇنيەتانىممەن (ميف, حيكايا, ەرتەگى, ەپوس) بايلانىستى قاراستىردى.
سول سياقتى ونەرتانۋ كانديداتى امانكەلدى مۇقان «ونەرپاز ەڭبەگىنىڭ باعالانۋ ولشەمدەرى», فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى گۇلجاھان وردا «ۇلتتىق ادەبيەتتەگى ەڭبەكشىلەردىڭ ادال ەڭبەگى», فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى ءتورالى قىدىر ء«ال-ءفارابيدىڭ «قايىرىمدى قالا تۇرعىندارى» ەڭبەگىندەگى «كەمەل ادام» تۇجىرىمداماسى» تاقىرىپتارىندا بايانداما جاسادى.
دوڭگەلەك ۇستەل – كوركەم شىعارما مەن ونەردەگى ادال دا ەڭبەكقور ادام تۇجىرىمداماسىن تالقىلاۋ ارقىلى «ادال ادام – ادال ەڭبەك – ادال تابىس» ۇستانىمىن ناسيحاتتاۋدى كوزدەدى.
الماتى
