دجاكومو ءپۋچچينيدىڭ «تۇراندوتى» جاي عانا وپەرا ەمەس, بۇل – بۇكىلالەمدىك مۋزىكا مادەنيەتىنىڭ ناعىز جاۋھارى. ول وزىنە سيۋجەتتىڭ درامالىق تەرەڭدىگىن, جارقىن ءارى ەستە قالارلىق مۋزىكالىق تاقىرىپتار مەن قۋاتتى ۆوكالدىق پارتيالاردى بىرىكتىرەدى.
ايگىلى وپەرا ءحىى عاسىرداعى شىعىس پوەزياسىنىڭ كلاسسيگى ءنيزاميدىڭ حVIII عاسىرداعى پارسى ەرتەگىلەرىنىڭ ەۋروپالىق جيناعىنا ەنگەن پوەماسى نەگىزىندە ساحناعا شىقتى. ونى بۇل توپتامادان يتاليالىق دراماتۋرگ كارلو گوتستسي ءوزىنىڭ «تەاترعا ارنالعان ەرتەگىلەرىنە» العان ەدى. ال ليبرەتتو اۆتورلارى – دجۋزەپپە ادامي مەن رەناتو سيموني. سۋىق تا سارابدال, بىراق وتە سۇلۋ تۇراندوت تۋرالى اڭىزعا اينالعان حيكايا كورەرمەندەردى حانشايىمنىڭ عانا ەمەس, سونداي-اق رەجيسسەردىڭ دە جۇمباقتارىنا جاۋاپ ىزدەۋگە شاقىرادى. قۇپياعا تولى قىزىقتى ەپيزودتار كورۋشىسىن البەتتە بەيجاي قالدىرمادى.
اسىرەسە قۇرعاق دالا مەن قۋراعان اعاشتاردى سۋارىپ تۇراتىن شىنايى جاڭبىر كورەرمەن كوڭىلىنە ەرەكشە اسەر سىيلادى. بۇل ءولى تابيعات كورىنىسى تۇراندوتتىڭ پاتشالىعىندا ماحاببات پەن جىلۋلىقتىڭ جوقتىعىن بىلدىرەدى. دەگەنمەن تاتۋلىق پەن جاقسىلىقتىڭ جارشىسى بولعان بالالار كەلگەندە اعاشتار جاڭا تەاترلىق تەحنولوگيالاردىڭ ارقاسىندا گۇلدەيدى, وسىلايشا سۇلۋ حانشايىمنىڭ جۇرەگىن جىبىتۋگە ءۇمىت بار ەكەنىن كورسەتەدى.
تۇراندوتتىڭ جەڭىل اق كويلەكتە جەردىڭ استىنان كوتەرىلۋى دە قويىلىمداعى ەڭ اسەرلى ساتتەردىڭ ءبىرى بولدى. ونىڭ بەينەسى كورەرمەندەردىڭ بويىندا تاڭدانىسپەن قاتار, تۇراندوتتىڭ جانىندا ءولىمنىڭ ءوزى جۇرگەندەي قورقىنىش تۋعىزدى. سپەكتاكل اق-قارا گاممادا ورىندالعان, ياعني ءومىر فيلوسوفياسىن وقيعانىڭ نەگىزگى وزەگى ەتكەن. وسى سىندى سيمۆولدىق سويلەتۋلەر مەن اللەگوريالىق استارلار قويىلىمنىڭ كوركەمدىك دەڭگەيىن دارالايدى. ال ءومىردىڭ الما-كەزەك ەكەنىن بىلدىرەتىن مەدۋزالار مەن وقيعانى باقىلاۋشى ايداھار بەينەسى سپەكتاكلگە قيال-عاجايىپ جارقىندىق پەن تەرەڭدىك ۇستەيدى.
قويىلىمعا حالىقارالىق دەڭگەيدەگى شاقىرىلعان سوليستەر قاتىستى. كالاف حانزادانىڭ پارتياسىندا گرۋزيالىق تەنور گەورگي ونياني وپەرا ساحناسىنىڭ پريماسى, قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى جۇپار عابدۋللينامەن بىرگە ونەر كورسەتتى. ەكىنشى قۇرامدى مۇڭلى حانشايىم تۇراندوتتىڭ ءرولىن ۋكراينالىق سوپرانو وكسانا كرامارەۆا ورىندادى, ءليۋدىڭ پارتياسىندا چەحيالىق ليبۋشە سانتوريسوۆا شىقتى. سونىمەن قاتار تەاتردىڭ تۇراقتى كورەرمەندەرى ءۇشىن «استانا وپەرانىڭ» جەتەكشى ءسوليسى, قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى مەدەت شوتاباەۆتىڭ كالافتىڭ پارتياسىنداعى دەبيۋتى ەرەكشە وقيعا بولعانى انىق. ونىڭ قاتىسۋى «وپەراليا» ونەر دۋمانىنىڭ جاقىن ساتىنە اينالدى دەسەك, قاتەلەسپەيمىز.
«قازاقستان – قۇرمەت ەرەكشە تۇتاتىن ەلدەرىمنىڭ ءبىرى. سوندىقتان مۇندا ونەر كورسەتۋ – مەن ءۇشىن ءاردايىم ۇلكەن باقىت. استاناداعى دەبيۋتىم 2005 جىلى بولعان ەدى, «مادام باتتەرفلياي» وپەراسىندا ونەر كورسەتتىم. سول سپەكتاكل جانىمدا كەرەمەت ەستەلىكتەرىمەن جاتتالدى. بۇل جولى مەن ءپۋچچينيدىڭ رەپەرتۋارىنداعى سۇيىكتى پارتيالارىمنىڭ ءبىرى – كالاف ءرولىن جەتكىزدىم. شىنىن ايتقاندا, تالعامپاز كورەرمەن نەگىزىنەن كالافتىڭ ايگىلى ارياسىن تىڭداۋعا كەلەدى. سوليست رەتىندە ونى ورىنداۋدان مەن دە ءلاززات الامىن جانە ادامدارعا سونداي باقىت سىيلاي العانىما قۋانامىن, – دەدى گرۋزيالىق گەورگي ونياني.
ءارتىستىڭ ايتۋىنشا, ول «تۇراندوتتى» الەمنىڭ كوپتەگەن ساحناسىندا ورىنداپ جۇرگەنىمەن, ەرەكشە ەستە قالارلىق ونەر كورسەتۋ 2005 جىلى ميلانداعى لا سكالا تەاترىندا بولعان: «مەن كونتسەرتتى كالافتىڭ ارياسىمەن اياقتادىم, سول كەزدە زالدا وتىرعانداردىڭ بارلىعى «تاعى دا, تاعى دا» دەپ ايقايلاپ, وسى اريانى ەكىنشى رەت ايتىپ بەرۋىمدى ءوتىندى. سوندا يتاليالىق ديريجەر: «تاعى ءان شىرقاي الاسىڭ با؟» دەپ سۇراعاندا, مەن ولە-ولگەنشە ءان سالاتىنىمدى ايتتىم. زالدا وتىرعان گرۋزيالىقتار كونتسەرتتەن كەيىن جانىما كەلىپ, قۋانىشتان كوزدەرىنە جاس الدى. بۇل – مەن ءۇشىن ومىرىمدەگى ەڭ قىمبات ساتتەردىڭ ءبىرى», دەپ ەستەلىگىمەن ءبولىستى ءانشى.
تۋىندىنى تەرەڭ ماعىناعا تولتىرعان تاپقىر رەجيسسەرلىك شەشىمدەر, جارقىن ستسەنوگرافيا مەن ءساندى كوستيۋمدەر ءھام ارتىستەردىڭ شەبەر ويىنى پۋچچيني كەيىپكەرلەرىنىڭ ەموتسيالىق جاي-كۇيىن, ولاردىڭ قۇشتارلىقتارى مەن ۋايىمىن شىنايى جەتكىزە ءبىلدى. ال مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى, قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى, ەسىمى الەمگە ءماشھۇر ديريجەر الان بورىباەۆتىڭ تالعامپاز تانىمى كومپوزيتوردىڭ وسىناۋ تانىمال حيكاياعا سالعان بارلىق وي تەرەڭدىگى مەن سىرلى سەزىمىن مۋزىكا ارقىلى تۇسىنۋگە تاماشا سەپتەستى.
ورايى كەلگەندە ايتا كەتەيىك, قازاق اتىن جاھانعا تانىتىپ جۇرگەن دارىندى ديريجەر جاقىندا ۆەنگريادا مودەست مۋسورگسكيدىڭ «بوريس گودۋنوۆ» وپەراسىنىڭ پرەمەراسىن, سونداي-اق سەرگەي پروكوفەۆتىڭ «سوعىس جانە بەيبىتشىلىك» سپەكتاكلدەرىنىڭ توپتاماسىن ساحناعا شىعاردى. ونىڭ شەبەرلىگى مەن مۋزىكالىق ماتەريالدى ينتەرپرەتاتسيالاۋى كەز كەلگەن قويىلىمنىڭ جوعارى دەڭگەيدە ورىندالۋىمەن ەرەكشەلەنەدى.
وپەرانىڭ فينالى دا تىڭ شەشىمدەرىمەن تاڭعالدىردى. التىن تۇستەس رەڭكتەرگە بويالعان عاجايىپ الەم كورەرمەنىنە بەينەبىر ەرتەگىلەر ەلىندە جۇرگەندەي اسەر سىيلادى. ال تۇراندوت كالافقا ءوزىنىڭ جۇرەگىن اشقاندا ساحناعا ساۋلە شاشىلىپ, ءبىر ساتتە اينالا جارقىراپ كەتتى. وسىلايشا, ستسەنوگرافتار – قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرلەرى سوفيا تاسماعامبەتوۆا مەن پاۆەل دراگۋنوۆ سپەكتاكلدى شىن مانىندە قىزىقتى ءارى قايتالانباستاي ەتىپ, «تۇراندوتتى» وتكىزىپ الۋعا بولمايتىن بىرەگەي تەاترلىق وقيعاعا اينالدىردى.
