سەنىم داعدارىسى – قاۋىپسىزدىككە تونگەن قاتەر

وسى كۇندەرى ۆەنا قالاسىندا ەقىۇ-نىڭ قاۋىپسىزدىك سالاسىن­داعى پروبلەمالارعا شولۋ بويىن­شا جىل سايىنعى كونفەرەن­تسياسى­نىڭ ءوتىپ جاتقانى تۋرالى بۇدان بۇرىن حابارلاعان بولاتىن­بىز. بۇل ماڭىزدى فورۋمنىڭ اشىلۋ راسىمىندە ەلىمىز سىرتقى ىستەر ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى كونستانتين جيگالوۆ ءسوز سويلەدى. ونىڭ ايتۋىنشا, بۇگىندە ەقىۇ ءوڭىرى بەتپە-بەت كەلىپ وتىرعان قاۋىپ­سىزدىك سالاسىنداعى پروبلەما­لاردىڭ نەگىزىندە سەنىم داعدارىسى جاتىر. ء“بىز ءوزىمىزدىڭ باستى پروب­لەمامىزدى سەنىم داعدارىسىنان كورىپ وتىرمىز. قارۋ-جاراققا باقىلاۋ رەجىمىنىڭ ءىرىپ-ءشىرۋى, سوزىلمالى داعدارىستاردىڭ شە­شىل­مەۋى, ەقىۇ ميسسياسىنىڭ گرۋزيادا قالپىنا كەلتىرىلۋ ۇدەرى­سىندەگى پروگرەستىڭ جوقتىعى – وسى كونفەرەنتسيا بارىسىندا تالقى­لاناتىن نەگىزگى ماسەلەلەر. جانە ولاردىڭ ءبارى دە سەنىم داعدارىسى ايقىن كورىنىس بەرگەنىن قۋاتتاي­دى”, – دەدى ك.جيگالوۆ. ەقىۇ-نىڭ ءىس باسىنداعى توراعاسى رەتىندە ءبىز ءوزىمىزدىڭ نە­گىزگى مىندەتىمىزدى ۇيىمعا قاتى­سۋشى ەلدەردىڭ ۇستانىمىن جاقىن­داس­تىرۋدا جانە جالپىعا ورتاق بەي­بىتشىلىك پەن قاۋىپسىزدىك مۇددەسى تۇرعىسىنان ءوزارا قابىلداناتىن شەشىمدەردى ىزدەستىرۋدە دەپ بىلەتىنىمىزدى دە قازاقستان سىرتقى ىستەر ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى ايتىپ ءوتتى. ەقىۇ-نىڭ 1999 جىلعى ۆەنا قۇجاتىن جاڭارتۋ جونىندەگى جۇمىس باستالىپ, ول ەقىۇ ەلدەرىنىڭ سە­نىم دەڭگەيىن جانە ءوزارا ىنتىماق­تاستىقتىڭ تيىمدىلىگىن ەلەۋلى تۇردە ارتتىرادى دەگەن ءۇمىت ارتىلادى. ۆەنا قۇجاتى سەنىم مەن قاۋىپ­سىزدىكتى نىعايتۋ شارالارىنا قا­تىس­تى بولعاندىقتان, ول ۇيىمعا مۇشە مەملەكەتتەردەن قارۋلى كۇشتەر مەن اسكەري قىزمەت تۋرالى اقپارات الماسۋدى تالاپ ەتەدى. ك.جيگالوۆ ەقىۇ-نىڭ “كور­فۋ ۇدەرىسى” دەگەن اتپەن بەلگىلى بو­لا­شاق ەۋروپالىق قاۋىپسىزدىك تۋرا­لى ۇنقاتىسۋ كووپەراتيۆتىك رۋحتى قالپىنا كەلتىرۋ ءۇشىن بىرە­گەي مۇمكىندىك بولىپ تابىلا­تى­نىنا جانە قازاقستاندىق توراعا­لىق وسى ۇنقاتىسۋ مەن ەقىۇ قىزمەتىنىڭ اياسىندا ءوزارا ءتۇسىنىس­تىكتىڭ جوعارى دەڭگەيىنە قول جەت­كىزۋ مۇمكىندىگى بار ەكەنىن اتاپ كورسەتكەنىنە توق­تال­دى. مۇنداي مۇمكىندىكتى رەسەي مەن قۇراما شتاتتار اراسىندا يادرولىق قارۋ-جاراقتى قىسقارتۋعا بايلانىستى جاڭاشا شارتپەن جۇمىس ىستەۋ كەزىندە قول جەتكىزىل­گەن ءوزارا تۇسىنىستىك قۋاتتاي تۇسەدى. ءوتىپ جاتقان كونفەرەنتسيا كورفۋ ۇدەرىسىنە جاردەمدەسەتىنى ءسوزسىز, بۇل تاقىرىپ ەقىۇ-نىڭ سىرت­قى ىستەر مينيسترلەرىنىڭ بەيرەسمي كەزدەسۋىندە تالقىلانا­تىن بولادى. ول شىلدە ايىنىڭ ورتاسىندا قازاقستاننىڭ الماتى قالاسىندا وتەدى. كونفەرەنتسيادا قىرعىزستان­داعى داعدارىس تۋرالى ايتىلعاندا جينالعاندار وندا ادامداردىڭ وپات بولۋىنا بايلانىستى كوڭىل ايتىپ, “ەقىۇ-نىڭ احۋالدى تۇراق­تاندىرۋ جونىندەگى كۇش-جىگە­رىن بەلسەندى ۇيلەستىرۋ ماڭىزدى” ەكەندىگى اتاپ ءوتىلدى. گرۋزياعا بايلانىستى ماسەلەنى تالقىلاۋ بارىسىندا ك.جيگالوۆ ەقىۇ-نىڭ وڭىردەگى ءرولىن قولداۋ ءبىلدىرۋ توبىن قۇرۋ جولىمەن كۇ­شەي­تۋ كەرەكتىگىن اتاپ ءوتتى. “ەقىۇ-نىڭ گرۋزيادا بولۋىن قالپىنا كەل­تىرۋ ماسەلەسى ءسوزسىز ماڭىزدى بولىپ تابىلادى”, – دەپ ك.جيگالوۆ. جۇمىس سەسسيالارى بارىسىندا ترانسۇلتتىق قاۋىپ-قاتەرلەر مەن سىناقتار, ەقىۇ-نىڭ داعدارىس­­تىڭ ەرتە باستان الدىن الۋ, جول بەرمەۋ جانە رەتتەۋدەگى ءرولى, داع­دارىس جاعدايلارىنداعى باسقارۋ جانە قاقتىعىستان كەيىنگى قالپىنا كەلتىرۋ سەكىلدى ماسەلەلەرگە ايرىق­شا نازار اۋدارىلدى. كۇن ءتار­تىبىندەگى ماسەلەلەردى تالقىلاۋ بارىسىندا اۋعانستانعا قاتىستى تاقىرىپتار دا كوتەرىلدى. تالعات جۇماعۇلوۆ, “ەگەمەن قازاقستان” – ۆەنادان. سۋرەتتى تۇسىرگەن سيۋزاننا لوف.