سۋرەت – سارقان اۋدانى ءباسپاسوز قىزمەتىنەن الىندى
سارقان اۋدانى – ارا شارۋاشىلىعىنىڭ قىزعان ورتاسى. جوڭعار الاتاۋىنىڭ ەتەگىندە ورنالاسقان ەلدى مەكەندەردىڭ دەنى بال اراسىن باپتاپ, ءناسىبىن ارتتىرىپ وتىر. ونىڭ ۇستىنە وڭىردەگى جۇپار شاشقان گۇلدەر مەن تابيعاتتىڭ كوركەم جەمىستەرى سول مەكەنگە تيەسىلى. سول سەبەپتى ومارتاشىلىققا بەت بۇرعان كاسىپكەر كوپ. اسىرەسە سەرگەي پيتەنكونى ايرىقشالاپ ايتساق بولعانداي. ول ارىپتەستەرىنە ساپالى گەنەتيكالىق ماتەريال تاراتىپ, ارا ءوسىرىپ, بال ءوندىرۋدى تۇراقتى كاسىپ ەتكەن. ومارتاشىلار اۋلەتى ارا شارۋاشىلىعىنىڭ ءتۇرلى ءونىمىن عانا ەمەس, سونىمەن قاتار وسى ىسپەن اينالىسۋعا قاجەتتى بارلىق جابدىقتى ساۋدالايدى. بۇگىندە ونىڭ بالىن شەتەلدىكتەر دە جاقسى بىلەدى. سەرگەي پيتەنكو بالىن ەل اۋماعىندا ساتۋمەن قاتار, ەۋروپاعا, قىتايعا, بىرىككەن اراب امىرلىكتەرىنە ەكسپورتتايدى. ساپاسى جوعارى ونىمگە سۇرانىس كوپ.
سەرگەيدىڭ ايتۋىنشا, ول بالا كۇنىنەن وسى سالانىڭ باسى-قاسىندا بولعان. بۇگىندە ارا ءوسىرۋ مەن بال ءوندىرۋدىڭ ەرەكشەلىگىن شەمىشكەشە شاعادى. اكەسى 30 جىلدان استام ۋاقىتىن وسى قاجىرلى ىسكە ارناعان ەكەن. دەگەنمەن ارا شارۋاشىلىعىمەن كاسىبي تۇردە اينالىسپاس بۇرىن, سەرگەي ءوزىن ءتۇرلى سالادا سىناپ كورەدى. اقىرى جۇرەگىنە سىڭگەن ومارتاشىلىق كاسىبىنەن ارتىعىن تاپپاسىن تۇسىنەدى. وسىلايشا, وتباسىلىق كاسىپتى قولعا الىپ, اكە اماناتىن ارقالايدى.
«ارا شارۋاشىلىعىمەن بالا كەزىمنەن اينالىسامىن, ويتكەنى ومارتاشىلار وتباسىندا دۇنيەگە كەلدىم. اۋەل باستا جاي عانا باقىلاپ, كەي نارسەلەردى سۇراپ ءبىلىپ, قىزىعۋشىلىق تانىتتىم. بۇل ماسەلەدە مەنىڭ باستى ۇستازىم – اكەم. سەگىز جىلدان بەرى ارا شارۋاشىلىعىمەن كاسىبي تۇردە شۇعىلدانامىن. ومارتاشى دەگەن ديپلومىم بار, رەسەيلىك ارا شارۋاشىلىعى ينستيتۋتىندا ءبىلىم الدىم. ءبىزدىڭ ومارتانىڭ باستى ەرەكشەلىگى – بال وندىرۋدەن گورى سەلەكتسياعا باعدارلانعان. ارالاردى قولدان ۇرىقتاندىرۋمەن اينالىسامىز. انالىق ارا مەن بالۇيالاردى ساتامىن. باستاپقى انالىق ماتەريالدى اۋستريادان اكەلەمىز دە, مۇندا سونىڭ نەگىزىندە ءوز ارامىزدى وسىرەمىز. بالدى كوپ بەرەتىن ەڭبەكقور جانە ادامعا زيانى جوق ارالاردىڭ ءبىرى – كارنيك تۇقىمىن ءوسىرىپ وتىرمىز», دەيدى كاسىبي ومارتاشى.
قازىر ونىڭ ومارتاسىندا 600-گە جۋىق ارا ۇياسى بار. ءار ۇيا ءبىر ماۋسىمدا 50-دەن 100 كيلوعا دەيىن بال بەرەدى. تەك ارالارعا قولايلى جاعداي جاساۋ شارت. كەيدە كولىكپەن ارالاردى گ ۇلى جايقالعان اۋماقتارعا قىدىرتادى. بۇل – مول ءونىم الۋدىڭ ءبىر ءتاسىلى.
«مەنىڭ ومارتام اسىل تۇقىمدى, سوندىقتان جۇمىستىڭ نەگىزگى باعىتى – انا انالىقتارى مەن ارا توبىن وسىرۋگە ارنالعان. ايتپەسە, ومارتامنان ءبىر ماۋسىمدا 30-40 تونناعا دەيىن بال الۋعا بولادى. جالپى, ارا بيزنەسىندە نە بار, سونىڭ بارىمەن دەرلىك اينالىسامىن. ارا ءوسىرىپ, بال وندىرۋدەن بولەك, ارا شارۋاشىلىعى ونىمدەرىنىڭ سان ءتۇرىن ساۋدالايمىن. مىسالى, بالتوزاڭ, ۇياشىق, انالىق ءسۇت, بالاۋىز سەكىلدى. سول سياقتى بالاۋىزدى وندىرەتىن جانە وڭدەيتىن تسەحىمىز بار. ءبىز سونداي-اق پەنوپلاستان ۇيالار جاسايمىز. ول اراعا جازدا سالقىن, قىستا جىلى بولادى. سوندىقتان قىستا ولار ومارتادا قالادى», دەيدى.
سەرگەي پيتەنكونىڭ ومارتاسى ستاتسيونارلىق, سوندىقتان 500 گەكتارعا جاقىن جەردە بالدى وسىمدىكتەر وسىرىلەدى. ومارتاشى ءونىمى تەك ەلىمىزدە عانا ەمەس, الىس-جاقىن شەتەلدەردە دە سۇرانىسقا يە. الماتى قالاسىندا جەكە دۇكەنى دە بار.
«دۇكەندە بال, ارانىڭ باسقا دا ونىمدەرىن عانا ەمەس, سونىمەن قاتار ارا شارۋاشىلىعىمەن اينالىسۋعا قاجەت نارسەنىڭ ءبارىن, ياعني ءارتۇرلى جابدىق پەن كەرەك-جاراقتاردى ساتامىز. ءوز كليەنتتەرىمدى ءبىر-اق كۇندە ومارتاشىلىققا ۇيرەتە الامىز دەسەك ارتىق ايتقاندىق ەمەس. بارلىعىن تۇسىندىرەمىز, كورسەتەمىز, ايتىپ بەرەمىز. ءتىپتى ءۇي جاعدايىندا كەز كەلگەن ادام كىشكەنتاي ومارتا ۇستاي الادى. ارينە, ءار جۇمىستىڭ ءوز ەرەكشەلىگى بار, بىراق ەڭبەكتى سۇيگەن ادامنىڭ كۇش-جىگەرى جەڭبەيتىن قيىندىق جوق», دەيدى سەرگەي ءوز تاجىريبەسىن ءبولىسىپ.
سەرگەي پيتەنكو بال, بالتوزاڭ, انالىق ءسۇت پەن باسقا دا ارا شارۋاشىلىعى ونىمدەرىنىڭ يممۋنيتەتتى كۇشەيتەتىن, يممۋنوستيمۋلياتورلىق اسەرى مول ەكەنىن ايتادى. سوندىقتان ونى سۋىق تيۋ جيىلەيتىن قىس مەزگىلىندە پايدالانعان ءتيىمدى. سونداي-اق تۇرعىندار كوبىنە بالدىڭ العاشقى شايقالاتىن كەزىن كۇتەدى.
«ومارتاشىلىققا بۇكىل ۋاقىتىڭدى ارناۋ كەرەك. ونى جاي عانا كەلىپ-كەتىپ, باقىلاپ جۇرە المايسىڭ. كۇنى بويى, ماۋسىم بويى ومارتانىڭ باسىندا بولۋ كەرەك. قىستا عانا دەمالىپ, نەگىزىنەن بال ساتۋمەن اينالىسامىز. ادام ءوزىنىڭ سۇيىكتى ىسىمەن اينالىسقاندا اۋىرلىقتى سەزىنبەيدى. تەك كومەكشى تابۋ قيىنعا سوعىپ تۇر. قازىر كوپ ادام قولمەن جۇمىس ىستەگىسى كەلمەيدى, كەيدە جازعى كەزەڭدە ستۋدەنتتەر ومارتاعا جۇمىسقا كەلەدى. جالاقىسى ايىنا – شامامەن 150 مىڭ تەڭگە. كەيبىرەۋلەر شىنىمەن قىزىعۋشىلىق تانىتىپ جاتسا, قۋانامىن», دەيدى ول.
جەتىسۋ وبلىسى
