بۇكىل سانالى عۇمىرىن قازاق ءتىل ءبىلىمى عىلىمىنىڭ وركەندەپ-وسۋىنە, ۇلىلار سالعان جولدىڭ ءورىسىن كەڭەيتىپ, دىتتەگەن جەرگە جەتكىزۋگە, بۇلاڭ بۇلتارىسى كوپ قيلى كەزەڭدەردە شاڭ تۇسكەن تۇستارىن تازارتۋعا ارناعان اكادەميك ومىرزاق ايتباي ۇلىنىڭ بەس تومدىق كىتابى تاياۋدا جارىق كوردى.
ونىڭ ءبىرىنشى كىتابى قازاق ءتىل ءبىلىمىنىڭ تەرمينولوگياسى ماسەلەلەرىنە ارنالىپتى. انا ءتىلى لەكسيكاسىنىڭ ەڭ كۇردەلى دە باي سالاسى تەرمينولوگيانىڭ ارعى-بەرگى تاريحىن سارالاپ, دامۋ جولدارىن تياناقتاعان ىرگەلى ەڭبەكتىڭ قاي تاراۋىن الساڭ دا تەرمين ماسەلەسىنە تەگەۋرىندى تالداۋلار جاسالعان. باستاۋ باسىندا تۇرعان احمەت بايتۇرسىن ۇلىنىڭ بۇل سالاداعى ەرەكشە ەڭبەگىنە توقتالا كەلىپ, تەرمينجاسام تاجىريبەسى, ءتىل بىلىمىنە قوسقان جاڭا تەرميندەرى تۋرالى باياندايدى.
شىنىندا, ۇلت ۇستازىنىڭ دىبىس جۇيەسى, ءسوز جۇيەسى, سويلەم جۇيەسى جونىندەگى ەڭبەكتەردىڭ اۆتورى ەكەنىن ءبىز كەيىن بىلدىك. وسىعان قاراپ قازاق ءتىل ءبىلىمى عىلىمىنىڭ ىرگەتاسى ەرتەدە قالانعانىنا ايقىن كوز جەتكىزەسىڭ. بۇل تومدا سونىمەن قاتار, تەرمين جاساۋ جولىندا ەڭبەك ەتكەن ايتۋلى وقىمىستىلارىمىز قۇدايبەرگەن جۇبانوۆتان باستاپ, قازاق ءتىلىنىڭ ءسوز بايلىعىن ارتتىرۋعا ەرەكشە ۇلەس قوسقان ءىسلام جارىلعاپوۆقا دەيىنگى ايتۋلارىمىزدى تىلگە تيەك ەتىپتى.
ەكىنشى توم قازاق فرازەولوگيزمدەرى مەن پەريفرازدارىنا ارنالىپتى. مۇندا اتالمىش اتاۋلاردىڭ قازاق تىلىندەگى تۇرلەرىن, اۋدارماداعى جاي-كۇيىن, قولدانىس اياسى ناقتى مىسال, دايەكتەرمەن, اسىرەسە, ۇلتىمىزدىڭ ۇلاعاتتى ۇعىمدارىمەن, اقىن-جازۋشىلاردىڭ كەلىستى شىعارمالارىنداعى ءسوز جاسالىمدارىمەن تەرەڭدەتە تالدايدى. ءۇشىنشى توم «تىلتىرەس» دەپ اتالادى. مۇندا مەملەكەتتىك مارتەبەگە يە بولعان ءتىلىمىزدىڭ ارعى-بەرگى كەزەڭدەرى ءسوز بولىپ, قوعامداعى ءتىل ماسەلەسى تەرەڭنەن قوزعالعان. تاربيە ىسىندەگى ءتىلدىڭ اتقارار ءرولى دە نازاردان تىس قالماعان. مەملەكەتتىك ءتىلدى دامىتۋ جولىنداعى تىڭ ىزدەنىستەر, اتا زاڭىمىز بەن ءتىل تۋرالى قۇجاتتارداعى بايلام-پايىمدار, كەزەڭ-كەزەڭگە ورايلاستىرىلىپ قابىلدانعان باعدارلامالار ءسوز بولادى. سونىمەن قاتار, مەملەكەتتىك مارتەبەگە يە, قازاق ءتىلىنىڭ عىلىمي كەلبەتى دە جان-جاقتى وي ەلەگىنەن وتكىزىلەدى. ءتورتىنشى توم «ءتىلعۇمىر» دەپ اتالادى. مۇنداي قازاق ءتىلىنىڭ كوشباسىندا تۇرعان احمەت بايتۇرسىن ۇلى, قۇدايبەرگەن جۇبانوۆ, ىسمەت كەڭەسباەۆ, نىعمەت ساۋرانباەۆ, ماۋلەن بالاقاەۆ, ءا.قايدار, وزگە دە وقىمىستىلار تۋرالى وي تەربەسە, ەكىنشى ءبولىمدە ءتىل جاناشىرلارى جايلى تۇجىرىمدارىن ورتاعا سالادى.
اكادەميكتىڭ بەس توم كىتابىنىڭ قايسىسىن الىپ قاراساڭ دا قازاق ءتىلىنىڭ قالىپتاسۋ كەزەڭدەرى, سان سالالى قۇنارى, بۇگىنگى تىرلىك-تىنىسى, كەي تۇستاعى اتتەگەن-ايلارى – ءبارى دە كوڭىل كورىگىندە قورعاسىنداي قورىتىلىپ, وي ولشەمىندە تارازىلانادى.
سۇلەيمەن مامەت,
«ەگەمەن قازاقستان».
ونىڭ ءبىرىنشى كىتابى قازاق ءتىل ءبىلىمىنىڭ تەرمينولوگياسى ماسەلەلەرىنە ارنالىپتى. انا ءتىلى لەكسيكاسىنىڭ ەڭ كۇردەلى دە باي سالاسى تەرمينولوگيانىڭ ارعى-بەرگى تاريحىن سارالاپ, دامۋ جولدارىن تياناقتاعان ىرگەلى ەڭبەكتىڭ قاي تاراۋىن الساڭ دا تەرمين ماسەلەسىنە تەگەۋرىندى تالداۋلار جاسالعان. باستاۋ باسىندا تۇرعان احمەت بايتۇرسىن ۇلىنىڭ بۇل سالاداعى ەرەكشە ەڭبەگىنە توقتالا كەلىپ, تەرمينجاسام تاجىريبەسى, ءتىل بىلىمىنە قوسقان جاڭا تەرميندەرى تۋرالى باياندايدى.
شىنىندا, ۇلت ۇستازىنىڭ دىبىس جۇيەسى, ءسوز جۇيەسى, سويلەم جۇيەسى جونىندەگى ەڭبەكتەردىڭ اۆتورى ەكەنىن ءبىز كەيىن بىلدىك. وسىعان قاراپ قازاق ءتىل ءبىلىمى عىلىمىنىڭ ىرگەتاسى ەرتەدە قالانعانىنا ايقىن كوز جەتكىزەسىڭ. بۇل تومدا سونىمەن قاتار, تەرمين جاساۋ جولىندا ەڭبەك ەتكەن ايتۋلى وقىمىستىلارىمىز قۇدايبەرگەن جۇبانوۆتان باستاپ, قازاق ءتىلىنىڭ ءسوز بايلىعىن ارتتىرۋعا ەرەكشە ۇلەس قوسقان ءىسلام جارىلعاپوۆقا دەيىنگى ايتۋلارىمىزدى تىلگە تيەك ەتىپتى.
ەكىنشى توم قازاق فرازەولوگيزمدەرى مەن پەريفرازدارىنا ارنالىپتى. مۇندا اتالمىش اتاۋلاردىڭ قازاق تىلىندەگى تۇرلەرىن, اۋدارماداعى جاي-كۇيىن, قولدانىس اياسى ناقتى مىسال, دايەكتەرمەن, اسىرەسە, ۇلتىمىزدىڭ ۇلاعاتتى ۇعىمدارىمەن, اقىن-جازۋشىلاردىڭ كەلىستى شىعارمالارىنداعى ءسوز جاسالىمدارىمەن تەرەڭدەتە تالدايدى. ءۇشىنشى توم «تىلتىرەس» دەپ اتالادى. مۇندا مەملەكەتتىك مارتەبەگە يە بولعان ءتىلىمىزدىڭ ارعى-بەرگى كەزەڭدەرى ءسوز بولىپ, قوعامداعى ءتىل ماسەلەسى تەرەڭنەن قوزعالعان. تاربيە ىسىندەگى ءتىلدىڭ اتقارار ءرولى دە نازاردان تىس قالماعان. مەملەكەتتىك ءتىلدى دامىتۋ جولىنداعى تىڭ ىزدەنىستەر, اتا زاڭىمىز بەن ءتىل تۋرالى قۇجاتتارداعى بايلام-پايىمدار, كەزەڭ-كەزەڭگە ورايلاستىرىلىپ قابىلدانعان باعدارلامالار ءسوز بولادى. سونىمەن قاتار, مەملەكەتتىك مارتەبەگە يە, قازاق ءتىلىنىڭ عىلىمي كەلبەتى دە جان-جاقتى وي ەلەگىنەن وتكىزىلەدى. ءتورتىنشى توم «ءتىلعۇمىر» دەپ اتالادى. مۇنداي قازاق ءتىلىنىڭ كوشباسىندا تۇرعان احمەت بايتۇرسىن ۇلى, قۇدايبەرگەن جۇبانوۆ, ىسمەت كەڭەسباەۆ, نىعمەت ساۋرانباەۆ, ماۋلەن بالاقاەۆ, ءا.قايدار, وزگە دە وقىمىستىلار تۋرالى وي تەربەسە, ەكىنشى ءبولىمدە ءتىل جاناشىرلارى جايلى تۇجىرىمدارىن ورتاعا سالادى.
اكادەميكتىڭ بەس توم كىتابىنىڭ قايسىسىن الىپ قاراساڭ دا قازاق ءتىلىنىڭ قالىپتاسۋ كەزەڭدەرى, سان سالالى قۇنارى, بۇگىنگى تىرلىك-تىنىسى, كەي تۇستاعى اتتەگەن-ايلارى – ءبارى دە كوڭىل كورىگىندە قورعاسىنداي قورىتىلىپ, وي ولشەمىندە تارازىلانادى.
سۇلەيمەن مامەت,
«ەگەمەن قازاقستان».
