جوبالاردىڭ جالپى قۇنى – 2,2 ترلن تەڭگە
كاسىپكەرلىك جانە ونەركاسىپ باسقارماسىنىڭ مالىمەتىنشە, الداعى ۋاقىتتا ينۆەستيتسيانىڭ ءوسۋ قارقىنىن قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا وڭىردە 2024-2027 جىلدار ارالىعىندا جۇزەگە اسىرىلاتىن 145 ينۆەستيتسيالىق جوبانىڭ پۋلى قالىپتاستىرىلعان. جوبالاردىڭ جالپى قۇنى – 2,2 ترلن تەڭگە. ولار 18 263 جۇمىس ورنىن اشۋعا سەپ بولۋى ءتيىس. اگروونەركاسىپتە – 37, ونەركاسىپتە – 58, قۇرىلىستا – 19, تۋريزم بويىنشا – 19 جوبا جانە وزگە دە سالالار بويىنشا دا بىرقاتار جوبا جوسپارلانعان. ونىڭ ىشىندە, بيىل جالپى قۇنى 121,8 ملرد تەڭگەگە 2 270 جۇمىس ورنىن اشۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن 44 ينۆەستيتسيالىق جوبانى جۇزەگە اسىرۋ كوزدەلىپ وتىر. وبلىس بويىنشا جەكە ينۆەستورلار ەسەبىنەن ىسكە اسىرىلاتىن 77 جوباداعى 741 جاڭا جۇمىس ورنىنىڭ اشىلۋى تۇراقتى باقىلاۋعا الىنعان.
بەكىتىلگەن كەستەگە سايكەس ينۆەستيتسيالىق جوبالار ەكىنشى توقساندا باستالادى دەپ جوسپارلانىپ وتىر. بارلىق ينۆەستورمەن تورتجاقتى مەموراندۋم ءتۇزىلىپ, بۇگىندە 14 جوبا باستالىپ, 86 جۇمىس ورنى اشىلدى. جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋدا وندىرىستىك ايماقتاردىڭ الار ورنى ەرەكشە. مىسالى, ورداباسى اۋدانىندا ەكى وندىرىستىك ايماق قۇرىلادى جانە «بادام» يندۋستريالدى ايماعى 50 گەكتارعا ۇلعايادى. شۇبار اۋىلىندا وندىرىستىك ايماق قۇرۋ ءۇشىن جوسپارلانعان 60 گەكتار جەر بادام-شۇبار اۆتوجولىنىڭ بويىندا, باتىس ەۋروپا – باتىس قىتاي اۆتودالىزىنەن 500 مەتر قاشىقتىقتا ورنالاسقان. وندىرىستىك ايماقتا قۋاتتىلىعى 25 مۆت قوسالقى ستانسا, 1,5 شاقىرىم ەلەكتر جۇيەسى, 2,1 شاقىرىم سۋ جۇيەسى, 0,7 شاقىرىم گاز جۇيەسى, ۇڭعىما قۇرىلىسى جۇرگىزىلۋى ءتيىس.
لوگيستيكاعا سەرپىن بەرەر ءوندىرىس قاجەت
وڭىردە ءوندىرىس زاۋىتتارىن اشۋ ماقساتىنداعى يگى ىستەرگە وتاندىق ينۆەستورلار دا بەلسەندى اتسالىسىپ جاتىر. جۋىردا وبلىس اكىمى دارحان ساتىبالدى «ەۆرازياترانزيتگرۋپپ» جشس بايقاۋ كەڭەسىنىڭ قۇرىلتايشىسى جانە توراعاسى, «قازمەحليتپروم» جشس وكىلى سەرىك ۋاليەۆپەن كەزدەسىپ, بىرقاتار جاڭا جوبانى جۇزەگە اسىرۋ بارىسىن تالقىلادى. بۇل كومپانيا وبلىس اۋماعىندا ينۆەستيتسيالىق جوبالاردى ىسكە اسىرۋ ءۇشىن ارنايى اشىلعان.
«قازمەحليتپروم» كولىك-ەكسپەديتورلىق قىزمەتتەر كورسەتەدى جانە قازاقستان مەن تمد ەلدەرىنىڭ بۇكىل اۋماعى بويىنشا جۇك تاسىمالدايتىن ۆاگون-تسيستەرنالار مەن ۆاگوندار ۇسىنادى.
«قازاقستاننىڭ لوگيستيكالىق مۇمكىندىكتەرىن كەڭەيتۋ ماقساتىندا تۇركىستان وبلىسىندا ورتالىق ازيا مەن ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق اراسىنداعى ەكسپورت پەن يمپورتتى كەڭەيتۋگە مۇمكىندىك بەرەتىن قۇرعاق پورتتى ەنگىزۋ جوسپارلانىپ وتىر. ينۆەستيتسيا تارتۋ, ءوندىرىس ورىندارىن اشۋ – ءبىزدىڭ باستى باعىتىمىز. وتاندىق كومپانيالاردىڭ بيزنەستى دامىتۋ جونىندەگى باستامالارىنا تولىق قولداۋ كورسەتۋگە دايىنبىز جانە ىنتىماقتاستىعىمىز ۇزاق مەرزىمگە جالعاسادى دەپ ۇمىتتەنەمىز», دەدى وبلىس اكىمى كەزدەسۋدە.
جوسپار جۇزەگە اسقان جاعدايدا جاڭا كاسىپورىن 20 گەكتار اۋماقتا ورنالاسادى. وندا ۆاگون بولشەكتەرى, تاۋ-كەن, مەتاللۋرگيا كەشەنى ءۇشىن, قۇرىلىس جانە اۋىل شارۋاشىلىعى ماشينالارىن جاساۋعا ارنالعان جابدىقتار مەن قوسالقى بولشەكتەر شىعارىلماق تاراپتار تۇركىستانداعى «TURAN» ارنايى ەكونوميكالىق ايماعىندا جاڭا زاۋىت اشۋ بويىنشا باستامانى جان-جاقتى پىسىقتادى. وتاندىق ينۆەستور بۇل ماقساتتا 20 ملن دوللاردان استام قاراجات قۇيۋعا دايىن. جوبانىڭ قۋاتتىلىعى جىل سايىن ارتادى. اۋىسىمىنا 200 توننا بولات قۇياتىن زاۋىتتا 100-دەن استام جەرگىلىكتى تۇرعىن تۇراقتى جۇمىسپەن قامتىلماق.
تابيعي تالشىقتىڭ تاماشاسى
وبلىستا جۇمىس ىستەۋگە قىزىعۋشىلىق تانىتىپ وتىرعان شەتەلدىك كومپانيالار دا از ەمەس. ولار اۋىل شارۋاشىلىعى, ازىق-ت ۇلىك ءوندىرىسى سەكىلدى سالالاردى دامىتۋدا بىرلەسە جۇمىس ىستەۋگە دايىن. وبلىس بويىنشا دايىن ينفراقۇرىلىمى بار 9 يندۋستريالىق ايماق ورنالاسقان. سونىمەن قاتار 42 شاعىن ونەركاسىپتىك ايماقتىڭ قۇرىلىسى جۇرگىزىلۋدە. بيىل 9 شاعىن ونەركاسىپتىك ايماقتىڭ قۇرىلىسى اياقتالادى. اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىندا ەگىستىكتى ءارتاراپتاندىرۋ, تەرەڭ وڭدەۋگە باسىمدىق بەرىلگەن. مىسالى, نەگىزىنەن ماقتامەن اينالىساتىن جەتىساي اۋدانىندا جىبەك كلاستەرىن دامىتۋ ماقساتىندا بىرقاتار جۇمىس قولعا الىنعان. اۋداندا تۇت ءوسىرۋ ارقىلى جىبەك قۇرتىن ءوندىرۋ باعىتىندا وتكەن جىلى كورشىلەس وزبەكستان ەلىنەن اكەلىنگەن جاپوندىق «اشيما» سورتىنىڭ العاشقى 10 مىڭ داناسى ەگىلگەن بولاتىن. بيىل دا بۇل جۇمىس جالعاسىن تاۋىپ, تۇت اعاشتارىن وتىرعىزۋعا 31,8 گەكتار جەر قاراستىرىلىپ وتىر.
جىبەك – جىبەك قۇرتىنىڭ ءپىللاسىنان ءوندىرىلىپ, توقىما-ماتا ونەركاسىبىندە پايدالانىلاتىن تابيعي تالشىق. ماماندار تابيعي جىبەك تالشىقتارىنان توقىلعان ماتالار ەرتە زامانداردا جوعارى باعالانعانىن, قىتايدان شىعارىلاتىن جىبەك ماتالار ۇلى جىبەك جولى ارقىلى دۇنيەجۇزىنىڭ باسقا ايماقتارىنا تارالىپ, ساۋداگەرلەرگە مول تابىس اكەلگەنىن ايتادى. اسىراندى جىبەك قۇرتى بارلىق جىبەكتىڭ 90%-ىن بەرەدى ەكەن. جىبەك ءوندىرىسىن دامىتۋعا قىزىعۋشىلىق بىلدىرگەن 6 كاسىپكەر انىقتالىپ, 52 گەكتار جەردىڭ 25 گەكتارىنا «شاپاعات نۇرى-2» شارۋا قوجالىعى تۇت اعاشىنىڭ «مارحابا 2017» سورتىنان 250 مىڭ ءتۇپ كوشەت وتىرعىزعان. بيىل جوسپار بويىنشا جەتىساي اۋدانىندا 400 گەكتار جەرگە تۇت وسىرىلمەك. الداعى ۋاقىتتا توقىما ءوندىرىسىن دامىتۋ كوزدەلگەن.
«بۇل وتە ۇتىمدى جوبا, سوندىقتان وسى سالانى دامىتۋىمىز كەرەك. جاڭا ءىستىڭ پايداسىن ديقاندار ءالى بىلمەي ءجۇر. بۇل – اعاش ءوسىرىپ, ونى ۇرپاققا مۇراعا قالدىراتىن كاسىپ. سۋدى از قاجەت ەتەدى, شىعىنى دا كوپ ەمەس. ەكولوگيالىق تۇرعىدان دا قولايلى. جىبەك ءوندىرىسى – الەمدەگى ەڭ تابىستى كاسىپتەردىڭ ءبىرى. جىبەك تالشىعى جىبەك قۇرتىنان الىنادى. ال جىبەك قۇرتىنىڭ نەگىزگى ازىعى – ول تۇت اعاشى. ءبىر گەكتار تۇت باۋىنان ورتاشا ەسەپپەن 50 توننا جاپىراق الىنادى. وسىلايشا, شارۋا ۇتادى. ودان ءجىپ, ماتا شىعارۋ ءىسىن دامىتۋ كەرەك. ءىس دامىعاندا جۇمىس ورنى كوپتەپ اشىلادى. سوندىقتان جىبەك ءوندىرىسىن جولعا قويۋ – تابىستى ارتتىرۋدىڭ ءتيىمدى ءتاسىلى», دەدى اۋدان شارۋالارىمەن كەزدەسۋدە وبلىس اكىمى.
وڭىردەگى دامۋ قارقىنى بىركەلكى ەمەس
«اۋىل اماناتى» جوباسى اياسىندا جۇرگىزىلىپ جاتقان جۇمىستاردى جۇزەگە اسىرۋعا «وڭتۇستىك» ايماقتىق ينۆەستيتسيالىق ورتالىعىنان 100 ملن تەڭگە نەسيە الىنعان. ماماندار تۇت اعاشىن ەگۋ ارقىلى وتباسىلىق كاسىپ اشىپ, تابيعاتى قولايلى وڭىردە 1 گەكتار جەرگە ەگىلگەن تۇت اعاشىنىڭ جاپىراعىنان 2 ملن تەڭگەگە دەيىن, ال جىبەك قۇرتىن ءوسىرۋ ارقىلى 1 گەكتار باۋدان 4,5 ملن تەڭگەگە دەيىن پايدا تابۋعا بولاتىنىن ايتادى. ەگەر وڭىردە وسى كاسىپ جاپپاي قولعا الىناتىن بولسا, ونىمدەردى شىعىس ەۋروپا مەن جاپونيا, وڭتۇستىك كورەياعا, قىتايعا ەش كەدەرگىسىز ساتۋعا بولادى. ال وندىرىلگەن ءونىمنىڭ كيلوسىن كورشىلەس وزبەكستاندىق ينۆەستورلار 600 تەڭگەگە دەيىنگى باعادا ساتىپ الۋعا نيەت ءبىلدىرىپ وتىر.
جىل باسىندا باعالى ماتانىڭ ءوندىرىس كولەمىن ءوسىرۋ ماقساتىندا جول كارتاسى بەكىتىلگەن بولاتىن. ونىڭ نەگىزگى باعىتى – 2029 جىلعا دەيىن 10 مىڭ گەكتار اۋماققا تۇت اعاشتارىن وتىرعىزۋ. سونىمەن قاتار 2029 جىلعا قاراي 100 ميلليون تۇت كوشەتى مەن 500 مىڭ جاشىك جىبەك قۇرتىنىڭ ۇرىعىن ءوسىرۋ جوسپارلانىپ وتىر. سونداي-اق جىبەك ءجىپ ءوندىرىسىنىڭ كولەمىن 2,8 مىڭ تونناعا جەتكىزۋ كوزدەلگەن.
ايتا كەتەلىك, بيىلعى ءبىرىنشى توقساندا وبلىستىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋىندا وڭ ءوسىم بار. كورسەتكىشتەر جاقسارعان. بىراق جەكەلەگەن اۋدان, قالالاردا بىرقاتار ينديكاتوردىڭ ورىندالۋى تومەن دەڭگەيدە. ونەركاسىپ پەن وڭدەۋ ونەركاسىبىنىڭ ءونىم كولەمىنىڭ ناقتى كولەم يندەكسى ماقتاارال, شاردارا, وتىرار, ساۋران جانە سارىاعاش اۋداندارىندا ورىندالماعان. نەگىزگى كاپيتالعا تارتىلعان ينۆەستيتسيانىڭ ناقتى كولەم يندەكسى وتىرار, كەنتاۋ, ماقتاارال مەن جەتىسايدا تومەندەۋ ورىندالىپ وتىر.
تۇركىستان وبلىسى
