باستى قاتىرعان باسپانا... اكىم سىرەسكەن سەڭدى بۇزۋعا كىرىستى

«قالانىڭ نەگىزگى قۇرىلىس كومپا­نيا­لا­رىنىڭ وكىلدەرىمەن كەزدەستىم. ولارعا ناقتى مىندەتتەر جۇكتەدىم. ءتيىستى تالاپتار ورىندالماعان جاعدايدا, نىساندا زاڭ­بۇ­زۋشىلىقتار جويىلعانعا دەيىن جۇمىس تولىعىمەن توقتاتىلادى», دەدى اكىم.

شاھارداعى تۇرعىن ءۇي تۇيتكىلدەرىن ءبىر اۋىز سوزبەن سيپاتتاۋ قيىن. ويتكەنى بۇل باعىتتا سان سالالى پروبلەما تىز­بەگى سامساپ تۇر. اۋەلگىسى – الدان­عان ۇلەسكەرلەر جايى. قالادا مەملەكەت ەسەبىنەن 140-تان استام تۇرعىن ءۇي سالىنعان, وندا 15,5 مىڭ وتباسى تۇ­رىپ جاتىر. الايدا 10 قۇرىلىس نىسانى ءالى بىتپەدى. سونىمەن قاتار 10 جىلدان بەرى پاتەر كىلتىن تابىستاماي, 200-دەن استام ۇلەسكەردى ءۇيسىز قالدىرعان ەكى قۇرىلىس سالۋشى كومپانياعا («Astana Building» جانە «نۇرلى-جول-ك-2008») قاتىستى قىلمىستىق ءىس قوزعالعان.

جىل باسىندا قالا اكىمدىگى ساپاسىز قۇرىلىس ءۇشىن 8 قۇرىلىس سالۋشىنى ليتسەنزيادان ايىرعانىن مالىمدەدى. ال ناۋرىزدا ءتيىستى رۇقسات قۇجاتتارىنسىز سالىنىپ جاتقان 33 تۇرعىن ءۇي كەشەنىنىڭ ءتىزىمىن جاريا ەتتى. سوت شەشىمى بويىنشا كومپانيالار اتالعان كەشەندەردە جۇمىستى توقتاتۋعا ءتيىس.

سالاداعى تاعى ءبىر بىلىقتىڭ باستاۋى – قۇرىلىس كومپانيالارىنىڭ زاڭسىز ءارى جالعان جارناماسى. سوعان الدانىپ قانشاما ادام باسپاناعا قول جەتكىزە الماي زار يلەپ ءجۇر.

«پايىزسىز ءبولىپ-تولەۋمەن ءۇي الۋعا بولادى دەگەن جارناماعا سەنىپ, ءبىراز جەردى ارالادىم. كومپانيالاردا نەشە ءتۇرلى مامان كليەنتتىڭ 4-5 ميلليوننان باستالاتىن اقشاسىن قاعۋ ءۇشىن سەندىرىپ باعادى. كورسەتەتىن قۇجاتتارى – استانا قالاسى اكىمىنىڭ كەلىسىمى, ءۇي سالۋعا رۇقسات العانى تۋرالى قاعازدار. ءبىر-ەكەۋىن زاڭگەرلەرگە كورسەتىپ ەدىم, كەلىسىمشارتتا قاراپايىم حالىقتىڭ سالعان اقشاسىن ءۇي بىتپەي قالعان جاعدايدا قايتارۋ جولى قيىن دەيدى. ۇيدە بىتەدى دەگەن ۋاقىتىندا بىتۋىنە ەشبىر كەپىلدىك جوق. ءۇي سالۋشى كومپانيالاردىڭ بىرەۋى دە اقشانى الار كەزدە نوتاريۋس ارقىلى كەلىسىمشارتقا وتىرمايدى. سوندا حالىق قولىنداعى بار جيعانىن ەشبىر كەپىلدىكسىز سالىپ قويىپ, ءبىتۋىن تىلەپ تاقىم قىسىپ وتىراتىن مۇنداي كومپانيالاردىكى نە ەركىندىك؟», دەيدى توبا وتەپباي ەسىمدى جەلى قولدانۋشىسى پىكىرىن اشىنا ايتىپ.

ءماجىلىس دەپۋتاتى رينات زايىتوۆتىڭ ايتۋىنشا, سالادا جۇگەنسىزدىك بەلەڭ الىپ بارا جاتىر. ول بىرنەشە تۇرعىن ءۇي كەشەنىندەگى مىسالداردى العا تارتادى.

«ازيا پليۋس» تۇرعىن ءۇي كەشەنىندەگى پاتەرلەردى ساتار كەزدە «بيزنەس» سانا­تىن­داعى ءۇي دەپ ساتىپ, بىرەر جىل وتكەن سوڭ پايدالانۋعا قابىلداۋ كەزىندە «ەكو­نوم» ساناتىنا اۋىستىرا سالۋلارى دا مۇمكىن ەكەن. «ۋسپەشنىي دوم» تۇرعىن ءۇي كەشەنىنىڭ تۇرعىندارى دا الاياقتىق ءىس ارەكەتتەرگە ۇشىراپ وتىر. ەلدىڭ ءبارى بىلەتىن «وازيس» كەشەنى تۋرالى ايتار بولساق, ءتىپتى ۇزاق اڭگىمە. حالىقتى ويلاپ جاتقان بىردە-ءبىر قۇزىرەتتى ورگان كورمەدىك. ولار حالىقتى ويلاۋعا ەمەس, حالىقپەن ويناۋعا ماشىققانداي كورىنەدى ماعان. تۇرعىندار الاياقتىق فاكتىسى بويىنشا ارىز جازسا دا, ءىس قوزعال­ماعان», دەيدى دەپۋتات.

سەنات دەپۋتاتى گەننادي شيپوۆسكيح ءسوزىن قۇزىرەتتى ورگانداردىڭ ساناي­عا­عى­مەن تۇزدىقتاپ, سوراقى دەرەك­تەر­دى تىزبەلەدى.

«2021-2023 جىلدار ارالىعىندا قۇ­رى­لىس كومپانيالارىمەن جاسالعان شارتتىڭ ورىندالماۋىنا بايلانىس­تى ۇلەسكەرلەردىڭ ارىزدارى نەگىزىندە قىلمىستىق كودەكستىڭ 189 جانە 190-باپتارىمەن بارلىعى 45 قىلمىستىق ءىس تىركەلىپ, 4 734 ۇلەسكەر زارداپ شەكتى. ولاردىڭ باسىم كوپشىلىگى استانادا – 1 282 ادام. قۇرىلىس كومپانيالارى باسشىلىعىنىڭ زاڭسىز ارەكەتتەرىنەن جالپى 55 ملرد 264 ملن تەڭگە شىعىن كەلتىرىلدى, ولاردان 20 ملرد 281 ملن تەڭگە عانا ءوندىرىلدى. ونەركاسىپ جانە قۇرىلىس مينيسترلىگىنىڭ اقپاراتىنا سايكەس 2019-2022 جىلدار ارالىعىندا ءبىر عانا ەلوردادا پروبلەمالىق نىسانداردىڭ قۇرىلىسىن اياقتاۋعا ۇلتتىق قوردان 60 ملرد تەڭگە, رەسپۋبليكالىق جانە جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەردەن 154,6 ملرد تەڭگە بولىنگەن. وسىلايشا, مەملەكەتتىڭ قاتىسۋىمەن استانا قالاسىندا 120 پروبلەمالىق تۇرعىن ءۇيدىڭ قۇرىلىسى اياقتالدى», دەيدى سەناتور.

ۇكىمەت باسشىسى ولجاس بەكتەنوۆتىڭ سوزىنشە, جاڭا پروبلەمالىق نىسان­دار­دىڭ  پايدا بولۋىنا جانە قۇرىلىس سالۋشى­لار­دىڭ زاڭنامانى اينالىپ ءوتىپ, ۇلەس­كەر­لەردىڭ قاراجاتىن تارتۋىنا جول بەرمەۋ ماقساتىندا ۇكىمەت وسى سالاداعى مەم­لەكەتتىك رەتتەۋدى كۇشەيتۋ جونىندەگى تۇزە­تۋ­لەردى ازىرلەدى. ول مىناداي تى­يىمدار:

• سالىنىپ جاتقان كوپپاتەرلى تۇر­عىن ۇيلەردە تۇرعىن جانە تۇرعىن ەمەس ءۇي-جايلاردى ساتىپ الۋعا بايلانىستى الدىن الا شارتتار جاساسۋعا تىيىم سالۋ;
• ۇلەسكەرلەردىڭ اقشاسىن زاڭسىز تارت­قانى ءۇشىن قۇرىلىس جۇمىستارىن ودان ءارى توقتاتا تۇرىپ, ايىپپۇل سانكتسيالارىن (300-دەن 2000 اەك-كە دەيىن) ۇلعايتۋ;
• ۇلەسكەرلەردىڭ اقشاسىن تارتۋعا رۇقساتى بولماسا, جارناماعا تىيىم سالۋ;
• «تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىنا ۇلەستىك قاتىسۋ تۋرالى» زاڭىن رەتتەۋ سالاسىنا «از قاباتتى قۇرىلىس» ۇعىمىن ەنگىزۋ;
• سالىنىپ جاتقان تۇرعىن ءۇي نارى­عىن­دا ۇلەسكەرلەردىڭ اقشاسىن تارتۋدىڭ زاڭدىلىعى بولىگىندە جاو-نىڭ مونيتورينگ جۇرگىزۋى;
• سالىنىپ جاتقان تۇرعىن ءۇيدى قولما-قول اقشاسىز نىساندا ساتىپ الۋ-ساتۋ بويىنشا مامىلەلەردى جۇزەگە اسىرۋ.

جەڭىس قاسىمبەكتىڭ ايتۋىنشا, ەندىگى رەتتە قۇرىلىس كومپانيالارىنىڭ ۇزىن ارقان, كەڭ تۇساۋىنا مىقتاپ توسقاۋىل قويىلادى. ەڭ ءبىرىنشى كەزەكتە, وسى جىلدىڭ ماۋسىم ايىنان باستاپ بىردە-ءبىر قۇرىلىس كومپانياسى ينجەنەرلىك جەلىلەر سالىنىپ جاتقان نەمەسە ەندى جوبالانىپ جاتقان ۋچاسكەلەردە جاڭا نىسانداردىڭ قۇرىلىسىن باستاي المايدى.

«وسىعان دەيىن ولارعا جەلىلەردىڭ قۇرىلىسى قاتار ءجۇرىپ جاتقان ۋچاسكەلەرگە تۇرعىن ءۇي كەشەنىن سالۋعا رۇقسات ەتىلگەن. بىراق نىسانداردىڭ قۇرىلىسىن اياقتاۋ مەرزىمى جەلىلەردىڭ ۋاقىتىمەن ساي كەلمەگەندىكتەن, بۇل ماسەلە تۇرعىندارعا قولايسىزدىق تۋدىردى. سەبەبى نىسانداردى ۋاقىتشا جەلىلەرگە قوسۋ كەرەك بولدى. ەندى الداعى ۋاقىتتا قاجەتتى جەلىلەردىڭ, ياعني ەلەكترمەن جابدىقتاۋ, جىلۋمەن جابدىقتاۋ, نوسەر, تۇرمىستىق كارىز ورناتىلعان ۋچاسكەلەرگە عانا تۇرعىن ءۇي كەشەنىنىڭ قۇرىلىسىن باستاۋعا رۇقسات بەرىلەدى», دەدى.

شاھار باسشىسى سونىمەن بىرگە قازىر قالادا 50-گە جۋىق نىسان قۇرىلىسى رۇقسات قۇجاتتارىنسىز ءجۇرىپ جاتقانىن, ەگەر كومپانيالار ەسكەرتۋدى ەلەمەسە, اتالعان نىسان قۇرىلىستارى توقتاي­تى­نىن ايتتى. اكىم قابىلداعان ءۇشىنشى شەشىم – قوقىس پوليگوندارىن جويۋ ماسەلەسى. بۇل رەتتە دە كىنالى كومپانيالار انىقتالىپ, جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلادى. ءتورتىنشى كەزەكتە اباتتاندىرۋ جانە تازالىق ءتارتىبىن بۇزعان كومپانيالاردىڭ ماسەلەسى مايشاممەن قارالادى.

«قۇرىلىس كومپانيالارى تەك ءوز پايداسىن عانا ەمەس, ساتىپ الۋشىلارىنىڭ دا مۇددەسىن  ويلاۋى كەرەك. سونداي-اق وزدەرى سالعان تۇرعىن ءۇي كەشەنىنىڭ اۋماعىن اباتتاندىرىپ, كوگالداندىرۋى قاجەت», دەدى جەڭىس قاسىمبەك.