سۋرەتتەردى تۇسىرگەن – جەڭىس ىسقاباي
اتالعان قاناتقاقتى جوبا اۋەلى تالدىقورعان قالاسىنىڭ مەكتەپتەرىنەن باستاۋ الىپ, بۇگىندە اۋداندىق ءبىلىم وشاقتارىنا دا ەنگىزىلدى. مۇنداعى ماقسات كيبەرالەم, ءىت-تەحنولوگيا, سمارت-سيتي سەكىلدى وركەنيەتتىڭ كوشىن باستاعان ساندىق تەحنولوگيالاردىڭ اسەرىنەن لۋدومانيا, بۋللينگ, كيبەربۋللينگ سىندى دۇنيەلەردى جويۋ. بۇل باستاما قوعامنىڭ اراسىنداعى وسىنداي ارەكەتتەردىڭ الدىن الادى. ناتيجە جامان ەمەس, وبلىستا جاستار اراسىنداعى جاعىمسىز جاعدايلار ەكى-ءۇش ەسەگە ازايعان.
ءوڭىر اكىمىنىڭ ءباسپاسوز قىزمەتىنىڭ مالىمەتىنشە, وسى ۋاقىت ىشىندە ءتۇرلى سالا ماماندارى مەن قوناق لەكتورلار قازىرگى زاماننىڭ وزەكتى تاقىرىپتارىنا ارنالعان 170-كە جۋىق كەزدەسۋ وتكىزىپ, ول كەزدەسۋلەرگە 17 مىڭنان استام وقۋشى قاتىستى. جۇرگىزىلگەن الەۋمەتتىك ساۋالداماعا قاراعاندا, وعان قاتىسقان وقۋشىلاردىڭ 75 پايىزدان استامى ارنايى كەلگەن لەكتورلاردىڭ دارىسىنە ريزا ەكەنىن, ال 62 پايىزى مەكتەپ مەنتورلارىمەن وڭدى قارىم-قاتىناس ورناتىلعانىن ايتقان. سونىمەن قاتار 28,6 پايىزى جەكە كونسۋلتاتسيالار العانىن, ال 20 پايىزعا جۋىعى مەنتورلارمەن اڭگىمەلەسۋ ناتيجەسىندە شەشىلمەيتىن پروبلەمالار جوق ەكەنىن تۇسىنگەنىن اتاپ ءوتتى. قول جەتكىزىلگەن وڭ تاجىريبەنى ەسكەرىپ, الداعى جاڭا وقۋ جىلىنان باستاپ 7 اۋدان ورتالىعى مەن 1 قالادا تاعى 48 مەنتور ءوز جۇمىسىن باستايدى. ال بۇگىن مەنتورلىق تاجىريبەدەگى قوناق دارىستەرىن وتكىزۋ ءداستۇرى جالعاستىرىلىپ, وقۋشىلارمەن وبلىس اكىمى بەيبىت يساباەۆ كەزدەستى.
«كەز كەلگەن ەلدىڭ ەڭ ۇلكەن بايلىعى – ادامي كاپيتال, ياعني سىزدەر – ەلدىڭ بولاشاعىسىزدار. سوندىقتان مەملەكەت ءوز تاراپىنان جاس ۇرپاقتىڭ جان-جاقتى دامۋى ءۇشىن بارلىق جاعدايدى جاساۋعا تىرىسادى. قاتاڭ باسەكەلەستىك جاعدايىندا ىلگەرىلەۋگە, بىرتىندەپ جەتىستىككە جەتۋگە كومەكتەسەتىن ەڭ الدىمەن – ءبىلىم. ءبىز ەنگىزگەن ادەپ-قۇقىقتىق تاربيە جۇمىسى جونىندەگى مەنتورلىق جوبا سۋيتسيد, بۋللينگ جانە كيبەربۋللينگ, لۋدومانيا, ينتەرنەت-الاياقتىق, ناشاقورلىق سياقتى ماسەلەلەر بەلەڭ العان قازىرگى اقپاراتتىق الەمدە, ەڭ ءبىرىنشى, سىزدەردى قورعاۋعا باعىتتالعان. بۇل رەتتە سىزدەردىڭ تالىمگەرلەرمەن ءوزارا تۇسىنىستىكتە بولۋلارىڭىز ءبىز ءۇشىن وتە ماڭىزدى. بۇل رەتتە الەۋمەتتىك ساۋالنامانىڭ ناتيجەلەرى قۋانتىپ وتىر. ساۋالداماعا قاراعاندا, سىزدەردىڭ باسىم كوپشىلىگىڭىز ءوز دارىسكەرلەرىڭىزدى, مەنتورلارىڭىزدى بىلەسىزدەر جانە ساۋالناما تالىمگەرلەرمەن جاقسى قارىم-قاتىناس ورناتىلعانىن انىقتاپ وتىر. ءوزارا تۇسىنىستىكتىڭ ارقاسىندا مەنتورلارعا دەگەن سەنىم ارتىپ كەلەدى, سوندىقتان ءبىزدىڭ بىرلەسكەن جۇمىسىمىزدىڭ وڭ جەمىسى بار دەۋىمىزگە بولادى. بۇل جوبادا بارلىق مىندەتكە قول جەتكىزىلدى دەگەن ءسوز ەمەس, ءالى دە تۇجىرىمدامالىق تۇرعىدان ناقتىلاناتىن تۇستارى بار, دەگەنمەن جوبانى ىسكە اسىرۋ اسا قاجەت شارا ەكەنى ايقىن. ءبىز ءوز تاراپىمىزدان وسى جوباعا قىزىعۋشىلىق بىلدىرگەندەر بولسا, كەرەكتى ادىستەمەلىك قولداۋ كورسەتۋگە دايىنبىز», دەپ اتاپ ءوتتى ب.يساباەۆ.
وبلىس باسشىسى ءوز سوزىندە بىرنەشە نەگىزگى باعىتقا توقتالدى. بىرىنشىدەن, ول مەكتەپ باعدارلاماسىن مەڭگەرۋمەن قاتار ءوزىن ءوزى جەتىلدىرۋگە نازار اۋدارۋ, قىزىعۋشىلىق تانىتقان نەمەسە جانى قالايتىن پاندەردى تەرەڭىرەك زەرتتەۋدىڭ ماڭىزدى ەكەنىن اتاپ ءوتتى. بۇل ماسەلەدە, سپيكەردىڭ ايتۋىنشا, قازاق جانە الەم ادەبيەتىنىڭ كلاسسيكتەرىن وقۋدىڭ ماڭىزى زور. «مىسالى, كوپتەگەن مەملەكەتتە ۇلتتىق كىتاپ كۇنى اتاپ وتىلەدى. حالىقارالىق كىتاپ بەرۋ, بالالار كىتابى جانە كىتاپ وقۋ كۇندەرى بار. ءبىزدىڭ ەلدە دە ۇلتتىق كىتاپ كۇنىن بەكىتۋ يدەياسى ايتىلدى. بۇل – وتە پايدالى باستاما. استانا, الماتى قالالارىنىڭ تاجىريبەسىن ەسكەرە كەلە, ءبىزدىڭ وڭىردە ەلىمىزدىڭ ۇزدىك باسپالارىن شاقىرىپ, «كىتاپ فەست» كىتاپ فەستيۆالىن وتكىزۋدى ۇسىنامىن. كىتاپحانالاردى زاماناۋي كوۆوركينگ-ورتالىقتار تۇرىندە جاڭعىرتۋ كەرەك, كىتاپحانا قورلارىن ۇنەمى تولىقتىرۋ كەرەك», دەدى ب. يساباەۆ.
سپيكەر وقۋشىلارمەن پرەزيدەنت ۇسىنعان «ادال ازامات» تۇجىرىمداماسى, «ازاماتتىق جاۋاپكەرشىلىك», «الەۋمەتتىك ادىلەتتىلىك» ۇعىمدارىنىڭ ءمانى تۋرالى اڭگىمەلەستى, وقۋشىلار دا وسى تاقىرىپقا قاتىستى ءوز وي-پىكىرلەرىن ءبىلدىردى.
سول سياقتى سپيكەر ۇلتتىق بىرەگەيلىكتى ساقتاۋدىڭ نەگىزى رەتىندە ءداستۇردىڭ, تۇپكى نەگىزدەردىڭ, وتباسىلىق قۇندىلىقتاردىڭ, ءوزارا تاتۋلىقتىڭ ماڭىزدىلىعىنا توقتالدى.
سپيكەر سونداي-اق ءوڭىر جاستارىنىڭ ۆولونتەرلىكتە بەلسەندىلىك تانىتىپ, قوعامدىق سالالاردىڭ, قايىرىمدىلىق ۇيىمدارى مەن ءوزىن ءوزى باسقارۋ ينستيتۋتتارىنىڭ جۇمىسىنا قاتىسىپ, قازىردىڭ وزىندە دەموكراتيالىق قوعام قۇرۋعا ءوز ۇلەسىن قوسىپ جاتقاندىعىن جەتكىزدى. «مەن جاستاردىڭ قوعامدىق كەڭەستەردىڭ جۇمىسىنا قاتىسۋ تۋرالى باستامالارىن قولدايمىن», دەدى ب. يساباەۆ. «جاس پوليتسيا», «جاس قۇتقارۋشىلار», «جاس سارباز» كادەت سىنىپتارى مەن اسكەري-پاتريوتتىق كلۋبتاردىڭ وڭ تاجىريبەسىن اتاپ ءوتىپ, ولاردىڭ سانىن ۇلعايتىپ, ماتەريالدىق-تەحنيكالىق جانە قۇقىقتىق بازاسىن دامىتۋ ماسەلەلەرىن شەشۋدى تاپسىردى. ول سونداي-اق «جاسىل ەل» جاساقتارىن, «تاۋەلسىزدىك ۇرپاقتارى» جانە «Zhas Project» جوبالارىن, جاستاردى قولداۋدىڭ مەملەكەتتىك باعدارلامالارىن اتاپ ءوتتى.
«مەن وسى كەزدەسۋدە جاڭا عانا 15 جاستاعى بوزبالامەن تانىستىم. ول جەكە بيزنەس-جوسپارىن جاساپتى. قازىردىڭ وزىندە ءوز ءىسىن جايلاپ باستاپ جاتىر, بيزنەسىن باستاۋعا, ارينە, ازىرگە تەك جاسى كىشى. بىراق 16 جاسقا تولعاننان كەيىن ول مەملەكەتتەن گرانت الا الادى. جاس ادام الدىنا ناقتى ماقسات قويعان كەزدە سول ماقساتىنا جەتۋگە الدىن الا دايىندالادى, جوسپار جاسايدى, سەنىمدى تۇردە العا جىلجيدى, اقىر سوڭىندا جەتىستىككە جەتەدى. سىزدەردىڭ ارقايسىلارىڭىز دا سولاي ماقسات قويۋلارىڭىز كەرەك. ءبىز سىزدەرگە ۇلكەن ءۇمىت ارتامىز, سەنەمىز, ارقاشان باستامالارىڭىزدى قولدايمىز», دەپ تۇيىندەدى ءسوزىن ب.يساباەۆ.
مۇنان سوڭ كەزدەسۋگە قاتىسۋشىلار وزدەرىن قىزىقتىرعان سۇراقتارىن قويدى. جاس بولعاندارىنا قاراماستان, وقۋشىلار ەكولوگيا, جاستار جۇمىسسىزدىعى پروبلەماسىن شەشۋ, جالپى تالدىقورعاننىڭ دامۋى تۋرالى, ءتىپتى جاھاندىق تاقىرىپتاردى دا كوتەردى. مەكتەپ وقۋشىلارىن قاڭعىباس يتتەردىڭ پروبلەمالارى, جول جوندەۋدىڭ ساپاسى, سمارت-ايالدامالاردىڭ قاراۋسىز جايى وزەكتى بولىپ وتىرعانىنا الاڭداۋشىلىق ءبىلدىرىپ, وڭىردەگى ءتۋريزمدى دامىتۋعا قاتىستى ۇسىنىستارىن جەتكىزدى. وبلىس اكىمىنەن ءار قادام جەمىستى بولۋ ءۇشىن قانداي قاسيەتتەردى شىڭداۋ كەرەكتىگىن, ومىردە كىمدى ۇلگى تۇتاتىنىن سۇراپ ءبىلدى.
ەكى ساعاتقا جۋىق اڭگىمە بارىسىندا وبلىس اكىمى مەن جاۋاپتى تۇلعالار كەزدەسۋگە قاتىسۋشىلاردىڭ بارلىق سۇراعىنا ەگجەي-تەگجەي جاۋاپ بەردى. بۇل رەتتە كوللەدجدەردە قازىرگى زامانعى ەڭبەك نارىعىنداعى سۇرانىسقا ساي جاڭا ماماندىقتاردى ەنگىزۋ تاقىرىبىنا توقتالدى. مەكتەپتەگى ءوزىن ءوزى باسقارۋ وكىلدەرىنىڭ قاتارىنداعى بىرقاتار تالىمگەر مەن وقۋشىعا وبلىس اكىمىنىڭ العىسحاتى تاپسىرىلدى. وبلىس اكىمى مەنتورلاردى جەكە كابينەتتەرمەن قامتاماسىز ەتۋ, تالىمگەرلىك ساعاتتاردى ۇيىمداستىرۋ ماسەلەلەرىن پىسىقتاۋعا ءتيىستى مەكەمەلەرگە تاپسىردى.
بەيبىت يساباەۆ جاستارعا ىزگى تىلەگىن ايتا كەلە:
«ەڭ باستىسى, امان-ساۋ بولىڭىزدار. جالقاۋلىققا بوي الدىرماڭىزدار, ۇيرەنىڭىزدەر, وزدەرىڭىزدى دامىتىڭىزدار. ماقساتتى بولىڭىزدار. الدارىڭىزداعى بارلىق جول سىزدەرگە اشىق. بۇگىنگى كەزدەسۋىمىز سىزدەر ءۇشىن دە, مەن ءۇشىن دە جاعىمدى ءارى پايدالى بولدى دەپ سەنەمىن», دەپ قورىتىندىلادى ءسوزىن ءوڭىر باسشىسى.
كەزدەسۋ اياسىندا وقۋشىلار سارايىنداعى ۇيىرمەلەر مەن سەكتسيالارعا قاتىساتىن وقۋشىلار جەتىستىكتەرىنىڭ كورمەسى ۇيىمداستىرىلدى. وندا بالالار وزدەرىنىڭ ونەرىن, جاساعان بۇيىمدارىن كورسەتتى.
جەتىسۋ وبلىسىندا قولعا الىنعان بۇل «ادەپ-قۇقىقتىق تاربيە جونىندەگى مەنتور» جوباسىنىڭ نەگىزگى ماقساتى – وقۋشىلاردىڭ جەكە دامۋى مەن ولاردى الەۋمەتتەندىرۋدى مەنتورلىق سۇيەمەلدەۋ ارقىلى وڭىردە بىرىڭعاي تاربيە كەڭىستىگىن قالىپتاستىرۋ. بۇگىنگى زامانعى وزەكتىلىگىن ەسكەرە وتىرىپ, جوبالىق كەڭسە جۇمىسىنىڭ نەگىزگى باعىتتارىنا بالالار مەن جاسوسپىرىمدەردىڭ قۇقىقتارى مەن مىندەتتەرىن ءتۇسىندىرۋ; ناشاقورلىقتىڭ, لۋدومانيانىڭ, ءسۋيتسيدتىڭ, بۋللينگتىڭ, كيبەربۋللينگتىڭ, زورلىق-زومبىلىقتىڭ بارلىق ءتۇرىنىڭ الدىن الۋ; جىنىستىق قول سۇعىلماۋشىلىقتى قالىپتاستىرۋ (ەرتە جۇكتىلىكتىڭ الدىن الۋ); سالاماتتى ءومىر سالتىن ناسيحاتتاۋ; ماماندىق تاڭداۋ جانە كاسىپتىك باعدار بەرۋ; سونداي-اق شىعارماشىلىق ويلاۋدى جانە قارجىلىق ساۋاتتىلىقتى ارتتىرۋ تاقىرىپتارى تاڭدالىپ الىندى. جوبانى ىسكە اسىرۋ باستالعاننان بەرى وقۋشىلارعا ءتۇرلى وزەكتى تاقىرىپتار بويىنشا 113 كەزدەسۋ وتكىزىلىپ, 51 لەكتسيا وقىلعان.
جەتىسۋ وبلىسى
