استارلى دا شىنايى سىنىڭىزدى ۇلاعاتتى ۇستاز, عۇلاما عالىم, زەردەلى زەرتتەۋشى, كوشەلى كوسەمسوزشى, قابىرعالى قالامگەر, سۇڭعىلا سىنشى, ساتيرا ساردارى تەمىربەك قوجاكەەۆتىڭ شاكىرتى – جاس تىلشىگە بەرگەن ساباعى رەتىندە دە قابىلدادىق. اۋىلعا بارعان سايىن سول ءسوزىڭىز ەسىمە ءتۇسىپ, جىميىپ قويامىن, بويدى قوڭىر ساعىنىش تەربەيدى. ءيا, قوڭىر كۇز ەدى. سول جىلدىڭ جازىندا ءسىزدىڭ «قىزىل ديپلوم يەگەرىسىڭ, قازگۋ-دە قالىپ جۇمىس ىستەسەڭ قايتەدى؟» دەگەن ۇسىنىسىڭىزبەن كەلىسپەي, اۋىلعا قايتتىم. كۇزدە اۋىلعا ىزدەپ كەلگەنىڭىزدە توبەم كوككە ەكى ەلى جەتپەي ءماز بولدىم. «عىلىمي ديسسەرتاتسياعا بايلانىستى شەشىمىمدى تۇسىنىستىكپەن قابىلداپ, تاڭداۋىما رەنجىمەگەندىكتەن ىزدەپ كەلدى عوي» دەپ ساپارىڭىزدىڭ سەبەبىن دە وزىمشە جورىعام. ول كەزدە اۋداندىق «تولە بي تۋى» گازەتىندە ءتىلشى ەدىم. قازىرگىدەي جاپپاي ۇيالى تەلەفون جوق. ءبىر مەكەمەنىڭ باسشىسىنان سۇحبات الىپ وتىرعانىمدا گازەتتە بىرگە ىستەيتىن ارىپتەسىم, دوسىم, بۇگىندە تانىمال جۋرناليست شاديار مولدابەك حابارلاستى. الگى باسشىنىڭ جۇمىس تەلەفونىنا قوڭىراۋ شالىپ. «سەنى جۇمىستا ۇستازىڭ تەمىربەك قوجاكەەۆ كۇتىپ وتىر, تەز كەل» دەدى. سەنبەدىم. «قالجىڭداماشى» دەپ تەلەفون تۇتقاسىن تەز قويا سالدىم. قايتادان قوڭىراۋ شالىپ, ماعان «شىنىمەن ايتام, قوجاكەەۆ سەنى ىزدەپ كەلدى» دەيدى. فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور قوجاكەەۆ قايدا, عالىم بولۋدان باس تارتقان عالىمجان قايدا. قالجىڭداماۋىن, جۇمىسقا كەدەرگى كەلتىرمەۋىن ايتىپ تۇتقانى قويدىم. ءۇشىنشى رەت قوڭىراۋ شالدى. بۇل جولى داۋىسىندا وكتەمدىك بار. سوندا بارىپ سەنەر-سەنبەسىمدى بىلمەي, جۇمىسقا قاراي قۇستاي ۇشتىم. رەداكتسياعا الاقۇيىن بولىپ جەتسەم راسىمەن دە اتى اڭىزعا اينالعان تەمكەڭ, قوجاكەەۆتىڭ ءوزى وتىر. ء«اي, ەلشىباەۆ, سەن ۇلكەن ادام بولىپ قالىپسىڭ عوي, ءۇش قايتارا ايتپاسا شاقىرعانعا كەلمەيتىن», دەدىڭىز قۋاقىلانا قاراپ. رەنجىپ ەمەس, ءجۇزىڭىز جايدارى, كوڭىلىڭىز كوتەرىڭكى. قۇشاعىڭىزعا الىپ, ارقامنان قاعىپ قويدىڭىز. سودان از-كەم قاۋقىلداسقاننان كەيىن قاسقاسۋداعى ءبىزدىڭ قاراشاڭىراققا قاراي جولعا شىقتىق. اۋىلعا بارار جول ويدىم-ويدىم, ابدەن توزعان. كوشەنى جاعالاي جاتقان ءىرىلى-ۇساقتى قويتاستاردى, جوندەۋ كورمەگەن, شۇرق تەسىلگەن جولداردى كورىپ قايران قالدىڭىز. «ەلشىباەۆ, سەن نەمەنە, تاس داۋىردە تۇراسىڭ با ءالى؟» دەپ كۇلدىڭىز. رياسىز كۇلكىڭىزگە قوسىلدىق. كەيىن جول جوندەيتىن جاعدايىمىز بولماي جاتقانىنا كىنالى ادامداي قىزاردىق. تاسى كوپ تاۋلى اۋداننىڭ شۇرق تەسىلگەن جولى تۋرالى سىن ماقالا جازۋ كەرەكتىگىن ويعا تۇيگەنبىز. ۇستازدىڭ جالعىز اۋىز استارلى دا اششى مىسقىلىنان سوڭ.
سول جولى شاكىرتىڭىزگە وي سالدىڭىز, ال قاراپايىمدىلىعىڭىز بەن قالجىڭقويقىلىعىڭىزعا, كىسىلىگىڭىز بەن كىشىلىگىڭىزگە قاسقاسۋلىقتار ءتانتى بولدى. قاسىڭىزدا ۇلىڭىز مادەت پەن سۇيىكتى نەمەرەڭىز ميراس بار. ءسىزدىڭ ۇيگە قوناققا كەلگەنىڭىزدى اۋىلداستارعا, اعايىن-تۋىسقا سۇيىنشىلەپ شاقىردىق, ءتۇن ورتاسىنان اۋعانشا ولارمەن ەمىن-ەركىن اڭگىمە قۇردىڭىز. اسىرەسە اكە-شەشەمنىڭ قۋانىشىندا شەك جوق. ۇلىن اڭىز ادام ىزدەپ كەلسە, قاي اتا-انا قۋانباس. بارىن داستارقانعا قويىپ, قوناقتاردىڭ كوڭىلىن تابۋعا قالبالاقتاپ كىرىسكەن. تالابى قاتاڭ, ءتارتىبى قاتال, ءتالىمى تەرەڭ, بولاتتاي بەرىك ءسىزدىڭ تاعى ءبىر قىرىڭىزدى اڭعاردىم سول كەشتە. قاسقاسۋلىقتارعا قاراپايىم دا سىيلاسقانعا – بالاداي ەكەنىڭىزدى ءبىلدىردىڭىز. ەرتەڭىنە تاڭ اتىسىمەن «شىمكەنت كەلبەتى», «پانوراما شىمكەنتا» گازەتتەرىنىڭ باس رەداكتورى, دوسىڭىز جۇمامۇرات تۇياقباەۆتىڭ 60 جاسىنا ارنالعان ءىس-شارالارعا قاتىسۋ ءۇشىن وبلىس ورتالىعىنا قاراي جولعا شىقتىڭىزدار. شىمكەنتتە وتكەن سول مەرەيتويلىق ءىس-شارالارعا اتاقتى قوجاكەەۆ ارنايى كەلىپ قاتىسقانى تۋرالى سول كۇنى كەشكى جاڭالىقتاردا جەرگىلىكتى تەلەارنالار, ەرتەڭىنە گازەتتەر جارىسا اقپارات تاراتىپ جاتتى. اقپارات قۇرالدارىنان جاڭالىققا قانىققان قاسقاسۋلىق اۋىلداستارىم «كىممەن كەزدەسىپ, قانداي اداممەن داستارقانداس بولعاندارىن» سول كەزدە بارىپ ۇعىنا تۇسكەن سياقتى. مەن بولسام «قوجاكەەۆ قاسقاسۋعا ارنايى مەنى ىزدەپ كەلدى» دەپ وزىمشە ءمازبىن.
تەمىربەك قوجاكەەۆتىڭ ۇستازدىق شەبەرلىگى جونىندەگى اقپارات پەن اتاق-داڭقى الماتىدان الىستاعى اۋىلعا وزىنەن بۇرىن جەتكەن-ءدى. ول تۋرالى مەن ەڭ العاش 10-سىنىپتا وقىپ جۇرگەندە ەستىدىم. «جازۋعا ەبىڭ بار, جۋرناليست ماماندىعىن تاڭداعانىڭ دۇرىس. الماتىعا جۋرفاكقا تاپسىر. اتاقتى قوجاكەەۆتەي ۇستازدىڭ قولىنا تۇسسەڭ نە بار, نە جوق بولىپ شىعاسىڭ», – دەپ قازاق ادەبيەتى پانىنەن ساباق بەرەتىن سۇيىكتى ۇستازىم بيبايشا بەيسەتاەۆانىڭ وسىلاي دەگەنى ەسىمدە. سولاي بولدى دا. ءسىزدىڭ قولىڭىزعا تۇستىك. قاتالدىعىڭىز جونىندە وقۋعا تۇسكەن ساتتە ەستىدىك. ءاربىرىنىڭ وزىندىك ەرەكشەلىگى مول لەكتسيالارىڭىز دا ەستە. اۋديتوريادا نۇرلانعان ءجۇزىڭىز, وتتاي جانعان جانارىڭىز, بىلايعى دۇنيەنى ۇمىتقان قالپىڭىز ادامنىڭ دارىنىنا, ەڭبەگىنە قانات بەرەتىن ۇلى كۇش – شابىتتىڭ پىراعىنا مىنگەنىڭىزدى اڭعارتاتىن. ەڭ العاشقى ساباقتا جۋرنال ارقىلى قاتىسىپ وتىرعان ستۋدەنتتەردى تۇگەندەۋدىڭ وزىنەن اۋديتوريانىڭ اتموسفەراسى وزگەرىپ, ءازىل كەشىنە كەلگەندەي ادەمى كۇي كەشتىك.
– شويقاراەۆا دەگەنگە شويىنداي قارا قىز با دەسەم, اتىڭ جايناگۇلدەي جايناپ تۇرسىڭ عوي تەگى, – دەپ ءبىر كۇلدىرىپ قويدىڭىز. شاكىرتتەرىڭىزدى.
– ۇلدار از, قىزدار كوپ ەكەنسىڭدەر. قىزدار, سەندەر جۋرفاكقا تۇسەردە ويلاندىڭدار ما؟ – دەدىڭىز. قىزدارعا قاراپ. – ەرتەڭ جۋرناليست بولىپ جۇمىس ىستەگەندە ەكى-ءۇش كۇنگە, ءتىپتى اپتالاپ ءجيى-ءجيى ىسساپارعا شىعاسىڭدار. سوندا ۇيدەگى بالالارىڭ بۇتىن بىلعاعاندا بايلارىڭ جۋا ما, تاماقتى دا سولار پىسىرە مە؟..
– ءاي, سۇلەيمەنوۆا ءىسساپاردان قايتىپ كەلە جاتىپ ءتۇن ورتاسىندا ايدالاداعى جولدا كەنەتتەن كولىك بۇزىلىپ جۇرگىزۋشى ەكەۋىڭ عانا قالىپ قويساڭدار قايتەسىڭ؟..
ۇستازدىڭ قىزدارعا قاراتا ايتقان سوزدەرى كۇلكىگە كەنەلدىرگەن-ءدى. سويتسەك, كۇلدىرە وتىرىپ, بىردەڭەنى ءبىلىپ ايتقان ەكەنسىز. ءبىزدىڭ كۋرستاعى وتىز شاقتى قىزدان بۇگىندە اقپارات سالاسىندا قىزمەت اتقارىپ جۇرگەندەردى ساناساڭ ون ساۋساعىڭ تۇگەل بۇگىلمەيدى. «جۋرفاكتان گورى دۇرىسى ازاندا ساباق بەرۋگە بارىپ ءتۇس اۋا ۇيىڭە ورالىپ, بالا-شاعاڭ مەن كۇيەۋىڭە كۇتىم جاساۋعا قولايلى مۇعالىمدىك ماماندىققا وسى باستان اۋىسىپ العاندارىڭ دۇرىس», دەگەن قوجاكەەۆتىڭ كەڭەسىن سول كەزدە كۋرستاس قىزداردىڭ ازى عانا ەسكەرىپ, ۇستىڭگى ءۇشىنشى قاباتتاعى فيلفاكقا اۋىسىپ كەتتى دە, كوبى جۋرناليستيكانى بىتىرگەندەرىمەن قايتادان مۇعالىمدىك ماماندىقتى تاڭدادى. جۋرناليستيكانىڭ ىستىعىنا كۇيىپ, سۋىعىنا توڭىپ بەرتىن كەلە تۇسىندىك قوي, قىز تاعدىرىنا اسقان جاۋاپكەرشىلىكپەن قاراپ, جاقسى مامان اتانۋدان بۇرىن وتباسىنىڭ جىلۋى مەن بەرەكەسىن كىرگىزەتىن جاقسى ادام بولۋىن جوعارى قويعان ەكەنسىز, تەمكە! قاتاڭ تالاپشىلدىعىڭىزدىڭ استارىندا شاكىرتىنىڭ ءبىلىمدى دە, ماماندىقتى جاقسى يگەرگەن ازامات بولسا دەگەن ىزگى تىلەك بارىن اۋديتوريادا سەزىنسەك, وتباسىندا ۇلگىلى اكە ەكەنىڭىزگە شاڭىراعىڭىزدا بىرنەشە رەت بولعانىمىزدا كوز جەتكىزگەنبىز. ءبىزدىڭ اۋىلعا ۇلىڭىز مادەت پەن نەمەرەڭىز ميراستى ەرتە كەلۋىڭىزدىڭ وزىندە دە جەر كورىپ, ەل تانىتۋ ارقىلى تاربيەلەۋدىڭ ءبىر ۇلگىسى جاتقان ەدى. جۋىردا سول كۇندەردى ەسكە الىپ, ۇلىڭىز مادەتكە حابارلاسقانبىز. «اكەمىز ءۇي ىشىندە داۋىس كوتەرىپ نەمەسە جاعىمسىز قىلىق كورسەتكەن ەمەس. ات جالىن تارتىپ مىنگەلى ول كىسىنىڭ قاسىندا ءجۇردىم. قورعاۋشى-كۇزەتشىسىندەي بولىپ, كوڭىل-كۇيىن تامىرشىداي تاپ باسىپ تانيتىن ەدىم. اكەم دە مەنىمەن ىنىسىندەي اقىلداسىپ, سىر بولىسەتىن. اقىل-كەڭەسىن ۇنەمى ايتىپ, جازاتايىم نارسەلەردى ەسكەرتىپ وتىراتىن. ءۇش قارىنداسىما دەگەن اكەلىك مەيىرىمى, ءتىپتى ەرەكشە ەدى. ەشقايسىمىزعا ۇرسىپ, ۇرماي-اق ءوزىن ءپىر تۇتقىزا ءبىلدى. ۇيدە قاس-قاباق ارقىلى تاربيە جۇرگىزدى. اتانىڭ ەمەس, ادامنىڭ ۇلى بولۋعا ۇندەدى. وتباسىنىڭ ىرىسى – ىنتىماقتا, بەرەكەسى بىرلىكتە ەكەنىن ۇيرەتتى. سوندىقتان دا ءبىز ۇنەمى ونىڭ اقىل-كەڭەسىنە جۇگىنەتىنبىز», دەدى ءسىز تۋرالى ساعىنا دا اقتارىلا سىر ايتقان ۇلىڭىز مادەت. ءسىزدىڭ وتباسىنداعى ورنىڭىز, اكەلىك تاربيەڭىز زورلىق-زومبىلىق ءجيى ايتىلىپ جۇرگەن بۇگىنگى قوعامدا وتە قاجەت تە ۇلگى ەتەرلىك دۇنيە. اتاسىمەن بىرگە قاسقاسۋ اۋىلىنا كەلگەن كىشكەنتاي نەمەرەڭىز ميراسپەن 2015 جىلى تۋعان جەرىڭىز جامبىل وبلىسى مەركى اۋدانىندا تەمىربەك قوجاكەەۆ اتىنداعى ورتا مەكتەپتىڭ اشىلۋىندا جولىقتىق. كورسەڭ كوز سۇيسىنەتىن جىگىت بولىپ ءوسىپتى. سول جولى ساتيرانىڭ ساردارى اتانعان فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور تەمىربەك قوجاكەەۆتىڭ ەسكەرتكىشى قويىلىپ, مەكتەپ ىشىنەن مۇراجايى اشىلدى. ەسىمىڭىزدى ەستە قالدىرۋعا ايانباي تەر توگىپ, ەڭبەگىڭىزدى باعالاي بىلەتىن وسىنداي ۇرپاقتارىڭىز بار ءسىز ۇلاعاتتى ۇستاز عانا ەمەس, ءبىرىنشى كەزەكتە ونەگەلى وتباسى يەسى بولا ءبىلدىڭىز. قازاقستان جانە ورتا ازياداعى العاشقى گەمودياليز ەرىتىندىلەرىن وندىرەتىن فارماتسەۆتيكالىق كومپانيانىڭ باس ديرەكتورى ميراستىڭ اكەسى مادەت اعامىزدىڭ باعىت-باعدار بەرۋىمەن اتاسىنىڭ ارۋاعى ءبىر اۋناپ تۇسەتىن, باستىسى ەل ەرەكشە ريزا بولاتىن تولاعاي تىرلىكتى تىندىرعانىنا سۇيسىندىك. سىزگە دەگەن سىي-قۇرمەتپەن ءشامشى پاتتەەۆ, نۇرتورە ءجۇسىپ, جاناربەك ءاشىمجان سىندى جان-جاقتان جينالعان تانىمال جۋرناليستەر, شاكىرتتەرىڭىز القالى جيىندا باس قوسىپ, ارقا-جارقا كۇي كەشتىك. ەسكەرتكىشىڭىز الدىندا تالاسا-تارماسا سۋرەتكە ءتۇسىپ, بۇگىندە جەدەل اقپارات تاراتۋ كوزى سانالاتىن الەۋمەتتىك جەلىدە قوجاكەەۆتىڭ اتىن وشىرمەيتىن, ابىروي-بەدەلىن اسقاقتاتاتىن جاقسى جاڭالىق جايىندا الەۋمەتتەن ءسۇيىنشى سۇراعان جازبا جاريالادىق.
ءسىز مەنىڭ بويىمداعى جىلت ەتكەن كومەسكى ۇشقىندى اڭعارىپ, لاۋلاي تۇسۋىنە سەبەپشى دە بولدىڭىز. ۇقىپتىنى ۇناتىپ, زەرەكتىگە مەيىرلەنە قارايتىن ۇستازدىق پەيىلىڭىزدى سەزىپ, ءار ساباققا جاۋاپكەرشىلىكپەن قارادىم. مەنىڭ الماتىداعى قازگۋ-ءدىڭ جۋرفاگىنە وقۋعا تۇسكەنىم اۋىلداعى تالايدى تاڭعالدىرعان بولاتىن. ال جوعارعى وقۋ ورنىن ۇزدىك اياقتاپ, قىزىل ديپلوم الىپ شىققانىم سول جاۋاپكەرشىلىكتىڭ, ۇستازدىڭ سەنىمىنەن شىعۋ ماقساتىنداعى ەڭبەكتىڭ ناتيجەسى ەدى. قىزىل ديپلومعا تالپىنۋىما تەمىربەك قوجاكەەۆتىڭ جازعان ەڭبەگىمدى جوعارى باعالاۋى دا ىقپال ەتتى. بىرەۋلەر سىناقتان ءسۇرىنىپ جىلاپ جاتسا, ەندى بىرەۋلەر قوجاكەەۆتەن ۇشتىك باعا, بىرەن-سارانى ءتورت العانىنا مالاقايلارىن اسپانعا اتىپ قۋاناتىن. تالانتتى شاكىرتتى ايالاي بىلەتىن ۇستازدىڭ باعاعا ادىلدىگى تۋرالى ستۋدەنتتەر اراسىندا نەبىر اڭىز-اڭگىمەلەردى دە ەستىگەنبىز. «قوجاكەەۆتىڭ ساباعىنان وتسەڭ جۋرفاكتى ءبىتىردىم دەي بەر» دەگەن ءسوز دە كوپ جايتتى اڭعارتادى. باعاعا ءادىل ەكەنىنە كوز جەتكىزگەندەردىڭ ءبىرى – مەن. ء«ا, قوجاكەەۆتەن بەستىك باعا العان سەن بە ەدىڭ؟». باسقا پاندەردەن سىناق تاپسىرعاندا وقىتۋشىلاردىڭ كوپشىلىگى وسى سۇراقتى ماعان كولدەنەڭ تارتا وتىرىپ, باعا قويعاندا دا كوتەرمەلەپ جىبەرەتىن سياقتى كورىندى. قوجاكەەۆتىڭ ساباعىنان «5» الۋ «ەلگە مىقتىلىعىن مويىنداتقان اتاقتى جۋرناليست بولۋىم كەرەك» دەگەن ارماننىڭ الاۋىن تۇتاتىپ, مۇقالماس جىگەر سىيلادى, ومىرلىك ماقساتىمنىڭ ولشەمىن ايقىنداپ بەردى. ەڭ باستىسى ۇستاز بەن شاكىرتتىڭ ءوزارا شىنايى قارىم-قاتىناسى بىرتىندەپ سىيلاستىققا ۇلاستى. بىردە الماتىنىڭ شەتىندەگى ساياجايى, ەندى بىردە قازىرگى دوستىق كوشەسى بويىندا تۇرعان جامبىل ەسكەرتكىشىنىڭ ارتىنداعى تۇرعىن ۇيدەگى پاتەرى – مەن ءجيى باراتىن قوناقجاي شاڭىراق ەدى. قۇداي قوسقان قوساعىنىڭ قالاۋىن قاس-قاباعىنان اڭعاراتىن ازات اپامنىڭ قولىنان تالاي ءدام تاتىپ, انالىق مەيىرىمىن سەزىندىم. وسى باق-بەرەكە دارىعان شاڭىراققا مەنىڭ اكە-شەشەم – قامىتبەك پەن كۇلپارشىندى اۋىلىمىزدان الماتىعا ارنايى شاقىرتىپ قۇداڭىزداي قۇراق ۇشىپ كۇتتىڭىز. وسى ءبىر ىزگى نيەتتەن تۋىنداعان ارەكەتىڭىزدەن دە ەل قاھارلى دەيتىن قوجاكەەۆتىڭ ماعان, شاكىرتىنە دەگەن مەيىرىمى مەن ماحابباتى الابوتەن ەكەنىن سەزىنىپ, ساعىنا ەسكە العاندا جۇرەگىم تەبىرەنىپ, جانارىما جاس تۇناتىنى بار. اناما قامزول, اكەمە شاپان جاۋىپ, ساعات سىيلاعان سىي-قۇرمەتتى ايتساڭىزشى! قاراپايىمدىلىعىڭىزعا ءتانتى بولىپ, بىلىمدىلىگىڭىزدى ۇلگى ەتىپ, اكەم مارقۇم ءپاني دۇنيەدەگى تالقانى تاۋسىلعانشا, قوجاكەەۆ سىيعا بەرگەن ساعاتتى شەشپەي كادەسىنە جاراتتى.
«تەمكەڭ ساعان باسقالاردان بولەكشە قاراپ ەرەكشە ىقىلاسى اۋدى, ءۇمىتىن اقتاماي وكپەلەتىپ الىپ جۇرمە». جوعارى وقۋ ورنىن بىتىرەردە قوجاكەەۆتىڭ جەتەكشىلىگىمەن «جانام دەگەن جۇرەككە وت بەرەمىن» دەگەن تاقىرىپتا ءوز شىعارماشىلىعىمدى تالداۋعا ارنالعان ديپلومدىق جۇمىسىمدى ءساتتى قورعاپ شىققانىم ءۇشىن ماقتاۋ, ماداقتاۋعا بولەنگەندە ءبىر جاناشىر ازاماتتىڭ وسىنداي كەڭەس بەرگەنى ەسىمدە. الايدا... تەمكە, مەن ءسىزدى وكپەلەتىپ الدىم. «عىلىم كانديداتى بولۋىڭ كەرەك, ءبىلىمىڭ دە جەتىلە تۇسەدى» دەگەن ءۇمىتىڭىزدى اقتامادىم. قىزۋ پىكىرتالاسپەن كانديداتتىق ديسسەرتاتسيامنىڭ تاقىرىبى بەكىتىلگەنمەن, ونى جازسام دەگەن ويىمنان اينىپ, قورعالماعان كۇيى اياقسىز قالدى. بالكىم, ديسسەرتاتسيالىق كەڭەس جيىنىندا عىلىمي جەتەكشىلىككە بايلانىستى ساۋال تۋىنداعاندا ابدىراپ قالماي ءسىزدى تاڭداعانىمدا جەلكەلەپ ءجۇرىپ جازعىزىپ بىتىرەر مە ەدىڭىز كىم ءبىلسىن؟ وكىنەمىن ءالى. عىلىم كانديداتى بولماي قالعانىم ءۇشىن ەمەس, قوجاكەەۆتىڭ جەتەكشىلىگىمەن عىلىمي جۇمىس جازۋ مۇمكىندىگىن جىبەرىپ العانىم ءۇشىن. وكىنگەنمەن ءومىر ساعاتى قايتادان كەرى اينالمايتىنى بەلگىلى. دەگەنمەن جۋرناليستىك جولدا ۇستازىمنىڭ سەنىمىن اقتادىم دەپ ويلايمىن, ول ەندى بولەك اڭگىمە. ۇستازىمدى ۇلىقتاپ, ەڭبەگىن جاس ۇرپاققا ناسيحاتتاۋ باعىتىنداعى يگى ىستەرگە دە مۇمكىندىگىمشە ۇلەس قوسىپ كەلەمىن. سونىڭ ءبىرىن عانا ايتىپ وتەيىن. ءال-فارابي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتى جۋرناليستيكا فاكۋلتەتىن 1998 جىلى بىتىرگەن تۇلەكتەر 20 جىل وتكەن سوڭ باس قوستىق. الماتىدا. الدىمەن قاناتىمىزدى قاتايتىپ, توماعامىزدى سىپىرعان ءبىلىم ورداسى – قارا شاڭىراق قازگۋ-گە بارىپ تەمىربەك قوجاكەەۆ اتىنداعى اۋديتوريادا ستۋدەنتتەرمەن, ۇستازدارمەن اشىق-جارقىن سىرلاستىق. كۋرستاستار كەزدەسۋى ءدال قوجاكەەۆ اتىنداعى اۋديتوريادا ۇيىمداستىرىلۋى دا كەزدەيسوقتىق ەمەس ەدى. «ادامنىڭ دا ادامى بار ازاماتى ءبىر بولەك, جىلقىنىڭ دا جىلقىسى بار قازاناتى ءبىر بولەك» دەيتىن حالىق دانالىعىنا جۇگىنسەك تە, «توعىز ۇلىم ءبىر توبە, ەر توستىگىم ءبىر توبە» دەگەن ايگىلى ەرتەگىنى ەسكە تۇسىرسەك تە, قالاي دەسەك تە قوجاكەەۆتىڭ قازگۋ-ءدىڭ تاريحىندا اتى التىن ارىپپەن جازىلىپ, اسىرەسە جۋرناليستيكا فاكۋلتەتى مەن شاكىرتتەرى, تۇلەكتەرى ءۇشىن الار ورنى, ابىروي-بەدەلى, سىي-قۇرمەتى مەن بولمىس-ءبىتىمىنىڭ ءجونى بولەك, جوسىعى ەرەك ەكەنى تالاس تۋدىرمايدى. اتاقتى اكادەميك زەينوللا قابدولوۆ ۇزەڭگىلەس سەرىگىن مىقشەگەگە تەڭەگەن ەكەن, قوعام قايراتكەرى نۇرلان ورازالين قايتالانباس نارتۇلعا سانايدى, كەشەگى شاكىرتى, بۇگىنگى عالىم, مەملەكەت جانە قوعام قايراتكەرى مۇحتار قۇل-مۇحاممەد دارابوز دەكان دەيدى. كۋرستاستار كەزدەسۋ تۋرالى كەڭەس قۇرعانىمىزدا وسى جاعىن دا ويلاسا كەلە, قاراشاڭىراققا قۇرالاقان بارماي شاكىرتتەرى-تۇلەكتەر اتىنان تەمىربەك قوجاكەەۆ اتىنداعى ستيپەنديا تاعايىنداپ, ۇزدىك ءۇش ستۋدەنتكە ۇسىنۋدى ءبىراۋىزدان ۇيعاردىق. بولاشاقتا اقپارات ايدىنىندا جەلكەن كەرۋگە بەلدەرىن بەكەم بۋعان 1-كۋرس ستۋدەنتتەرى ارۋجان جاڭاباەۆا مەن نۇرتىلەۋ مالىك ۇلىنىڭ, 3-كۋرس ستۋدەنتى اقدانا يمانقۇلوۆانىڭ قولىنا ءبىر رەتتىك ستيپەنديامەن بىرگە قوجاكەەۆ تۋرالى شىعارىلعان جيناقتى قوسا ۇستاتتىق. ولاردىڭ ستيپەنديا يەگەرى اتىنا لايىق بولۋلارىن, ارتىندا وشپەس ءىزى قالعان دارابوزدى جان-جاقتى دارىپتەپ, ناسيحاتتاپ جۇرۋلەرىن وتىندىك, ۇلكەن ءۇمىت ارتتىق. ءبىزدىڭ كۋرستىڭ عانا ەمەس, قازاق جۋرناليستيكاسىنىڭ مارقاسقاسى, ماقتانىشى بولعان بەيسەن قۇرانبەك تەمىربەك قوجاكەەۆتىڭ قاتال تالابىنىڭ ارقاسىندا قالاي ساباققا دايىندالعانىن, «قويعان «3»-ءى «5»-كە تاتيتىنىن» ايتىپ, قىزىقتى دا تاربيەلىك ءمانى تەرەڭ ساتتەردى ەسكە ءتۇسىردى. «ۇستازى مىقتىنىڭ ۇستانىمى مىقتى» دەپ بوسقا ايتادى دەيسىز بە؟
ءيا, ءسىزدىڭ ونەگەلى ءومىر جولىڭىز, «قولىنا قالام العان قازاق جۋرناليستەرىنىڭ بارىنە ۇستاز» بولعان ەڭبەك جولىڭىز تۋرالى قاي ورتا, قانداي اۋديتوريادا بولسىن ۇزاعىنان اڭگىمەلەۋگە بولادى. جالىقتىرمايدى. جاراسادى. اكادەميك زەينوللا قابدولوۆ جازعان «ادەتتەگى تاپتاۋرىن جولمەن ءتۇپ-ءتۇزۋ كەلە جاتاتىن كوپتىڭ ءبىرى ەمەس, كوپتەن وقشاۋلاۋ, ءوز بەتى وزىندە, تەك ءوز سوقپاعىمەن عانا جۇرەتىن بىرتوعا, ءبىرتۇرلى, ءبىر قىڭىر كىسى» دەگەن مىنەزدەمەنىڭ ءوزى تۇسىنگەنگە تالاي جايتتى اڭعارتادى. وسىنداي «قيىن» مىنەزىڭىزبەن «قازاق جاستارىنىڭ قانىن قىزدىرعان جەلتوقسان, جىبىمەي جاتقان قىزىل ەزگىنىڭ توڭىن بۇزدىرعان جەلتوقسان» دەپ انىقتاما بەرگەن وقيعادان كەيىن جابىلعان جالانىڭ جالعاندىعىن دالەلدەپ شىقتىڭىز. سىن ساتتە ارىڭىزدى ساۋدالاۋعا بارمادىڭىز. «تىك تۇرىپ ءولىپ كەتكەندى دۇرىس كوردىم. مەنىڭشە, كەۋدەسىن تاسقا سوعىپ, ءتوسىن تىكەنگە تىرناتىپ, ادال ەڭبەگىمەن يگىلىككە جەتكەن ادام ءوزىن ءوزىن سىيلايدى, ءوز قادىرىن, ءوز قۇنىن بىلەدى... قازىر ارىمدى ساۋداعا سالماعانىم, ارىما قارسى ارەكەتكە بارماعانىم دۇرىس بولدى دەپ بىلەمىن. ومىردە وسىلاي ەتەتىن ازاماتتار كوپ. مۇندايلاردى قيىن ادامدار دەيدى. ولار – ءوزىن ءوزى سىيلايتىندار, تەرىستى تەزگە سالۋعا تىرىساتىندار, شىندىق ءۇشىن كۇرەسەتىندەر. شىندىق, ادىلدىك ەشكىمنىڭ مونوپولياسى ەمەس. ول – جالپى ەلگە ورتاق نارسە, كەرەك نارسە. ونىڭ جولىندا قيىن ادامدار قاتارىندا بولۋدىڭ ەشبىر ازابى جوق». دەپسىز. ءوز جازبالارىڭىزدىڭ بىرىندە. ءيا, ءسىزدىڭ كەشەگى قوعامنىڭ تامىرىن ءدوپ باسىپ ايتقان سوزدەرىڭىز بۇگىن دە وزەكتى. شىندىق, ادىلدىك جالپى ەلگە ورتاق جانە كەرەك نارسە.
ايتپاقشى, ءسىزدىڭ «تاس ءداۋىر» دەگەن تەڭەۋىڭىزگە سەبەپ بولعان اۋىلداعى جاعداي بۇگىندە كوپ وزگەرگەن. ەنى جىڭىشكە بولسا دا اسفالت توسەلىپ, جول سالىنعان. تابيعي گاز, ساپالى اۋىزسۋ, جالپى ينفراقۇرىلىممەن اۋىل قامتىلعان. الەۋمەتتىك نىساندار بوي كوتەرگەن. تەك جول بويىنداعى وزەن جاعاسىندا جەل مەن جاڭبىردان مۇجىلگەن قويتاستار جاتىر قيمىلسىز, وتكەن-كەتكەنگە وي تاستاپ. سىزگە دە وي تاستاعان سول قويتاستاردان كەشەگى كۇننەن ءبىر بەلگى ىزدەگەندەي بولامىن. تاۋدان قۇلاي اققان وزەندى جاعالاي, باستاۋىنا بەت الا بيىكتەپ بارا جاتقان بەينەڭىز ەلەستەيدى...
تۇركىستان وبلىسى
