ول باعدارلامالىق قامسىزداندىرۋ ءوندىرىسىنىڭ كوشباسشىسى, سەرۆەر مەن جەكە كومپيۋتەرلەر ءۇشىن ينتەرنەت تەحنولوگيالاردى قۇرۋ قىزمەتىن كورسەتەتىن ايگىلى «Microsoft» كومپانياسىندا ينجەنەر-باعدارلاماشى بولىپ جۇمىس ىستەيدى. يسپانيانىڭ بارسەلونا قالاسىندا تۇراتىن تالاپتى جاستى اڭگىمەگە تارتىپ, ەۋروپا نارىعى مەن ەلىمىزدەگى ءىت سالاسىنىڭ جاي-كۇيىن تالقىلاعان ەدىك.
– ەلدان, الدىمەن قايدا ءبىلىم العانىڭىزدى جانە ەڭبەك جولىڭىزدى ايتا كەتسەڭىز.
– مەن الماتى قالاسىنداعى №58 جالپى ورتا ءبىلىم وشاعىندا مەكتەپ تابالدىرىعىن اتتادىم. ءبىلىم نارىمەن سۋسىنداپ, ءوزىمدى جان-جاقتى شىڭدادىم. بىراق قاتارلاستارىمنان وليمپيادا جەڭىمپازى رەتىندە نەمەسە اناۋ ايتقانداي قابىلەتىممەن ەرەكشەلەنبەدىم. انام مەنى جالعىز اسىراپ, باعىپ-قاقتى. قاجەتتىلىگىمدى جانىن سالىپ جۇمىس ىستەپ, ادال ەڭبەگىمەن تۇگەندەدى. ءسويتىپ, 11 جىل زۋ ەتىپ وتە شىقتى. ەرجەتىپ, جوعارى وقۋ ورنىنا تۇسۋگە قام جاسادىق. باستى ماقسات – گرانتقا قول جەتكىزۋ. بار ىنتامدى سالىپ, كۇنى-ءتۇنى دايىندالدىم. باعىما وراي, جەرگىلىكتى حالىقارالىق اقپاراتتىق تەحنولوگيالار ۋنيۆەرسيتەتىنە گرانتقا وقۋعا ءتۇستىم. ءتورت جىلدا «ماتەماتيكا جانە كومپيۋتەرلىك مودەلدەۋ» ماماندىعىن مەڭگەرىپ شىقتىم. كەيىن ماگيستراتۋرانى دا سول جەردە اياقتادىم. سودان بەرى IT سالاسىندا جۇمىس ىستەيمىن.
ەلىمىزدە العاش «Alem research» اتتى كومپانيادا ەكى جارىم جىلداي ەڭبەك ەتتىم. مۇندا ءتۇرلى اقپاراتتى جيناپ, تالداۋ, ساراپتاما جاساپ, ونى كومپانيالارعا ساتۋمەن اينالىستىق. كەيىن مينسك قالاسىندا «World of tanks» ويىن شىعاراتىن كومپانياسىنا ورنالاستىم. ءبىر جارىم جىلداي تاجىريبە جيناقتادىم. سول ارالىقتا «Microsoft» كومپانياسىنا 2021 جىلدىڭ شىلدە-تامىز ارالىعىندا سۇحباتتاسۋدان ءوتتىم. مىنە, وسىلايشا بارسەلوناداعى «Microsoft» كومپانياسى كەڭسەسىندە ينجەنەر-باعدارلاماشى (software engineer) قىزمەتىنە تاعايىندالدىم.
– امەريكانىڭ مەنمۇندالاپ تۇرعان كورپوراتسياسىنا شاقىرتۋ الىپ, كوپتىڭ قولى جەتە بەرمەيتىن قىزمەتكە قالاي ورنالاستىڭىز؟ «Microsoft»-تا جۇمىس ىستەۋ ءۇشىن قانداي بىلىكتىلىك قاجەت؟
– شەتەلدەگى الپاۋىت كومپانيالارعا, ونىڭ ىشىندە «Microsoft» دەڭگەيىندەگى «Google», «Amazon», «Meta»-عا جۇمىسقا ورنالاسۋ ءۇشىن ەڭ الدىمەن اعىلشىن ءتىلىن ءبىلۋ ماڭىزدى. ءتىپتى ءسىز گەرمانيا نەمەسە يسپانيادا جۇمىس ىستەسەڭىز دە, قىزمەت بارىسىندا اعىلشىن تىلىندە سويلەسۋىڭىز قاجەت. ەكىنشى ءبىر شارت, كەز كەلگەن باعدارلاما تىلىنە جاتىق ەكەنىڭىزدى, ەسەپتى شەشۋدىڭ ءتۇرلى الگوريتمىن مەڭگەرگەنىڭىزدى سىنايدى. الايدا بۇل جۇمىس بارىسىنىڭ 95%-دا قولدانىلمايدى. IT سالاسىنداعى جۇمىس تاجىريبەسى 4-5 جىلدان كوپ بولسا, جۇيەنى جوبالاۋ (system design) ءبىلىمى تەكسەرىلەدى. مەنىڭ ەڭبەك ءوتىلىم التى جىلدان اسادى.
سۇحباتتاسۋ كەزىندە ۇمىتكەردىڭ تەحنولوگيا, باعدارلاما ءتىلىن جانە شابلوندى قانشالىقتى بىلەتىنى باعالانادى. كەز كەلگەن جۇمىسقا قابىلدانۋشى باعدارلامانى جاساۋ كەزىندە ونى كۇندەلىكتى قانشا ادام قولداناتىنىن, ولار شامامەن قانداي سۇراق قوياتىنىنا تولىق جاۋاپ بەرۋى قاجەت. بۇعان قوسا قانداي دەرەكتەر بازاسىن, تەحنولوگيانى پايدالانعانىڭىز, نەلىكتەن ءدال وسى جولدى تاڭداعانىڭىز سۇرالادى.
ەگەر ۇمىتكەردىڭ دەڭگەيى ورتا (middle) جانە جوعارى (senior) بولسا, سۇحباتتىڭ بەس كەزەڭىنىڭ ەكەۋىندە جۇيەنى جوبالاۋ بويىنشا تاپسىرما بەرىلەدى. تاعى ەكى سۇحبات الگوريتم بىلىمىنە بايلانىستى بولادى. مۇندا ۇمىتكەردىڭ ەسەپتى قالاي شىعاراتىنى, سىني ويلاۋ قابىلەتى تەكسەرىلەدى. تاعى ءبىر سۇحبات جۇمىستاعى كوممۋنيكاتسيانى تەكسەرۋگە باعىتتالعان. دەمەك, الدىن الا جۇمىسقا قابىلدانۋشى كانديداتتىڭ ادەپ نورماسى اڭگىمەلەۋ تۇسىندا تەكسەرىلەدى.
تاعى ءبىر ايتا كەتەتىن جايت, جالاقى تاعايىنداۋدا شەتەلدە قازاقستانداعى سەكىلدى تەندەنتسيا جوق. ياعني ەڭبەكاقىڭ سول جەرگىلىكتى ازاماتتارعا ۇسىنىلاتىن ايلىقپەن بىردەي بەكىتىلەدى. بىراق جۇمىس بەرۋشىمەن كەلىسۋگە دە بولادى. ەگەر سىزدە بىلىكتى مامان ەكەنىڭىزدى دالەلدەيتىندەي وزگە كومپانيالاردىڭ دا جۇمىسقا شاقىرتۋ قاعازى بولسا, سول ارقىلى جالاقىنى بىرنەشە ەسە كوتەرۋگە مۇمكىندىك بار.
– ەۋروپا نارىعى مەن ەلىمىزدەگى ءىت سالاسىنىڭ جاي-كۇيىنە توقتالساڭىز.
– جاھانداعى تسيفرلى تەحنولوگيا دامىعان سايىن, IT سالاسى دا ءار كەز ترانسفورماتسيادا جۇرەدى. بۇل ماماندىقتىڭ يەسى بولۋ – كۇندەلىكتى وقىپ, داعدىلاردى شىڭداپ وتىرۋعا ماشىقتانۋ دەگەن ءسوز. ويتكەنى باكالاۆر ياكي كۋرستاردا مەڭگەرگەن ءبىلىم بازاسى تۇگەل جۇمىستى ىستەۋگە كومەكتەسپەيدى.
ەلىمىزدەگى IT سالاسىنىڭ ماماندارىنىڭ دەڭگەيى ەۋروپاداعى مامانداردان ەش كەم تۇسپەيدى. بىزدە ءبىر مامان بىرنەشە جوبانى الىپ جۇرە الادى, ال ەۋروپادا ءبىر مامان ءبىر جوبامەن عانا اينالىسادى. ەكىنشى جوباعا بارۋى ءۇشىن كوپ ۋاقىت كەرەك. دەسەك تە ەلىمىزدە بۇل سالا قاتتى دامىپ كەتتى دەۋ قيىن. الەمدەگى گەوساياسي جاعداي دا بۇعان تىكەلەي اسەر ەتىپ وتىر. رەسەي, ۋكراينا, بەلارۋستەگى كوپتەگەن IT كومپانيا جابىلىپ, ماماندار قازاقستانعا كەلىپ جاتىر. مەنىڭشە, وسى ءساتتى پايدالانىپ, ەلىمىزدەگى IT سالاسىن دامىتۋعا بولادى. ول ءۇشىن ءىرى كومپانيالاردا نەمەسە شەتەلدە جۇمىس ىستەگەن IT سالاسىنىڭ مامانى ەلىمىزدەگى جوعارى وقۋ ورىندارىندا ساباق بەرۋى كەرەك. ياعني تاجىريبەدەن وتكەن مامان ءىس جۇزىندە ونىڭ قالاي ىسكە اساتىنىن كورسەتەدى. كومپانيا قىزمەتكەرىن ستۋدەنتتەرگە ساباق بەرۋگە جىبەرسە, ول تەك ستۋدەنتكە ەمەس, جۇمىس بەرۋشىگە دە ءتيىمدى. سەبەبى سول ارقىلى كومپانياعا جاڭا كاسىبي مامانداردى دايارلاۋعا سەپ بولادى.
قازىر ەلدە ەڭبەك ەتىپ جۇرگەن ماماندارعا قاراعاندا شەتەلدە جۇمىس ىستەپ جاتقان جاستار كوپ. سەبەبى شەكارا اسقاندار ميلليونداپ تابىس تابادى دەگەن تۇسىنىك بار. شىندىعىندا ەۋروپا مەن ەلىمىزدەگى IT مامانداردىڭ جالاقىسىنىڭ اسا كوپ ايىرماشىلىعى جوق. شەتەلدىڭ بارلىق قالاسىندا ەڭبەكاقى جوعارى دەپ ايتا المايمىن. ءتىپتى ەلدەگى IT سالاسى ماماندارىمەن بىردەي بولۋى مۇمكىن. ءبىر جاعىنان مۇندا كۇندەلىكتى جۇمسايتىن قاراجات پەن سالىق مولشەرى دە جوعارى. وندا «نەلىكتەن قازاق جاستارى شەتەلدە جۇمىس ىستەپ جاتىر؟» دەگەن ساۋالدىڭ قويىلۋى زاڭدى. سەبەبى بارلىعىندا دەرلىك ەڭبەك شارتتارى جاقسى جۇيەلەنگەن. ماسەلەن, ەۋروپا نەمەسە امەريكانىڭ ءىرى كومپانيالارىندا قىزمەتكەردى ساقتاندىرۋدان باستاپ, كيىمىنە, تاماققا جۇمسايتىن قاراجاتىنا دەيىن ەسەپتەيدى. كەڭسەنىڭ ىشىندە تاڭعى استان كەشكى اسقا دەيىن قامتاماسىز ەتەدى. سونداي-اق جالاقى قىسقارادى نەمەسە جۇمىستان شىعىپ قالامىن دەگەن قورقىنىش بولمايدى. تەك جۇمىستى ءوندىرىپ ىستەۋىڭ قاجەت. كۇيزەلىسكە تۇسپەۋى ءۇشىن بارلىق جاعدايدى جاسايدى.
شەتەلگە جۇمىس ىستەۋگە بارۋىمنىڭ باستى سەبەبى – الەمدىك دەڭگەيدەگى ورتانى كورىپ, تاجىريبە جيناقتاعىم كەلدى. كەيىن مىندەتتى تۇردە ەلگە ورالىپ, قىزمەت ەتەمىن. ازىرگە بارسەلونادا ءجۇرىپ, قازاقستانعا ءوز ۇلەسىمدى ونلاين پلاتفورما ارقىلى قوسىپ ءجۇرمىن. ياعني IT ماماندارعا ارنالعان it-nomads.kz پلاتفورماسىن جاساقتاپ شىعاردىم. قوسىمشا كومەگىمەن وسى سالادا وقيتىن ستۋدەنتتەر وزدەرىنە پراكتيكالىق تاجىريبەدەن وتەتىن جەردى, ال كاسىبي ماماندار جاڭا ەڭبەك ورنىن تابا الادى. سونداي-اق ءتۇرلى ءىس-شارا ۇيىمداستىرىپ, بىلىكتى ماماندار تاجىريبەلەرىمەن بولىسۋگە مۇمكىندىك قاراستىرىلعان.
بۇگىندە ءىت سالاسىنىڭ قىزمەتكەرلەرى الەم بويىنشا ەڭ قاجەتتى, سۇرانىستاعى ماماندىقتاردىڭ تىزىمىندە تۇر. وسى رەتتە شەتەلدىك جۇمىس بەرۋشىلەرگە جوعارى دەڭگەيلى كادرلار اۋاداي قاجەت. سوندىقتان ءوزىمىزدىڭ وزىق ءبىلىمى بار ازاماتتارىمىزدى ۋىسىمىزدان شىعارىپ الماۋ كەرەك. الەمدىك تاجىريبە كورسەتكەندەي, ەكونوميكانى جان-جاقتى نىعايتۋ ءۇشىن ەڭبەك نارىعىنداعى ءىت ماماندارىنىڭ ۇلەسى ءۇش پايىزدان تومەن بولماعانى دۇرىس.
– ەل جاستارىنىڭ باستى ماسەلەسى نە دەپ ويلايسىز؟
– ەلىمىز جاستارىنىڭ الەۋەتى, تانىم كوكجيەگى وتە جاقسى. ارقايسىسى ىزدەنىمپاز. ءبارىنىڭ بولماسا دا, باسىم كوپشىلىگىنىڭ ماقسات-مۇددەسى ورنىققان. قارىم-قابىلەتى تەك قازاققا ەمەس, الپاۋىت كورپوراتسيالاردا جۇمىس ىستەۋگە جاراپ تۇر. الايدا ءالى دە وقۋ جۇيەسىندەگى ءبىلىمنىڭ ساپاسىن ارتتىرۋ قاجەت. ءار جاستىڭ بويىنا سىني ويلاۋدى ءسىڭىرۋ كەرەك.
ەلدەگى جاستاردىڭ اياعىنا تۇساۋ بولاتىن نەگىزگى ماسەلە – جۇمىسسىزدىق پەن باسپانا. بۇل ماسەلە – تەك قازاق جەرىندە ەمەس, شەكارا سىرتىنداعى كەز كەلگەن مەملەكەتتىڭ كۇن تارتىبىندەگى تۇيتكىل. مەن مەكەن ەتىپ جاتقان يسپانيا ەلىندە دە بۇل پروبلەما بار. بىراق جۇمىس ورىندارى دا جەتەرلىك. سوعان تالاپتاناتىن جاستار دا بارشىلىق. سوندىقتان تاياقتىڭ ەكى ۇشى بار دەمەكشى, بيلىك تە, جاس تا وزىنە جاۋاپكەرشىلىك الىپ, بىرلەسە قىزمەت ەتىپ, ءتۇيىندى تارقاتۋعا ۇمتىلۋى قاجەت. وسى ورايدا ءار جاسقا دانا ابايدىڭ «تولىق ادام» ۇعىمى ۇلگى. قازىر اعىلشىنشا ايتىلىپ جۇرگەن «a person of integrity», ياعني بارلىق قارىم-قابىلەتى مەن ءبىلىمى توعىسقان ادام دەگەنىمىز وسى.
– اڭگىمەڭىزگە راحمەت.
اڭگىمەلەسكەن –
زەيىن ەرعالي,
«Egemen Qazaqstan»
