شىعىندى وتەۋ ولشەمى – ادىلەتتىلىك

ناتيجەسىندە, قازىر بۇرىن-سوڭدى بول­ما­عان سۋ تاسقىنىنىڭ قاۋپى سەيىلە باستادى. الايدا ونىڭ اۋىر زارداپتارىن جويۋ وڭايعا سوقپايتىنى انىق. بۇل رەتتە قولدانىستاعى زاڭنامادا ەسكەرىلمەگەن تۇيتكىلدى ماسەلەلەر دە بار بولىپ شىقتى. ماسەلەن, پەتروپاۆل قالاسىنىڭ قارعىن سۋ باسقان زارەچنىي شاعىن اۋدا­نىنىڭ تۇرعىندارى وتكەن ءساۋىر ايىنىڭ باسىندا تايلى-تۇياعىنا دەيىن تۇگەل ەۆاكۋاتسيالانعان ەدى. ولاردىڭ كوپشىلىگى ەۆاكۋاتسيالىق پۋنكتكە ورنالاستىرىلسا, ءبىرازى پاتەر جالداۋعا ءماجبۇر بولدى. بىراق جۇمىرتقادان ءجۇن قىر­­قاتىن پايداكۇنەم پاتەر يەلەرى جۇرتتىڭ باسىنا تۇسكەن قيىن­دىقتى ءوز مۇددەسىنە پايدالانىپ, جالداۋ اقىسىن شا­رىقتاتىپ جىبەردى. ءسويتىپ, زارەچنىيلىقتاردىڭ قايسىسى بولسىن ۋاقىتشا تۇرمىستىق قو­لايسىزدىقتاردى باستان وت­كەرىپ, قوسىمشا قىرۋار شى­عىنعا دا ۇشىرادى. ول ازداي, سۋ تاسقىنىنان زارداپ شەككەن ادامدارعا مەملەكەت تاراپىنان بەرىلەتىن بىرجولعى الەۋمەتتىك تولەمدى الۋعا ءوتىنىش بەرگەندە جەرگىلىكتى شەنەۋنىكتەردىڭ الالاۋىنا تاپ بولدى. ناقتى ايتساق, ولار كوپقاباتتى تۇرعىن ۇيلەردىڭ قارعىن سۋ كىرگەن ءبىرىنشى قاباتىندا تۇراتىن, تۇرمىستىق زاتتارى ب ۇلىنگەن تۇرعىندارعا عانا 100 ايلىق ەسەپتىك كورسەتكىش, ياعني 369 200 تەڭگە مولشەرىندە اقشالاي جاردەم كورسەتىلەدى, ال مۇنداي وتەماقى مۇلكى زاقىم­دانباعان 2-3-قاباتتارداعى پاتەر­لەردىڭ يەلەرىنە تولەنبەيدى دەگەن كورىنەدى. ءتىپتى كوپپاتەرلى ۇيلەردىڭ جوعارعى قاباتتارىندا تۇراتىن زارەچنىيلىقتاردىڭ قايسىبىرىنىڭ بىرجولعى الەۋ­مەتتىك تولەم الۋعا بەرگەن وتى­نىش­تەرىن قابىلداماي تاستاپ­تى. بۇعان قوسا ولار سۋ تاسقى­نى­­نان زارداپ شەككەندەر تىزى­مىنە ەنگىزىلمەگەندىكتەن, ەكىن­شى دەڭگەيلى بانكتەر مەن ميكرو­قارجى ۇيىمدارى بۇرىن العان كرەديتتەرىن تولەۋ مەرزىمىن ۇزار­تۋدان باس تارتقان. مۇنىڭ ءوزى زارەچ­نىي­لىقتاردىڭ نارازى­لىعىن تۋعىزىپ, قالا اكىمى سەرىك مۇحامەديەۆكە ۇجىمدىق شاعىم جازۋىنا تۋرا كەلدى. اقىرى قالا بيلىگى قارعىن سۋ باسقان كوپپاتەرلى ۇيلەردىڭ 2-3-قاباتتارىندا تۇ­راتىن تۇرعىندارعا دا 100 اەك مولشەرىندە بىرجولعى الەۋ­مەتتىك تولەم تولەۋ تۋرالى شە­شىمگە كەلدى.

شىنتۋايتىندا, ەۆاكۋاتسيا­لاۋعا جاتقىزىلعانىمەن, كوپ­پاتەرلى تۇرعىن ۇيلەردىڭ جوعارى قاباتتارىنداعى پاتەر­لەرىندەگى مۇلكى ب ۇلىنبەگەن ازا­ماتتارعا بىرجولعى الەۋمەتتىك تولەم تو­لەۋ, ولاردى سۋ تاس­قى­نىنان زار­داپ شەككەندەر قاتارىنا جات­قىزۋ 2014 جىلعى 11 ساۋىردە قا­بىلدانعان «ازاماتتىق قورعاۋ تۋ­رالى» زاڭ مەن ۇكىمەتتىڭ سول جىلعى 19 جەلتوقسانداعى قاۋ­لىسىمەن بەكىتىلگەن تابيعي سيپات­تاعى توتەنشە جاعدايلار سالدارىنان زارداپ شەككەن­دەر­گە كەلتىرىلگەن زياندى (نۇق­ساندى) وتەۋ قاعيدالارىندا قاراس­تىرىل­ماعان.

سۋ تاسقىنىنان زارداپ شەك­كەن ازاماتتاردىڭ باسقا مۇق­تاجدىقتارى دا از ەمەس ەكەن. پار­لامەنت سەناتىنىڭ سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىنان سايلانعان دەپۋتاتى اسەم راحمەتوۆا جۋىر­دا پرەمەر-مينيستر ولجاس بەكتەنوۆكە دەپۋتاتتىق ساۋال جولداپ, وڭىرلەردە سۋ تاسقىنىنان زارداپ شەككەندەرمەن كەزدەسۋلەر بارىسىندا ۇيلەرى سۋدا تۇرعان, وزدەرى ەۆاكۋاتسيالىق پۋنكتتەردە باس ساۋعالاپ جۇرگەن جەرگىلىكتى تۇرعىندار كوتەرگەن كوكەيكەستى ماسەلەلەردى جەتكىزدى. ونىڭ ايتۋىنشا, قارعىن سۋدىڭ كەسىرىنەن ۇيلەرى قۇلاعاندار نەمەسە تۇرعىنجايلارىن سۋ شايى­پ كەتكەندەر ءۇشىن ماتەريالدىق شىعىندى دالەلدەۋ قيىنعا سوعىپ وتىر. ال ۇيلەرىن, قورا-جاي­لا­رىن سالىپ العانىمەن, ولار­دى جىل­جىمايتىن مۇ­لىك رەتىندە رەسمي تىركەتىپ ۇل­گەرمەگەن جانە ساياجايلاردا تۇرىپ جاتقان ادام­دار مەملەكەتتەن بەرىلەتىن ماتەريالدىق كومەكتەن قاعىلامىز با دەپ الاڭداۋلى. بۇعان قوسا سۋ باسقان ەلدى مەكەندەردەگى تۇرعىن ۇيلەردى جالعا العاندار بىرجول­عى وتەم­اقىعا قول جەتكىزە الماي ءجۇر. تاعى ءبىر وزەكتى ماسەلە – ەسەپشوتتارى بۇعاتتالعان تۇرعىندارعا بەرىلگەن بىرجولعى الەۋمەتتىك تولەم سوماسىن ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتەر ولاردىڭ العان كرەديتتەرىن تولەۋ ءۇشىن ۇستاپ قالىپ جاتىر. وسىعان وراي سەناتور قولدانىستاعى زاڭناماعا ءتيىستى وزگەرىستەر مەن تو­لىقتىرۋلار ەنگىزىپ, سۋ تاسقىنى كەزىندە تولىق جويى­لۋ نەمەسە جوعالۋ سەبەبىنەن باعالاۋ جۇرگىزۋ مۇمكىن ەمەس تۇرعىن ۇيگە كەلتىرىلگەن زالالدى وتەۋ, گاراج, شارۋاشىلىق قۇ­رىلىستار, مونشا سياقتى تۇرعىنجاي ەمەس عيماراتتارعا جانە جيھاز, تۇرمىستىق تەحنيكا ءتارىزدى م ۇلىككە كەلتىرىلگەن زياننىڭ ورنىن تولتىرۋ, ساياجايلاردا تۇراتىن ازاماتتارعا بىرجولعى الەۋمەتتىك تولەم تولەۋ تەتىكتەرىن ازىرلەۋدى, سونداي-اق سۋ تاسقىنىنان زارداپ شەككەن جەكە نە مەملەكەتتىك تۇرعىن ءۇي قورىنان جالعا بەرىلەتىن ۇيلەردە تۇراتىن ازاماتتارعا بىرجولعى وتەماقى تولەۋ جانە ولاردىڭ ماتەريالدىق شىعىنىن وتەۋ ءتار­تىبىن ايقىنداۋدى, توتەنشە جاعداي كەزىندە ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتەردەگى شوتتارى بۇعاتتالعان زارداپ شەككەندەر ءۇشىن ارنايى شوتتار اشۋ مۇمكىندىگىن قاراس­تىرۋدى ۇسىندى.

پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ قوس­تاناي وبلىسىنان سايلانعان دەپۋتاتى ەكاتەرينا سمىشلياەۆا پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى قانات بوزىمباەۆقا جول­داعان دەپۋتاتتىق ساۋالىندا قارعىن سۋ باسقان ۇيلەرى ءبۇ­لىنىپ, اپاتتىق جاعدايدا تۇرعان وت­باسىلارعا باسپانا بەرۋگە اكىم­دىكتەردىڭ تۇرعىن ءۇي قورلارى جە­تىسپەيتىندىكتەن, ولار جالداپ تۇرىپ جاتقان پاتەرلەردىڭ جالداۋ اقىسىن 50 پايىز مولشەرىندە سۋبسياديالاۋ تۋرالى ۇسىنىس جاسادى. ماجىلىسمەن تاعى ءبىر وزەكتى ماسەلەنى كوتەرىپ: «قولدانىستاعى ەرەجە بويىنشا قارعىن سۋ قايت­قاننان كەيىن تۇرعىن ۇيلەر مەن اۋلالاردى سانيتارلىق وڭ­دەۋ ولاردىڭ يەلەرىنىڭ ەسەبى­نەن جۇر­گىزىلۋگە ءتيىس. الايدا بۇل شارا قىمبات تۇرادى ءارى ونى ءتيىس­تى ماماندار اتقارۋى قاجەت. سون­دىقتان سانيتارلىق وڭدەۋ جۇر­گىزۋ ءۇشىن بيۋدجەتتەن قارا­جات ءبولۋ جانە بۇل جۇمىستى مامان­داندىرىلعان ۇيىمدارعا تاپسىرۋ قاجەت», دەدى.

تۇيىندەي ايتساق, مۇددەلى مەملەكەتتىك ورگاندار مەن پارلا­مەنت دەپۋتاتتارى بيىلعى الاپات سۋ تاسقىنىنان تيىسىنشە ساباق الىپ, ازاماتتىق قورعاۋ, توتەنشە جاعدايلاردان زارداپ شەككەن ادامدارعا الەۋمەتتىك قولداۋ كور­سەتۋ تۋرالى قولدانىستاعى زاڭ­نامانى جەتىلدىرۋ ماقساتىندا ءبىرتالاي جۇمىس اتقارۋى قاجەت. ازىرگە جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندار تۋىنداعان ماسەلەلەردى توتەنشە جاعداي رەجىمىنە سايكەس شەشىپ جاتىر.