«ۇلەستىڭ» ۇلگىلى ءىسى

تۇركىستان وبلىسىندا 11 ەتنومادەني بىرلەستىك جانە ولاردىڭ اۋداندار مەن قالالار­دا فيليالدارى مەن وكىلدىكتەرى جۇمىس ىستەيدى. سونداي-اق 10 جاس­تار قاناتى, جەكسەنبىلىك مەكتەپتەر جانە اقساقالدار, انالار, مەدياتسيا كەڭەستەرى بار. ەتنومادەني بىرلەستىكتەر ءوڭىردىڭ قوعامدىق جۇمىستارى مەن قايىرىمدىلىق ءىس-شارالارىندا دا بەلسەندىلىك تانىتىپ ءجۇر. ءبىر-ەكى عانا مىسال كەلتىرەلىك, جۋىردا ەلىمىزدىڭ سۋ باسقان ايماقتارىنا الاڭداۋشىلىق بىلدىرگەن قحا اقساقالدار كەڭەسى زەينەتاقىلارىنان جيناقتاپ, باس-اياعى 570 مىڭ تەڭگە اۋداردى. ال قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ «جۇرەكتەن – جۇرەككە» اكتسياسى اياسىندا وبلىستىق وزبەك جانە تۇرىك ەتنومادەني بىرلەستىكتەرى بىرلەسە وتىرىپ, 5 جۇك كولىگىنە تيەلگەن گۋمانيتارلىق كومەكتى سۋ باسقان ايماقتارعا جونەلتكەن. جالپى, تۇركىستان وبلىسى قحا جانىنداعى قۇرىلىمدار مەن ەتنومادەني بىرلەستىكتەردىڭ ۇيىمداستىرۋىمەن سۋ باسقان وڭىرلەرگە 88 ملن تەڭگەدەن استام قارجىنىڭ گۋمانيتارلىق كومەگى جىبەرىلدى. بۇل – ەل بولىپ جاسالىپ جاتقان يگى ىسكە كوپتىڭ ءبىرى بولىپ اتسالىسۋ. وسى ورايدا جىلدار بويى قايىرىمدىلىق ىستەرگە مۇرىندىق بولىپ, ەل العىسىنا بولەنىپ جۇرگەن جاندار دا از ەمەس.

تۇركىستان قالاسىنىڭ تۇرعىنى, ۇلاعاتتى ۇستاز, قالالىق ەتنومادەني بىرلەستىكتىڭ توراعاسى رايىمجان قوشقاروۆ جۇرتشىلىققا «ۇلەس» قوعامدىق قورى ارقىلى جاساعان قايىرىمدى ىستەرىمەن دە جاقسى تانىس. ول باسقارىپ وتىرعان قور بىرنەشە جىلدان بەرى ءۇي سالىپ, باسپاناعا مۇقتاج وتباسىعا تەگىن بەرىپ كەلەدى. وسىلايشا, «ۇلەس» قورى قىرىق ءۇيدى تابىس ەتكەن. حالىققا قاجەت يگىلىكتى ءىستى اتقارىپ كەلە جاتقانىنا 14 جىلداي بولعان قور ەڭ العاشقى ءۇيدى ءۇش جىل سالعان. ودان كەيىن جىلدا ءبىر ءۇيدى پايدالانۋعا بەرە باستادى. بەرتىن كەلە ءبىر جىلدا بەس ءۇي سالىپ تاپسىرعان جاعدايعا جەتكەن.

«جانىمىزدا قايىرىمدى جىگىتتەر قاتارى كوبەيدى. بىزگە اركىم ءوز ەركىمەن كەلەدى. باعالاي بىلسەك, جاقسى ادامدار كوپ. جايدان جاي, سەبەپسىز ەشتەڭە بولمايدى. بەلگىلى ءبىر وتباسىنا ءۇي سالىپ بەرەتىن كەزدە ءبارى جان-جاقتى تەكسەرىلەدى. راسىندا دا ول وتباسى مۇقتاج با؟ نەگىزىنەن, تۇرمىسى ناشار, شيەتتەي بالا-شاعامەن جەسىر قالعان, اۋىلدا تۇراتىن مۇقتاجداردى باسپانالى ەتتىك. ءتۇرلى تاعدىر. قىرىق ءۇيدىڭ كىلتىن تاعدىرى ءبىر-بىرىنە ۇقسامايتىن قىرىق جانعا بەردىك. مىسالى, ءبىرىنشى ءۇيدى سالۋعا مىناداي وقيعا سەبەپ بولدى. ءبىر ۇيدە قوناقتا وتىرساق, اكە-شەشەسى قايتىس بولعان ءۇش بالا تۋرالى ءسوز بولدى. ءبىر بولمەلى ۇيدە تۇرادى ەكەن. وسى جەتىمدەردىڭ جاعدايى قاتتى ويلاندىردى. سودان دوستارىما ايتىپ, قۇرىلىسقا قاجەتتى تاس, تسەمەنت تۇسىردىك. كوپتەپ, كومەكتەسىپ, اسارلاتىپ ءبىرىنشى جىلى ىرگەتاسىن قۇيدىق. ەكىنشى جىلى قابىرعاسىن كوتەردىك. ءۇشىنشى جىلى توبەسىن جاۋىپ بەردىك. ءسويتىپ جۇرگەندە الگى ۇشەۋدىڭ ۇلكەنى ۇيلەنەتىن بولدى. ونى ۇيلەندىرىپ, ءۇيدىڭ كىلتىن تاپسىرعانبىز. قازىر ءۇش-ءتورت بالا-شاعاسى بار, ءوسىپ-ءونىپ وتىر. جالپى, ءبىز ءۇي سالۋدى ادەيى جوسپار­لاعان جوق ەدىك. جاعداي ءوزى وسىلاي باس­تالىپ, جالعاسىپ كەتتى», دەيدى ر.قوشقاروۆ.

بۇگىنگە دەيىن سالىنعان قىرىق ءۇيدىڭ جيىرما شاقتىسى باسپاناعا مۇقتاج جانداردىڭ جەر تەلىمىندە بوي كوتەرگەن. مىسالى, تۇركىستاندا ءبىر ۇيدە ءۇش بىردەي مۇگەدەك جان تۇرادى. جاڭبىردان قابىرعالارى ءمۇجىلىپ, قۇلايىن دەپ تۇرعان ءۇيدى بۇزىپ, «ۇلەس» قورى قايتا سالىپ بەرگەن. قوردىڭ قايىرىمدى ىستەرىن ەستىپ, كومەك سۇراپ كەلەتىندەر دە از ەمەس.

رايىمجان ابدۋساتتار ۇلى مەكتەپتە تاريح پانىنەن ساباق بەرەدى. «ۇلەس» قايىرىمدىلىق قورىنداعى جۇمىسىنا قوسىمشا قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى جانىنداعى قالالىق وزبەك ەتنو-مادەني بىرلەستىگىنىڭ توراعاسى رەتىندە تۇركىستان, كەنتاۋ, سوزاق وڭىرلەرىندە ەل بىرلىگى مەن تاتۋلىعىن ساقتاۋ جولىندا ايانباي ەڭبەك ەتىپ ءجۇر. وسىنداي ەسەلى ەڭبەكتەرى ەلەنىپ, الدىڭعى جىلى استانادا «جومارت جان» توسبەلگىسىمەن ماراپاتتالسا, الماتى قالاسىندا وتكەن مەتسەناتتار فورۋمىندا «التىن جۇرەك» نوميناتسياسىنىڭ جۇلدەگەرى اتاندى. پەداگوگيكا سالاسىنىڭ ۇزدىك قىزمەتكەرى. ودان باسقا دا رەسپۋبليكالىق, وبلىستىق, قالالىق دەڭگەيدەگى ماراپاتتاردىڭ يەسى. جان جارى ماقسۋدا يۋسۋبالىقىزى دا ۇستازدىق جولىندا. ەكەۋى بەس پەرزەنتتىڭ اتا-اناسى, ون نەمەرەنىڭ اتا-اجەسى.

«جالعىزدىڭ ءۇنى شىقپاس, جاياۋدىڭ شاڭى شىقپاس» دەگەن حالىق دانالىعى. ساۋابى مول وسى قايىرىمدىلىقتىڭ ءبارى مەنىڭ دوستارىمنىڭ, شاكىرتتەرىمنىڭ, جالپى اتسالىسىپ وتىرعان كوپشىلىكتىڭ ىنتىماعىنىڭ ناتيجەسى», دەيدى رايىمجان ابدۋساتتار ۇلى.

قوعامدىق ۇيىم باسپانا سالىپ, اۋقىمدى جۇمىستى قالايشا جۇزەگە اسىرىپ وتىر دەگەن سۇراقتىڭ تۋىنداۋى زاڭدى. باسپانا سالۋعا قاجەت قارجى قالاي جيناقتالادى؟ بۇگىندە «ۇلەس» قايىرىمدىلىق قورىنىڭ ءۇش جۇزگە جۋىق مۇشەسى بار. ولاردىڭ باسىم بولىگى – ون ساۋساعىنان ونەر تامعان ۇستالار مەن شەبەرلەر, قۇرىلىسشىلار, باسپانا سالۋعا ماشىقتانعان ماماندار. ياعني قايىرىمدى جاندار تىكەلەي جۇمىسىنان تىس ۋاقىتتا سالىنىپ جاتقان قۇرىلىسقا كەلىپ قولۇشىن بەرەدى. قۇرىلىس ماتەريالدارى دا كەيدە قوردىڭ وزىنەن, كەيدە قايىرىمدىلىق اكتسيالاردىڭ, دەمەۋشىلەردىڭ ەسەبىنەن جيناقتالادى. ىنتىماق, بىرلىكتىڭ ناتيجەسىندە يماندىلىق ۇيىعان تۇركىستان قالاسىندا كوپكە ۇلگى بولارلىق وسىنداي يگى ىستەر اتقارىلىپ كەلەدى.

تۇركىستان وبلىسى