ەڭبەك كوشى-قونى جۇمىسسىزدىقپەن كۇرەسكە كەرى اسەرىن تيگىزبەيدى

كەشە ورتالىق كوممۋنيكاتسيالار قىزمەتىندە وتكەن ءباسپاسوز ءماسليحاتىندا دەنساۋلىق ساقتاۋ جانە الەۋمەتتىك دامۋ ۆيتسە-ءمينيسترى سۆەتلانا جاقىپوۆا ەاەو قاتىسۋشى مەملەكەتتەردە جۇمىس كۇشىنىڭ قوزعالىسىن رەتتەيتىن زاڭنامالىق نورمالار جانە ەڭبەك كوشى-قونىنا بەرىلەتىن كەپىلدىكتەر تۋرالى باياندادى. «اعىمداعى جىلدىڭ العاشقى كۇنىنەن باستاپ ەۋرازيالىق ەكونو­ميكالىق وداق شارتى كۇشىنە ەنىپ, جۇمىس ىستەي باستاعانى بەلگىلى. وسى رەتتە ەلدەگى ەڭبەك نارىعىن رەتتەۋ ماسەلەسى قالاي بولادى دەسەك, بۇل رەتتە ءبىز ەاەو مۇشە-مەملەكەتتەردىڭ ماقۇلداۋىمەن قابىلدانعان نەگىزگى شارتقا سۇيەنە وتىرىپ ارەكەت ەتەمىز. اتاپ ايتقاندا, ەڭبەك ميگرانتتارىنىڭ قۇقىعىن جان-جاقتى قورعاۋ, ەڭبەك قاۋىپسىزدىگى مەن كەلەڭسىز جاعدايلاردان ساقتاندىرىلۋى, مىندەتتى زەينەتاقى اۋدارىمدارىنىڭ دۇرىس تولەنۋىن قاداعالاپ, رەتتەۋدە اتالعان شارت قاۋقارلى دەپ ايتا الامىز», دەدى ۆيتسە-مينيستر. ونىڭ ايتۋىنشا, ەاەو ەلدەرى اراسىندا كەيبىر ارنايى سالالار عانا بولماسا, كوپتەگەن سالالاردا ماماندار ديپلومى مۇشە-مەملەكەتتەر اراسىندا تولىق مويىندالاتىن كورىنەدى. «مۇنداي ارەكەتتەر ەاەو اياسىن­داعى ەڭبەك نارىعىن رەتتەۋدە ءوز ءتيىم­دى­لىگىن كورسەتەتىندىگى ايقىن», دەدى سۆەت­لانا قابىكەنقىزى. اتاپ وتەر بولساق, شارتتىڭ «ەڭ­بەك كوشى-قونى» دەگەن تاراۋىندا بار­لىق جاعدايلار جازىلعان. ماسەلەن, وندا جۇمىسقا ورنالاسقان مەملەكەت اۋماعىندا ەڭبەككەردىڭ جانە ونىڭ وتباسى مۇشەلەرىنىڭ ۋاقىتشا مەكەندەۋى جۇمىس بەرۋشىمەن جانە جۇمىس الۋشىمەن جاسالعان ەڭبەك جانە ازاماتتىق-قۇقىقتىق شارت قولدانىسىنىڭ مەرزىمىمەن بەلگىلەنەدى دەلىنگەن. مەزگىلىنەن بۇرىن شارتتىڭ بۇزىلۋى جاعدايىندا كەلگەن كۇنىنە 90 تاۋلىك وتكەننەن كەيىن ەڭبەككەر-ميگرانت جۇمىسقا ورنالاسقان مەملەكەت اۋماعىنان شىقپاي-اق 15 كۇن ىشىندە جاڭا ەڭبەك جانە ازاماتتىق-قۇقىقتىق شارت جاساۋعا قۇقىعى بار. سونداي-اق, ىشكى ەڭبەك نارىعىن قورعاۋ ماقساتىندا ەلدەر بەلگىلەگەن جۇمىسقا رۇقسات الۋ راسىمدەرى الىنىپ تاستالعان. كەلىسىمشارت ەڭبەككەر-ميگرانت­تارىن جانە ولاردىڭ وتباسى مۇشەلەرىن جۇمىسقا ورنالاسقان مەملەكەت اۋما­عىنا كىرگەن كۇنىنەن باستاپ 30 تاۋلىك ىشىندە تىركەۋدەن بوساتادى. باسقا مەملەكەت اۋماعىنا كىرگەنىنە 30 تاۋلىكتەن اسقان جاعدايدا كەلگەن مەملەكەتتىڭ زاڭناماسىنا سايكەس تىركەلۋگە مىندەتتى. سونداي-اق, ءباسپاسوز ءماسليحاتىندا ەڭبەككەر-ميگرانتتاردى الەۋمەتتىك قامسىزداندىرۋ جۇمىسقا ورنالاسقان مەملەكەتتىڭ زاڭناماسىنا ساي ىسكە اسىرىلاتىنى, سونىمەن قاتار, 2015 جىلعى 1 قاڭتاردان باستاپ جۇمىس ىستەيتىن ازاماتتاردىڭ ەڭبەك ءوتىلى الەۋمەتتىك قامسىزداندىرۋ ماقساتىندا جالپى ەڭبەك وتىلىنە قوسىلاتىنى ايتىلدى. ەڭبەككەر مەن ونىڭ وتباسى مۇشە­لەرىن زەينەتاقىمەن قامتاماسىز ەتۋ تۇراقتى تۇراتىن مەملەكەتتىڭ زاڭ­نا­ماسىنا, سونداي-اق, ۇيىمعا مۇشە-مەملەكەتتەر اراسىنداعى جەكەلەنگەن حالىقارالىق كەلىسىمشارتتارعا ساي رەتتەلەدى. ەۋرازيالىق ەكونو­مي­كالىق وداق كەڭەسىنىڭ 2014 جىلعى 12 قاراشاداعى شەشىمىمەن «زەينەت­اقىمەن قامتاماسىز ەتۋ سالاسىن­داعى ىنتىماقتاستىق تۋرالى حالىق­ارالىق كەلىسىمشارت جوباسىنىڭ تۇجىرىم­داماسى» ماقۇلدانىپ, اتالعان قۇجات جوباسىن ازىرلەۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلۋدە. ەڭبەككەر-ميگرانتتار مەن ولاردىڭ وتباسى مۇشەلەرى جەدەل مەديتسينالىق كومەك جانە وزگە دە مەديتسينالىق جاردەم الۋعا قۇقىلى. جۇمىس ىستەيتىن مەملەكەت اۋماعىندا ەڭبەككەر-ميگ­رانتپەن بىرگە تۇراتىن بالالارى سول ەلدىڭ زاڭناماسىنا سايكەس مەكتەپكە دەيىنگى مەكەمەلەرگە بارۋعا قۇقىلى. دەرەكتەرگە سۇيەنسەك, 2014 جى­لى شەتەلدەردەن جۇمىس كۇشىن تارتۋعا كۆوتا كولەمى رەسپۋبليكانىڭ ەكونو­مي­كالىق بەلسەندى تۇرعىنىنا شاققاندا 0,7 پايىز كولەمىندە بەلگىلەنگەن ەدى. 2014 جىلعى 1 جەلتوقسانداعى جاعداي بويىنشا جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندار شەشىمىمەن قازاقستان اۋماعىندا 29 462 شەتەل ازاماتى ەڭبەك ەتكەن. شەتەلدەردەن جۇمىس كۇشىن تارتقان جۇمىس بەرۋشىلەر سانى 2 577 بولىپتى. نەگىزىندە دەنساۋلىق ساقتاۋ جانە الەۋمەتتىك دامۋ مينيسترلىگى ەاەو ەلدەرىنەن قازاقستانعا جۇمىس كۇشىنىڭ كوپتەپ اعىلۋىن بولجاپ وتىرعان جوق. ماسەلەن, 2014 جىلى قازاقستانعا رەسەي­دەن – 7 990 ادام, بەلارۋستەن – 560, ال ارمەنيادان 260 ادام جۇمىس ىستەۋ­گە كەلدى. «ءبىزدىڭ بولجامىمىزعا سۇيەنسەك, بۇل ەلدەردەن جۇمىس كۇشىنىڭ اعىلۋى جوعا­رىدا اتالعان كورسەتكىش دەڭگەيىندە بولادى. شەتەلدىك جۇمىس كۇشىنىڭ اعىلۋى بويىنشا قازاقستاندىق رىنوك ءۇشىن تاۋەكەلدى بايقاپ وتىرعان جوقپىز», دەدى س.جاقىپوۆا. باستىسى, ەلىمىزدەگى «جۇمىسپەن قامتۋدىڭ جول كارتاسى-2020» باعدار­لاماسىنا شەتەل ازاماتتارى قاتىس­پايدى. سونداي-اق, شەتەلدىك جۇمىس كۇشىنىڭ شامادان تىس كوبەيىپ كەتۋىنە دە مەملەكەت جول بەرمەك ەمەس. ءاربىر مەملەكەت ءوز ەڭبەك نارىعىن رەتتەپ, الدى­مەن ءوز ازاماتتارىنىڭ جۇمىسپەن قامتى­لۋىن قاداعالاماق. سول سەبەپتى دە, مينيسترلىك بۇل كەلىسىمشارتتىڭ ەلدەگى جۇمىسسىزدىقپەن كۇرەس شارالارىنا كەرى اسەرى بولمايدى دەپ سەندىرۋدە. دينارا بىتىكوۆا, «ەگەمەن قازاقستان».