اۋىلدا تۋىپ, بۇگىندە قالادا تۇرىپ جاتقان تالاي قازاقتىڭ ءومىر جولىن دارحان دا قايتالاعان. اۋەلى تۋعان-تۋىس, دوستارىن ساعالاپ ءجۇردى. كەيىن باۋىرلارى كومەكتەسىپ, قالا ىرگەسىندەگى «تولقىن» ساياجاي قوعامىنان 9 سوتىق جەر ساتىپ الدى. وركەنيەتتىڭ يگىلىگىنەن تەك ەلەكتر جارىعى عانا بار, جولى جوق, گازى جوق, اۋىلدان بەتەر ارتتا قالعانىمەن, قالا ورتالىعىنا جاقىن, تابيعاتى ادەمى, اۋاسى تازا ءمۇيىس ەدى. ەڭ باستىسى – وزىنىكى.
دارحان 2009 جىلى وزىندەي اۋىلدىڭ قاراپايىم قارا قىزى جازيرامەن وتباسىن قۇردى. كەلەسى جىلى جاز بويى كىرپىش قۇيىپ, ساياجايداعى جەرىنە ەكى بولمەلى شاعىن ءۇي سالدى. تامىزدا تۇڭعىشى ايشا دۇنيەگە كەلدى. قۇرىلىس ءجۇرىپ جاتقان كەزدە جاس وتباسى پاتەر جالداپ تۇردى.
– بۇكىل تاپقان-تايانعانىمىزدى تۇڭعىش باسپانامىزدىڭ قۇرىلىسىنا جۇمسادىق. قاراشا ايىندا ءۇيىمىزدى شالا-پۇلا ءبىتىرىپ, كىرىپ الدىق. اتا-انامىزدى, تۋعان-تۋىستى جيناپ, شاعىن توي جاسادىق. مەن ءوزىم اۋىلدا تۋىپ-وسكەنمەن, وت جاعىپ, كۇل شىعارۋدى وسى جەردە ۇيرەندىم. ءبىزدىڭ جاڭاقالاعا تابيعي گاز سوناۋ 70-جىلدارى كەلگەن عوي. بىراق قيىن دا بولسا ءوز شاڭىراعىمىز دەپ, بارىنە شىدادىق, – دەيدى جازيرا سول كۇندەردى ەسكە الىپ.
...2011 جىلدىڭ كوكتەمى ساياجاي تۇرعىندارى ءۇشىن جايسىز كەلدى. «سۋ تاسقىنى بولادى, ساياجايدى سۋ الۋى مۇمكىن» دەگەن سۋىق حابار جەلدەي ەستى. اكىمدىك وكىلدەرى ساياجايدى ارالاپ, قاۋىپتى ەسكەرتىپ كەتتى. سول كۇندەردىڭ بىرىندە كەشكە دارحاننىڭ ناعاشىسى كەلدى.
– دارحان, جازيرا, ەستىپ جاتقان بولارسىڭدار. تاسقىننىڭ قاۋپى راس. كەز كەلگەن ۋاقىتتا سۋ كەلىپ قالۋى مۇمكىن. ەڭ بولماسا كىشكەنە بالامەن قاۋىپسىز جەرگە بارا تۇرۋ كەرەك. جۇرىڭدەر ءبىزدىڭ ۇيگە! – دەدى. جازيرا دارحانعا قارادى. دارحان «بىرەر كۇن اڭىسىن اڭديىق», دەدى.
سول كۇنى تاڭدا تارسىلداپ ەسىك قاعىلدى. قاتتى ايعاي ەستىلدى. شوشىپ ويانىپ, ەسىككە جۇگىرگەن دارحان دابىل قاققان ساياجاي توراعاسىن كوردى. سارقىراپ كەلە جاتقان سۋ دىبىسىن ەستىدى. ءسويتىپ, اپىل-عۇپىل توسەك-ورىندى بارىنشا جوعارى كوتەرىپ, ۇيدەن قاشىپ شىقتى.
بۇل ءبىر قيىن كەز ەدى. جاس وتباسى وزىندەي تاعدىرلاستارىمەن بىرگە ەۆاكۋاتسيالىق بەكەتكە ورنالاستى. اسىرەسە دارحان قاتتى قينالدى. ءبىر جاز بويى ارقا ەتى ارشا, بورباي ەتى بورشا بولىپ سالعان باسپاناسى ءبىر كۇندە قيراپ قالدى. سامان كىرپىش سۋعا شىداماي, ءاپ-ساتتە ەزىلىپ كەتەدى ەكەن. از-ماز مۇلكى, تەلەديدار مەن توڭازىتقىشى تۇگەل كەتتى. كوزىنە جىلىۇشىراپ, كوكىرەگىن جىلىتىپ جۇرگەن تۇڭعىش باسپاناسى, ءتورت اي بولسا دا تورىندە ەركىن اۋناعان ءوز ءۇيى «گۇرس» ەتىپ سۋعا قۇلاعانىن كوزىمەن كورگەندە, دارحان جىلاپ جىبەرە جازداعان. وزىنە قاراپ وتىرعان جارى مەن قىزىنىڭ الدىندا وسالدىق كورسەتۋگە دە بولمايدى. بۇل ءبىر قيىن كەز ەدى.
– ءبىز ەۆاكۋاتسيالىق بەكەتتە 6 اي تۇردىق. تاسقىن ساۋىردە بولدى, قاراشا ايىنا دەيىن بەكەتتە بولدىق. بۇرىنعى بالالار اۋرۋحاناسى بولعان عيماراتتىڭ ءبىر بولمەسى بىزگە جارتى جىل پانا بولدى. قۇدايعا شۇكىر, جەرگىلىكتى بيلىك جاقسى جاردەمدەستى عوي. گۋمانيتارلىق كومەك, اس-سۋ, كيىم-كەشەك, ءتىپتى بالانىڭ جورگەگىنە دەيىن كەلىپ جاتتى. جەكە كافەسى بار كاسىپكەرلەر تەگىن تاماق ۇيىمداستىردى. وسى جەردە قىزىمىز ءبىر جاسقا تولدى, ءتاي-ءتاي باستى, – دەيدى جازيرا.
ەڭ قيىنى, بۇلاردىڭ ءۇيىنىڭ قۇجاتى جوق ەدى. تەك ساياجايدىڭ جەر اكتىسى عانا بولاتىن. بىراق تاسقىن شىعىنىن ەسەپتەيتىن كوميسسيا بۇلاردىڭ قۇلاعان ءۇيىن, جارىققا تولەگەن قارجى تۇبىرتەگىن, كورشىلەرىنىڭ كۋالىگىن ەسكەردى. ءۇيى سۋعا كەتكەندەرگە ارنايى سالىنىپ جاتقان كوپقاباتتى پاتەردەن بۇلارعا دا ءبىر بولمەلى باسپانا تيەتىن بولدى.
قاراشا ايىندا ەۆاكۋاتسيالىق بەكەت ورنالاسقان بۇرىنعى اۋرۋحانانىڭ ءماجىلىس زالىندا ۇلكەن جينالىس بولدى. بۇرىنعى ساياجاي تۇرعىندارى سۋ جاڭا پاتەرگە يە بولدى. ءوز اتى-ءجونى ايتىلعاندا ورتاعا شىققان دارحان سامات ۇلى جەرەبە قاعازدارىنىڭ ىشىنەن وزىنە بۇيىرعان باسپانا ءنومىرىن تاڭدادى. «ورال قالاسى, №5 شاعىن اۋدان, №1 ءۇي, 95 پاتەر», دەپ حابارلادى جۇرگىزۋشى. باقىتتان باس اينالعان ءسات ەدى بۇل.
– سول كۇنى بارىپ, سىڭعىرلاعان جاڭا پاتەرىمىزدى كورىپ كەلدىك. ەكىنشى قاباتتا ەكەن. قۋانىشىمىزدا شەك جوق. ەرتەڭىندە-اق ازىن-اۋلاق دۇنيەمىزبەن كوشىپ الدىق, – دەيدى جازيرا.
سودان بەرى مۇشەل اينالىپ, 13 جىل ءوتىپتى. دارحان مەن جازيرا ول پاتەردە 7 جىل تۇردى. ساياجايدا وزدەرىن ەكىنشى سورتتى ادامداي سەزىنەتىن ولار تولىققاندى قالالىق اتاندى. قۇتتى قونىستا ەكىنشى قىزى ينابات دۇنيەگە كەلدى. تۇرمىس تا تۇزەلدى. قازىر جازيرا ەرسايىنقىزى – اسان تايمانوۆ اتىنداعى N34 مەكتەپ-گيمنازيانىڭ باستاۋىش سىنىپ مۇعالىمى, پەداگوگ-ساراپشى. دارحان دا ءوز كاسىبىنىڭ مامانى بولىپ العان. ءبىر بولمەلى پاتەرىن ساتىپ, كەڭ دە جايلى پاتەرگە كوشكەن. شاڭىراقتىڭ مۇراگەرى بولىپ ەدىل دەگەن ۇلان ءوسىپ كەلەدى.
– بيىلعى سۋ تاسقىنىنىڭ بەتالىسىن كورىپ, 2011 جىلى ءوز باسىمىزدان وتكەن وقيعالار ەسىمە تۇسەدى. اينالامدا ءۇيى سۋعا كەتكەن تانىستارىما, ءىنى-سىڭلىلەرىمە باسۋ ايتىپ, سابىرعا شاقىرامىن. ەڭ باستىسى, ادام امان بولسىن! قالعانىنىڭ ورنى تولادى. وسى تاسقىن باستالعالى پرەزيدەنتىمىزدىڭ ءوزى ەڭ الدىمەن باتىس قازاقستان وبلىسىنا, قاراتوبە اۋدانىنا ارنايى كەلىپ كەتتى. ۇكىمەت بارلىق شىعىننىڭ ورنىن تولتىرامىز دەپ جاتىر. وعان مەنىڭ كۇمانىم جوق, – دەيدى جازيرا.
جازيرا دا, دارحان دا ىسىمەن, سوزىمەن بيىلعى سۋ تاسقىنىنان زارداپ شەككەن جاندارعا قولداۋ كورسەتىپ, ورتاق ىسكە بەلسەنە اتسالىسىپ ءجۇر. جۇمىستان كەيىن ارنايى بارىپ, قاپشىققا قۇم سالىپ جاتقان ەرىكتىلەر توبىنا قوسىلادى. جازيرا ءوز ارىپتەستەرىمەن بىرگە تاسقىن سۋعا قارسى كۇنى-ءتۇنى بوگەت سالىپ, ەڭبەك ەتىپ جاتقان بريگادالارعا ىستىق شاي, ىستىق ءبالىش تاراتادى. ەۆاكۋاتسيالىق بەكەتتە ۋاقىتشا تۇرىپ جاتقاندارعا بارىپ, قامىققان جاندارعا جىگەر بەرىپ كەتەدى. وزدەرىنىڭ باسىنان وتكەن وقيعانى ايتادى. ەڭسەسىن ءزىل باسىپ, ەگىلگەن جانداردىڭ كوزىندە ۇشقىن پايدا بولسا, ناعىز باقىت سول عوي.
2011 جىلى باتىس قازاقستان وبلىسىندا بولعان سۋ تاسقىنىنان وڭىردە 40-قا جۋىق ەلدى مەكەندە 1542 جەكە ءۇي, 7146 ساياجاي سۋعا كەتكەن ەدى. مەملەكەت تابيعات اپاتىنىڭ زاردابىن جەدەل جويدى. تاسقالا اۋدانىندا – 441, بايتەرەك اۋدانىندا 106 ءۇي جاڭادان سالىندى. ورال قالاسىندا كوپقاباتتى 4 ءۇي, ەكى بالاباقشا, مەكتەپ عيماراتى بوي كوتەردى. 500-دەن اسا وتباسى ءبىر كۇندە جاڭا پاتەرگە يە بولدى. سولاردىڭ ءبىرى ءبىزدىڭ كەيىپكەرلەرىمىز بولاتىن...
باتىس قازاقستان وبلىسى
