سۋرەتتەردى تۇسىرگەن جەڭىس ىسقاباي
اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىنىڭ قازىرگى احۋالى جانە دامۋ جولى كوپتىڭ تالقىسىنا ءتۇسىپ وتىر. بۇگىندە اگرارلىق عىلىمدا نە بار؟ وندىرىسكە ەنگىزۋگە تۇقىم دايىن با؟ ۇلتتىق عىلىم اكادەمياسى وسى ماسەلەنى زەرتتەپ جاتىر. سويتسەك, قازاق عىلىمىندا جاڭالىق كوپ ەكەن. ايتكەنمەن, عىلىم مەن ءوندىرىس اراسىندا بايلانىس جوق. وسى رەتتە جەتىسۋدا عىلىم مەن ءوندىرىس ارا-قاتىناسىن نىعايتۋعا باعىتتالعان جوبا قولعا الىندى. ونداعى ماقسات – فەرمەرلەرگە وتاندىق تۇقىمنىڭ پايداسىن ءتۇسىندىرىپ, ءونىم كولەمىن سارالاۋ. سول ءۇشىن ينتەنسيۆتى تەحنولوگيانى قولدانۋدىڭ تاجىريبە الاڭى رەتىندە 28 گەكتارعا ءارتۇرلى داقىل سەبىلدى.
قولعا العان جوسپاردىڭ ماڭىزىن ءتۇسىندىرۋ ءۇشىن قازاق ەگىنشىلىك جانە وسىمدىك شارۋاشىلىعى عىلىمي زەرتتەۋ ينستيتۋتىنىڭ, ەگىنشىلىكتە قولدانىلاتىن بيولوگيالىق, حيميالىق قوسپالاردى جانە اۋىل شارۋاشىلىعى تەحنيكالارىن شىعاراتىن كومپانيالار مەن ولاردىڭ ديستريبيۋتورلىق ۇيىمدارىنىڭ وكىلدەرى, جاقىن اۋدانداردا تۇراتىن شارۋا قوجالىقتارىنىڭ جەتەكشىلەرى «كەڭ دالا» شارۋا قوجالىعىنىڭ بازاسىنا جينالدى. القاپقا ارقايسىسى 7 گەكتاردان 4 ءتۇرلى داقىل, اتاپ ايتساق, قانت قىزىلشاسىنىڭ, سويانىڭ, جۇگەرى مەن ارپاننىڭ تۇقىمى ەگىلدى. ءوڭىر اكىمىنىڭ ءباسپاسوز قىزمەتىنىڭ مالىمەتىنشە, قانت قىزىلشاسىنىڭ تۇقىمى – عىلىمي زەرتتەۋ ينستيتۋتىنىڭ ءتۇرلى سورتتى بۋدانداستىرۋ ارقىلى جاساپ شىعارعان تۇقىمنىڭ جاڭا بۋىنى. ينستيتۋت عىلىمي قىزمەتكەرى نۇرسۇلتان مۇساحودجاەۆتىڭ ايتۋىنشا, تۇقىم ەلىمىزدە جاسالعاندىقتان ەلدىڭ كليماتتىق ەرەكشەلىگىنە, توپىراق قۇنارىنىڭ دەڭگەيىنە بىردەن بەيىمدەلە الادى.
«توقسان جىلدىق تاريحى بار ءبىزدىڭ ينستيتۋت سوڭعى بەس جىلدا قىزىلشا تۇقىمىمەن اينالىسا باستادى. شەتەلدىك تۇقىم سەلەكتسياسىنىڭ ءبىر كۇردەلىلىگى – قىزىلشانىڭ اتالىعى مەن انالىعىن لايىقتى سايكەستەندىرۋ, سول ارقىلى ءارى قاراي كوبەيتۋ ءبىرشاما قيىندىق تۋعىزادى. ءبىز اتالىعىن ۋكراينادان, انالىعىن امەريكادان, بۇنان سوڭ فرانتسيادان, وسىلاي ءار ءتۇرىن اكەلىپ, سترەسكە ءتوزىمدى جەتىنشى-سەگىزىنشى بۋىنىن شىعاردىق. كەيىن بۇل ءتوزىمدى تۇقىمدى وتاندىق انالىق تۇقىممەن بۋدانداستىردىق. ءبىز جاساعان تۇقىم زيانكەستەرگە, اۋرۋلارعا قارسى پرەپاراتتارمەن وڭدەلگەن. قازىر ەلىمىزدە قانت قىزىلشاسى تۇقىمىنىڭ 95 پايىزى شەتەلدەن اكەلىنەدى. وتاندىق تۇقىمداردى نەعۇرلىم ساپالى جاساپ شىعارساق, سوعۇرلىم شارۋاعا دا, ەل ەكونوميكاسىنا دا پايدالى», دەيدى ن.مۇساحودجاەۆ.
شىنىندا عالىمدار شىعارعان سان الۋان سورتتار جەرگىلىكتى شارۋالاردىڭ قولىنا تيمەيدى. ماسەلەن, بىلتىر وتاندىق عالىمدار قىزىلشانىڭ 7 جاڭا سورتىن جاساعان. شەتەلدىك نۇسقادان ەش كەم ەمەس, باعاسى دا ارزان. نەگە ونى شارۋالار بىلمەيدى؟ ول ءۇشىن سورتتى كوبەيتەتىن ورتالىقتار اۋاداي قاجەت.
«بۇگىنگى سەبىلگەن داقىلداردىڭ شىعىمى قانداي بولاتىنىن جاز بويى باقىلايمىز, ناتيجەسىن سالىستىرىپ قارايمىز. قىزىلشانىڭ وتاندىق تۇقىمى مەن قولدانىلعان پرەپاراتتاردىڭ تيىمدىلىگىن, اۋىل شارۋاشىلىعى تەحنيكالارىنىڭ ارتىقشىلىعىن شارۋالارعا ءىس جۇزىندە كورسەتسەك دەيمىز. سول ماقساتتا شامامەن شىلدە ايىندا وسى القاپتىڭ بازاسىندا تاعى ءبىر سەمينار جيىنىن وتكىزىپ, جۇمىس ناتيجەسىن بىرگە تالقىلايمىز. جالپى, كەز كەلگەن داقىلدى وسىرگەندە عىلىمي نەگىزگە سۇيەنۋ كەرەك. سوندا عانا ەگىن ءونىمدى بولادى. سوندىقتان ءبىزدىڭ باستى ماقساتىمىز – عىلىم مەن ءوندىرىستى ۇشتاستىرۋ, ينتەنسيۆتى تەحنولوگيانى قولدانۋ دەڭگەيىن ارتتىرۋ, سول ارقىلى ونىمدىلىككە قول جەتكىزۋ, ءونىمنىڭ وزىندىك قۇنىن تومەندەتۋ, ءسويتىپ, شارۋاشىلىقتاردىڭ تابىسىن ارتتىرۋعا قول جەتكىزۋ», دەيدى اۋىل شارۋاشىلىعى باسقارماسىنىڭ باسشىسى نۇرداۋلەت كەنەنباەۆ.
القاپتا قانت قىزىلشاسىنىڭ وتاندىق تۇقىمى 2 گەكتارعا, شەتەلدىك تۇقىم 5 گەكتارعا ەگىلدى. الداعى ۋاقىتتا بىردەي كۇتىپ-باپتالىپ, كەيىن ءار تۇقىمنىڭ ونىمدىلىگىنىڭ ناتيجەسى شىعارىلادى.
جەتىسۋ وبلىسى
