ينفوگرافيكانى جاساعان – الماس ماناپ, «EQ»
ۆەيپ دەپ اتالاتىن ەلەكتروندى شىلىمدى ساتۋعا تىيىم سالۋ تۋرالى ۇسىنىستى قوعام بەلسەندىلەرى مەن دەپۋتاتتار بيىل عانا ەمەس, بىرنەشە جىل قاۋزادى. ءتۇرلى سىن-پىكىر ايتىلدى. ءتىپتى مۇنىڭ سوڭى ۆەيپتىڭ ساتىلىمىن قولدايتىن جانە وعان قارسى توپتىڭ تەكەتىرەسىنە ۇلاستى. «ۆەيپكە توسقاۋىل قويۋعا نيەتتىلەر – ءداستۇرلى تەمەكى ونىمدەرىنىڭ ساتىلىمىن قولدايتىن توپ» دەگەن سارىندا قارسى پىكىرلەر ايتىلدى. بۇل كەزدە اتا-انالار قاۋىمى قاپتاماسى كوز تارتاتىن, ءدامى ءتىل ۇيىرەتىن زياندى زاتتارعا قارسىلىعىن الەۋمەتتىك جەلىدە اشىق بىلدىرە باستاعان. قىسقاسى, ۆەيپ ونىمدەرىن قولدايتىنداردان قارسى پىكىر ايتقانداردىڭ ۇلەسى الدەقايدا باسىم بولدى.
دەنساۋلىق ساقتاۋ ماسەلەلەرى بويىنشا زاڭعا ەنگىزىلگەن وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلاردا ۆەيپتەردى ساتىپ, تاراتقاندارعا قاتىستى جازا ناقتى كورسەتىلگەن. زاڭدا ايىپپۇل كولەمى 200 اەك-تەن 5 مىڭ اەك-كە دەيىن قاراستىرىلعان بولسا, جازانىڭ اۋىرى – 5 جىلعا دەيىن باس بوستاندىعىنان ايىرۋ.
بىلتىر ۆەيپتىڭ ساتىلىمىنا قارسىلىق ءبىلدىرىپ, پرەزيدەنتكە پەتيتسيا جولداعان ازاماتتاردىڭ قاتارىندا قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى انالار كەڭەسى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى بايان احاتاي دا بولدى. اتا-انالارمەن, مۇعالىمدەرمەن ءجيى جۇزدەسىپ جۇرگەن ول ۆەيپتىڭ ساناۋلى جىلدا سانگە اينالىپ بارا جاتقانىنا بەيجاي قارامايتىنىن بايقاتتى.
– ۆەيپ ەلگە ساناۋلى جىلدا كەلسە دە, جاستار اراسىندا جىلدام تارادى. ءبىز رەسپۋبليكا شەڭبەرىندە اتا-انالارمەن ءجيى جينالىس وتكىزەمىز. اتا-انا, مۇعالىمدەرمەن سويلەسە كەلە ۆەيپتىڭ ەپيدەمياعا اينالىپ بارا جاتقانىنان حاباردار بولدىق. بىرەر جىلدا ونىڭ ساتىلىمى 300 ەسە وسسە, ەپيدەمياعا اينالماي قايتسىن؟ سونداي-اق ۆەيپتىڭ نەگىزگى تۇتىنۋشىلارى بالالار ەكەنىنە انىق كوز جەتتى. ءيا, بىلتىر انالار كەڭەسى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى رەتىندە پرەزيدەنتكە پەتيتسيا جولدادىم. ول پەتيتسيادا 21 مىڭ داۋىس جينالدى. ءدال وسى كەزەڭدە ۆەيپ لوببيستەرى دە پەتيتسيا جاريالاپ, بىزدەن اسىپ تۇسكەن ەدى. كاسىپكەر ۆەيپتى ساتۋدى ويلايدى. ال ءبىز ەلدىڭ بولاشاعىنا الاڭدادىق. سودان ۆەيپ لوببيستەرىنىڭ پەتيتسياسىن تەكسەرە كەلە, ءبىر ادامداردىڭ بىرنەشە مارتە داۋىس بەرگەنىن بىلدىك. وسىنىڭ بارلىعىن ءبىز ءباسپاسوز ءماسليحاتىندا اشىق جاريالادىق. ءبىزدىڭ قاتاردا ۆەيپتىڭ زيان ەكەنىن دالەلدەپ جۇرگەن دارىگەرلەر بولدى. اتا-انالارمەن كەزدەسكەنىمىزدە بالاسىنىڭ سومكەسىندەگى ۆەيپتى ماركەر, فلەشكامەن شاتاستىراتىندار كوپ ەكەنىن بىلدىك. قيىنى, مۇنداي قۇرالداردى ەر ازاماتتارعا قاراعاندا ايەلدەر كوبىرەك پايدالانىپ, سانگە اينالا باستادى. كوپتىڭ قۋانىشىنا قاراي ۆەيپتىڭ ساتىلىمىن شەكتەيتىن زاڭ قابىلداندى. وسى ءىستىڭ باسى-قاسىندا جۇرگەن دەپۋتاتتارعا, قوعام بەلسەندىلەرىنە ءدان ريزامىز. ءيا, تىيىم سالىندى دەگەن ءسوز ۆەيپكە تاۋەلدى بولعان بالالار مەن جاستار ونى بىردەن پايدالانباي كەتەدى دەگەن ءسوز ەمەس. سوندىقتان تىيىمنىڭ ءتيىمدى جۇمىس ىستەۋىنە ازاماتتىق قوعام بولىپ ارالاسۋىمىز قاجەت دەپ ويلايمىن, – دەيدى ب.احاتاي.
زاڭعا ەنگىزىلگەن وزگەرىستەردە ۆەيپتەن باسقا دا ماسەلەلەر قامتىلعان. پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى گۇلدارا نۇرىموۆا «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە دەنساۋلىق ساقتاۋ ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭعا قاتىستى پىكىرىن ءبىلدىردى.
– ءبىزدىڭ كوميتەت جان-جاقتى تالقىلاعان مەديتسينا قىزمەتكەرلەرىنىڭ مارتەبەسىن كوتەرۋ, ولاردىڭ كاسىبي جاۋاپكەرشىلىگىن ساقتاندىرۋ جانە ۆەيپتەرگە تىيىم سالۋ تۋرالى زاڭ جوباسىنا پرەزيدەنت قول قويدى. ەندى ەلىمىزدەگى اۋىلدىق جەرلەرگە كەمىندە 5 جىل مەرزىمگە اسا تاپشى ماماندىق بويىنشا باراتىن مەديتسينا قىزمەتكەرلەرىنە 8,5 ملن تەڭگە بەرىلەدى. ول – ەڭ تومەنگى جالاقىنىڭ ءجۇز ەسەلەنگەن مولشەرىندە بىرجولعى اقشالاي تولەم دەگەن ءسوز. بۇل «Amanat» پارتياسىنىڭ سايلاۋالدى باعدارلاماسى بويىنشا ىسكە اسقان ىلكىمدى جوبا. مەديتسينا ماماندارىنىڭ كاسىبي جاۋاپكەرشىلىگىن ساقتاندىرۋعا قاتىستى زاڭ رەسمي جاريالانعاننان كەيىن 6 اي وتكەن سوڭ قولدانىسقا ەنگىزىلەدى. مەديتسينا قىزمەتكەرلەرىن قولداۋعا باعىتتالعان تۇزەتۋلەر قاتارىندا بۇدان بولەك تە ارتىقشىلىقتار بار. ءيا, ۆەيپتەرگە تىيىم سالۋدىڭ ءوزى – بولەك تاقىرىپ. وسى كۇنگە جەتۋ وڭاي بولمادى. كەدەرگىلەر كوپ بولدى. كەيبىر ارىپتەستەردىڭ ءوزى قارسى بولدى. ەندى ەلىمىزدە تۋرا ەكى ايدان كەيىن ەلەكتروندى تەمەكىلەرگە تىيىم سالىنۋ تەتىگى ىسكە قوسىلادى. 60 كۇننەن سوڭ ۆەيپتەردى وندىرۋگە, تاسىمالداۋعا جانە ساتۋعا شەكتەۋ شاراسى ەنگىزىلەدى. ءبىز مۇنداي تەمەكى تۇرىنە تىيىم سالعان 30-دان اسا ەلدىڭ قاتارىنا قوسىلدىق. (تمد-دا العاشقى). زاڭ جوباسىن جاقتاپ, داۋىس بەرگەن دەپۋتاتتار القاسىنا العىس ايتامىن, – دەيدى گ.نۇرىموۆا.
ەندى مەديتسينا ماماندارى تۇرعىلىقتى جەرى بويىنشا بالاسىن مەكتەپكە دەيىنگى ۇيىمعا جازۋ كەزىندە باسىمدىققا يە بولادى. سونداي-اق سالا ماماندارى كاسىپتىك قىزمەتىنە كەدەرگى كەلتىرۋدەن قورعالادى. مەديتسينالىق ماماندىق بويىنشا اسكەري قىزمەت وتكەرۋگە نەمەسە اسكەري قىزمەتكە شاقىرۋدى كەيىنگە قالدىرۋعا مۇمكىندىك بەرىلەدى. بۇعان قوسا «قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن دارىگەرى» قۇرمەتتى اتاعى بەلگىلەندى. قاعازباستىلىقتان ارىلۋ ءۇشىن دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنداعى ۋاكىلەتتى ورگان ەندى مەديتسينا قىزمەتكەرلەرى تولتىراتىن مىندەتتى قۇجاتتاما تىزبەسىن بەكىتەدى ەكەن.
قازاقستان قارۋلى كۇشتەر باس اسكەري-مەديتسينالىق باسقارماسى, ەمدەۋ الدىن الۋ باسقارماسىنىڭ باسشىسى, مەديتسينا قىزمەتىنىڭ پولكوۆنيگى بەرىك ءىلياسوۆ زاڭنىڭ اسكەري قىزمەتشىلەرگە قىتىستى بولىگى جايىندا ايتىپ بەردى.
– قابىلدانعان زاڭ اياسىندا مەديتسينا ماماندارى جۇمىس ىستەپ جۇرگەن شاعىندا اسكەرگە بارۋعا نەمەسە مەرزىمدى اسكەري قىزمەتتى كەيىنگە شەگەرۋگە قۇقىعى بار دەگەن تالاپ قوسىلىپ وتىر. وسى زاڭعا ەنگىزىلگەن وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلاردىڭ ەسەسىنە, اسكەري قىزمەت جانە اسكەري قىزمەتشىلەردىڭ مارتەبەسى تۋرالى زاڭعا دا بىرقاتار وزگەرىس ەندى. اۋەلى ءبىز اسكەري دارىگەر-رەزيدەنت دەگەن ۇعىم ەنگىزدىك. قۇجاتقا اسكەري دارىگەر-رەزيدەنتتى دايىنداۋ تۋرالى بارلىق نورما ەندى. بۇدان بىلاي حيرۋرگ, تەراپەۆت, تراۆموتولوگ جانە باسقا دا كاسىبي مامانداردى دايارلايمىز. سونداي-اق زاڭ اياسىندا مەديتسينا ماماندارى اسكەري كافەدرا وقىماي, بىردەن كەلىسىمشارت نەگىزىندە اسكەري جۇمىسقا قابىلدانا الادى. بۇعان قوسا زاڭعا اسكەري مەديتسينا قىزمەتكەرلەرىنە اقىلى جۇمىس ىستەۋگە قۇقىق بەرەتىن نورما ەندى. دەمەك, اسكەري مەديتسينا قىزمەتكەرى اسكەري قىزمەتتەن بوس ۋاقىتىندا باسقا مەديتسينالىق ۇيىمدا جۇمىس ىستەي الادى. بۇل نورما اسكەري مەديتسينا قىزمەتكەرىنىڭ تاجىريبەسىن ارتتىرۋعا, بىلىكتىلىگىن شىڭداۋعا سەپتەسەدى دەگەن پىكىردەمىز, – دەدى ب.ءىلياسوۆ.
زاڭدا كەمىندە 5 جىل مەرزىمگە اۋىلدىق جەرگە جۇمىس ىستەۋگە كەلگەن اسا تاپشى ماماندىقتاردىڭ مەديتسينا قىزمەتكەرلەرىنە رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت تۋرالى زاڭدا بەلگىلەنگەن جانە 1 قاڭتاردا قولدانىستا بولاتىن ەڭ تومەنگى جالاقىنىڭ ءجۇز ەسەلەنگەن مولشەرىندە بىرجولعى اقشالاي تولەم بەرۋ جايى قامتىلعان. ەستە بولسا, دارىگەردىڭ مارتەبەسىن بيىكتەتەتىن زاڭ جوباسىن وسىعان دەيىن ءماجىلىس دەپۋتاتتارى قابىلداپ, سەناتقا جولداعانىن گازەتىمىزدىڭ وتكەن سانىندا جاريالادىق. ەندى وسى زاڭعا پرەزيدەنت قول قويىپ, قابىلداندى. ورايى كەلگەن دە ءبىز اقمولا وبلىسى تسەلينوگراد اۋداندىق ەمحاناسىنىڭ ديرەكتورى داۋرەن سىبانباەۆتان سالاعا مامان تارتۋ جانە الەۋمەتتىك قولداۋ شارالارى جونىندە سۇراعان ەدىك.
– قازىر تسەلينوگراد اۋداندىق ەمحاناسىنىڭ كادرمەن قامتۋ كورسەتكىشى – 86%. مامانداردى كوبىنە-كوپ enbek.kz.سايت ارقىلى تاۋىپ, تارتىپ جاتىرمىز. اقمولا وبلىستىق ءماسليحاتىنىڭ 2021 جىلعى 21 جەلتوقسانداعى «اقمولا وبلىسىنىڭ اۋىلدىق جەرلەرىنە جانە كەنتتەرىنە, اۋداندىق جانە وبلىستىق ماڭىزى بار قالالارىنا بيۋدجەت قاراجاتى ەسەبىنەن جۇمىس ىستەۋگە جىبەرىلگەن مەديتسينا جانە فارماتسەۆتيكا قىزمەتكەرلەرىنە الەۋمەتتىك قولداۋ كورسەتۋدىڭ ءتارتىبى مەن مولشەرىن ايقىنداۋ تۋرالى» شەشىمىنە سايكەس تسەلينوگراد اۋدانىنىڭ اۋىلدىق جەرلەرىنە جانە كەنتتەرىنە جۇمىس ىستەۋگە جىبەرىلگەن مەديتسينا قىزمەتكەرلەرىنە الەۋمەتتىك قولداۋ كورسەتىلەدى. بىلتىر 25 مامىردا اقمولا وبلىسى اكىمىنىڭ قولداۋىمەن سول ماماندارعا 2 ملن 500 مىڭ تەڭگە مولشەرىندە بىرجولعى تولەم تۇرىندە الەۋمەتتىك قولداۋ كورسەتىلگەن. مۇنداي مۇمكىندىكتى 23 مەديتسينا قىزمەتكەرى, اتاپ ايتقاندا, 13 جالپى تاجىريبەلىك دارىگەر, 2 پەدياتر دارىگەر, اكۋشەر-گينەكولوگ, كارديولوگ, رەابيليتولوگ, ەپيدەميولوگ دارىگەر, ينفەكتسيونيست, ستوماتولوگ دارىگەر جانە №1, 2 جتد بولىمشەسىنىڭ 2 مەڭگەرۋشىسى پايدالاندى. جاس ماماندار ۇشجاقتى كەلىسىم ارقىلى تسەلينوگراد اۋداندىق ەمحاناسىندا 3 جىل جۇمىس ىستەۋگە مىندەتتى. بيىل اقمولا وبلىستىق ءماسليحاتىنىڭ شەشىمى نەگىزىندە 26 دارىگەردىڭ 9-ى 5 ملن تەڭگە كولەمىندە بىررەتتىك تولەم الدى. بۇدان وزگە تۇرعىن ءۇي ساتىپ الۋ ءۇشىن بيۋدجەتتىك نەسيە العان ماماندار بار. ەندى وسىعان پرەزيدەنت ايتقان ەڭ تومەنگى جالاقىنىڭ ءجۇز ەسەلەنگەن مولشەرىندە بىرجولعى اقشالاي تولەم قوسىلاتىنى دارىگەرلەرگە ۇتىمدى بولدى, – دەيدى د.سىبانباەۆ.
قابىلدانعان زاڭدا مەديتسينا قىزمەتكەرلەرىنىڭ كاسىپتىك جاۋاپكەرشىلىگىنە, تاۋەلسىز ساراپتاما كوميسسياسىنىڭ جۇمىسىنا قاتىستى وزگەرىستەر قامتىلعان. سايىپ كەلگەندە, مۇنىڭ بارلىعى دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنداعى كەمشىلىكتەردى رەتتەۋگە, جۇمىستى جۇيەلەۋگە سەپتەسەدى دەپ سەنەيىك.
