جەدەل ءىس-شارالاردىڭ ناتيجەسى
توتەنشە جاعدايلار مينيسترلىگىنە قاراستى مەكەمەلەردەن باستاپ, قارۋلى كۇشتەردىڭ ساربازدارى, مەديتسينا, قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ قىزمەتكەرلەرى تاعىسىن تاعى بىرنەشە سالانىڭ ماماندارى اپات ايماعىندا جەدەل كومەك كورسەتۋگە اسىعادى. كاسىبي ماماندار مۇنىمەن شەكتەلمەي, تاسقىننىڭ سالدارىن جويۋعا دا جاردەمدەسىپ ءجۇر.
تاسقىنعا قارسى ءىس-شارالاردىڭ ناتيجەسىندە 18 651 ادام ۇيىنە ورالعان. توتەنشە جاعداي جاريالانعان وڭىرلەردە قۇتقارۋشىلار تۇرعىنداردى قاۋىپسىز ايماققا مەيلىنشە ەرتە كوشىرۋگە كوڭىل بولگەن. سۋ باسقان وڭىرلەردە وسى كۇنگە دەيىن 117 694 ادام, ونىڭ ىشىندە 43 931 بالا قۇتقارىلىپ, ەۆاكۋاتسيالاندى. توتەنشە جاعدايلار مينيسترلىگى ازاماتتىق قورعانىس جانە اسكەري بولىمدەر كوميتەتىنىڭ اعا وفيتسەرى ەراسىل سايپاشتىڭ حابارلاۋىنشا, قازىر ەۆاكۋاتسيالاۋ بەكەتتەرىندە 6 887 ادام, ونىڭ ىشىندە 3 166 بالا بار. وسى كۇنگە دەيىن 4 216 تۇرعىن ءۇي مەن 2 698 اۋلاعا بەتتەگەن قىزىل سۋدىڭ باعىتى اشىق اۋماققا بۇرىلدى.
اپات ايماعىنان 10,1 ملن استام تەكشە مەتر سۋ شىعارىلىپ, 3,2 ملن قاپ جانە 1,4 ملن استام توننا ينەرتتى ماتەريال توسەلگەن.
– اقتوبە, قوستاناي, اقمولا, اتىراۋ, سولتۇستىك قازاقستان وبلىستارىندا 5 718 جەكە تۇرعىن ءۇي, 1 130 اۋلا سۋ استىندا قالدى. تجم اپاتتار مەديتسيناسى ورتالىعىنىڭ پسيحولوگتەرى سۋ تاسقىنى قاۋپى بار وڭىرلەردىڭ تۇرعىندارىنا شۇعىل پسيحولوگيالىق جانە اقپاراتتىق كومەك كورسەتۋ ماقساتىندا تاۋلىك بويى كەزەكشىلىك ەتەدى. جەدەل جەلىگە 1 932 قوڭىراۋ ءتۇستى. اپاتتان قۇتقارۋ جانە سۋ تاسقىنىنا قارسى جۇمىستارعا 44 156 ادام, 4 611 تەحنيكا, 860 سورعى قۇرالى, 332 جۇزۋگە ارنالعان قۇرال, 18 اۋە كەمەسى جۇمىلدىرىلدى. وڭىرلەردەن كەلگەن ۆولونتەرلەر دە تاسقىننىڭ جولىن بوگەۋگە جاردەمدەسىپ جاتىر,– دەدى ە. سايپاش ءباسپاسوز ءماسليحاتىندا.
ناق قازىر اقتوبە, قوستاناي, باتىس قازاقستان, اقمولا, قاراعاندى, اتىراۋ, سولتۇستىك قازاقستان جانە ۇلىتاۋ وبلىستارىندا جەرگىلىكتى اۋقىمداعى 38 توتەنشە جاعداي قىزمەتى ارەكەت ەتەدى. مينيسترلىك سۋ باسقان وڭىرلەردىڭ تۇرعىندارىن قاۋىپسىزدىك شارالارىن ساقتاۋعا, ۇيدەن, ەۆاكۋاتسيا بەكەتتەرىنەن رۇقساتسىز كەتپەۋگە شاقىرادى. بالالاردى قاراۋسىز قالدىرماۋ كەرەگىن ەسكەرتەدى.
ەشتەن كەش جاقسى
پرەزيدەنت تاپسىرماسىمەن سۋ رەسۋرستارى جانە يرريگاتسيا مينيسترلىگى 2030 جىلعا دەيىن سۋ شارۋاشىلىعى قۇرىلىستارىن رەكونسترۋكتسيالاۋدىڭ كەشەندى جوسپارىن ازىرلەگەنى جونىندە وسىعان دەيىن دە جازعانبىز. سول جوسپارعا ەلدەگى قولايسىز اۋا رايىنان تۋىنداعان قايشىلىقتار ەنگىزىلىپ, تولىقتىرىلعانى تاعى بار. جوسپاردا جاڭادان 57 سۋ قويماسىن سالۋ قاراستىرىلعان. ونىڭ 20-سى سۋ رەسۋرستارىن باسقارۋدى دامىتۋ تۇجىرىمداماسىندا دا كوزدەلىپتى. اتاپ ايتار بولساق, اقتوبە وبلىسىندا ءتورت سۋ قويماسىن, تۇركىستان جانە جامبىل وبلىستارىندا ءۇش سۋ قويماسىن, باتىس قازاقستان, شىعىس قازاقستان جانە قاراعاندى وبلىستارىندا 2 سۋ قويماسىن, اقمولا, الماتى, قىزىلوردا, اباي وبلىستارىندا ءبىر سۋ قويماسىن سالۋ جوسپارلانىپ وتىر. قوش, بۇل جوبا-جوسپارلارعا قاراجات قاراستىرىلىپ, قۇرىلىس باستالعانشا ءالى ءبىرشاما ۋاقىت قاجەت سەكىلدى. ءبىر جاعىنان, اسا جاۋاپتى شارۋاعا اسىعىس كىرىسىپ, كەمشىلىك جىبەرۋدەن ساقتانعان الدەقايدا تيىمدىرەك. سۋ رەسۋرستارى جانە يرريگاتسيا مينيسترلىگىنىڭ رەسمي وكىلى ءمولدىر ابدۋاليەۆا وسى جانە وزگە دە وزەكتى ساۋالدارعا قاتىستى اقپاراتتاردى ءباسپاسوز ءماسليحاتىندا باياندادى.
–اقمولا وبلىسىندا استانا جانە سىلەتى سۋ قويمالارى 100% تولدى. ەكى نىسان دا شتاتتىق كەستەگە ساي جۇمىس ىستەپ تۇر. سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىنداعى 2 ءىرى سۋ قويماسى دا 100% تولعان. وڭىردە سۋ تاسقىنى ازىرگە باسىلا قويعان جوق. سەرگەەۆ سۋ قويماسىندىعى بوگەتتىڭ جوتاسىنان اسىپ كەتكەن سۋدىڭ بيىكتىگى 2,6 مەتر. قازىر پەتروپاۆل قالاسىنىڭ شەگىندەگى ەسىل وزەنىنىڭ دەڭگەيى – 1355 سم. بۇل كورسەتكىش وتكەن تاۋلىكتەن بەرى وزگەرگەن جوق. ايماقتا ءالى دە بولسا جاعداي كۇردەلى,– دەدى م. ابدۋاليەۆا.
ال اقتوبە وبلىسىنداعى ەكى ءىرى سۋ قويماسىنىڭ ورتاشا سۋ جيناۋ كورسەتكىشى 97%-عا جەتىپتى. ەكى نىسان دا شتاتتىق كەستەگە ساي جۇمىس ىستەيدى. وڭىردە جاعداي تۇراقتى. شىعىس قازاقستان وبلىسىنداعى ەكى ءىرى سۋ قويماسى بويىنشا ورتاشا سۋ جيناۋ كورسەتكىشى شامامەن 80%. اباي وبلىسىندا ءشۇلبى سۋ قويماسى 74%-عا تولعان. وڭىردە سۋ تاسقىنى باسىلماعان. باتىس قازاقستان وبلىسىنداعى ءتورت ءىرى سۋ قويماسىنىڭ ورتاشا سۋ جيناۋ قارقىنى 80%. ولاردىڭ بارلىعى شتاتتىق كەستەگە ساي جۇمىس ىستەيدى. رەسەيمەن شەكارادا جايىق وزەنىنىڭ دەڭگەيى 818 سم. قاراعاندى وبلىسىنداعى 3 ءىرى سۋ قويماسى 98% تولعان. جاعداي تۇراقتى. قوستاناي وبلىسىندا ەكى ءىرى سۋ قويماسىنىڭ ورتاشا سۋ جيناۋ كورسەتكىشى 92%. ەكى نىسان دا شتاتتىق كەستەدە جۇمىس ىستەپ تۇر ەكەن.
شارۋاعا جايلى جىل بولسىن
تاعى ءبىر ماڭىزدى اقپار ايتار بولساق, باتىس قازاقستان وبلىسىندا «قازسۋشار» ماماندارى جايىق-كوشىم جۇيەسىنەن قامىس-سامارا كولدەرىنە قاراي 20 جىلدا العاش رەت سۋ جىبەرىپتى. بۇل ءبىر جاعى جاعىمدى حابار. ۆەگەتاتسيالىق كەزەڭگە دەيىن سۋ جيناپ ۇلگەرمەيتىن سۋ قويمالارى تولىپ, جىلدار بويى سۋعا سۋساپ كەلگەن وزەن-كولدەردىڭ ءوزى ارناسىنان استى. قور جينالدى. مىسالى, بىلتىر استانا سۋ قويماسىنىڭ الەۋەتى قالانى اۋىزسۋمەن تولىق قامتاماسىز ەتۋگە جەتپەگەن ەدى. سودان سۋ قويماسىن ق.ساتباەۆ كانالى ارقىلى تولتىرۋعا تۋرا كەلدى. بۇل قاجەتتىلىكتى وتەۋدىڭ قۇنى شامامەن 2 ملرد تەڭگەدەن اسىپتى. بۇل دەگەنىڭىز از اقشا ەمەس. ۇلىتاۋ وبلىسىنداعى كەڭگىر سۋ قويماسىنا العاش رەت 270 ملن تەكشە مەتر سۋ جىبەرىلگەن. وسىعان بايلانىستى كەڭگىر سۋ قويماسىنان جىبەرىلگەن سۋ سارىسۋ وزەنى ارقىلى قىزىلوردا وبلىسىنىڭ كولدەرىنە ءتۇستى. سول سەكىلدى ىلە ترانسشەكارالىق وزەنىنىڭ اعىنى الماتى وبلىسىنىڭ قاپشاعاي سۋ قويماسىنان بالقاش كولىنە شامامەن 2,3 تەكشە شاقىرىم كولەمىندە ەكولوگيالىق ماقساتتا سۋ جىبەرۋگە مۇمكىندىك بەرىپتى. تابيعي اپاتتىڭ سالدارىن جويۋمەن قاتار, سۋ قورىن ادەتتەگىدەن مولىراق جيناپ قالعان وڭىرلەر بيىل مالعا قۇت, شارۋاشىلىققا جايلى جىل بولادى دەگەن سەنىمدە.
بۇگىنگە دەيىن سۋ باسقان ايماقتاردان 112,5 مىڭ باس مال قاۋىپسىز ايماققا شىعارىلعان. ولگەن مالدىڭ سانى 7 035-كە جەتكەن. رەسپۋبليكالىق ەپيزووتياعا قارسى جاساق وبلىس اكىمدىكتەرىمەن بىرگە ولگەن مالدى جيناپ, جويۋ جۇمىستارىن جالعاستىرىپ كەلەدى. اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگىنىڭ رەسمي وكىلى ولجاس تىلەبالديننىڭ حابارلاۋىنشا, سۋ استىندا قالعان وڭىرلەردە ەپيزووتيالىق جاعداي تۇراقتى.
– سۋ تاسقىنىنا قارسى ءىس-قيمىل جونىندەگى رەسپۋبليكالىق شتابتىڭ حاتتاماسىمەن ولگەن مالدىڭ قۇنىن وتەۋ الگوريتمى بەكىتىلدى. سول الگوريتمگە سايكەس سۋ تاسقىنىنان مالى ولگەن تۇرعىنداردىڭ ءبارى وتەماقى الۋعا قۇقىلى. مالدىڭ تاڭباسىن دەرەكقورداعى تاڭبامەن سالىستىرۋ جولىمەن يەسى انىقتالادى. ال مال تىركەلمەگەن جاعدايدا شىعىن كۋاگەرلەردى تارتا وتىرىپ, زالالدى وتەۋ جونىندەگى كوميسسيانىڭ اكتىسىمەن انىقتالادى. مالعا وتەماقى تولەۋ بيۋدجەت قاراجاتىنان دا, بيۋدجەتتەن تىس كوزدەردەن دە تارتىلادى. ول ءۇشىن مالدىڭ ەگەسى جەرگiلiكتi جەرلەردەگi زالالدى وتەۋ جونiندەگi كوميسسياعا ءوتiنiش قالدىرۋعا تيiس. ءوتىنىمدى تەك جەرگىلىكتى اكىمدىكتەر قۇرعان رەسمي كوميسسيالارعا عانا بەرۋ قاجەت. وتەماقى وسىلاي تولەنەدى», – دەدى و. تىلەبالدين.
سۋ تاسقىنىنان كەيىن جاعداي تۇراقتالعان وڭىرلەردە اكىمدىكتەر مال شىعىنىن وتەۋگە كىرىستى. مىسالى, قاراعاندى وبلىسىندا مال شىعىنى تولىعىمەن وتەلگەن. ال قوستاناي وبلىسىندا ازىرگە 268 مال باسى بويىنشا تولەم جاسالعان. ازىق-ت ۇلىك كورپوراتسياسى» ۇلتتىق كومپانياسىندا, اۋىل شارۋاشىلىعى تاجىريبە ستانسالارىندا الداعى ەگىس ناۋقانىنا قاجەتتى استىق قورى جەتكىلىكتى ەكەن. ازىق-ت ۇلىك كورپوراتسياسى زارداپ شەككەن شارۋالارعا ءبولىپ تولەۋ شارتىمەن تۇقىم بەرۋگە دايىن ەكەنىن ايتىپ وتىر. تۇقىم قاجەت بولعان جاعدايدا شارۋالار اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگىنىڭ سەنىم تەلەفونىنا حابارلاسا الادى.
«قازگيدرومەت» رمك-نىڭ حابارلاۋىنشا, وبلىستارداعى ىشكى وزەندەردىڭ كوبىندە سۋ تاسقىنىنىڭ شارىقتاۋ كەزەڭى وتكەن. بولجامعا سايكەس, باتىس قازاقستان وبلىسى اۋماعىنان سۋ تاسقىنى تولقىنىنىڭ ءتۇسۋى ءساۋىردىڭ ءۇشىنشى ونكۇندىگىندە, ياعني 28-29-دا كۇتىلەدى ەكەن. شىعىس قازاقستان وبلىسىنداعى جازىق اۋماقتا قاردىڭ ەرۋىنە, كولبەۋ اعىنداردىڭ پايدا بولۋىنا جانە وزەندەردىڭ اشىلۋىنا بايلانىستى سۋ تاسقىنىنىڭ ءبىرىنشى تولقىنى بايقالعان. ول ءساۋىردىڭ ەكىنشى ونكۇندىگىنە دەيىن جالعاسادى دەسەدى. جايىق وزەنىندەگى سۋ تاسقىنى رەسەي فەدەراتسياسىنان (ورىنبور قالاسى) ورال قالاسىنا سۋدىڭ تۇسۋىنە بايلانىستى 18-20 ساۋىردە كۇشەيۋى مۇمكىن. ال اقمولا وبلىسىندا ەسىل وزەنىنىڭ سالالارىندا سۋدىڭ مولايۋىنا بايلانىستى تاسقىنىنىڭ ەكىنشى تولقىنى باستالعان. ەكى وڭىردە دە تاسقىننىڭ الدىن الۋ شارالارى ناتيجەلى بولىپ, جاعداي تۇراقتالسا دەيمىز. كەيىنگى تاۋلىكتە تاسقىنعا قاتىستى جاريالانعان رەسمي مالىمەتتىڭ قىسقاشا رەتى وسىنداي.
