ءوڭىرىمىزدىڭ ءون بويى – تۇنعان بايلىق

ونى ىشكى ءتۋريزمنىڭ باسىم سالاسىنا اينالدىرۋ الداعى باستى مىندەتتەردىڭ ءبىرى, دەيدى ايىرتاۋ اۋدانىنىڭ اكىمى, «قۇرمەت» وردەنىنىڭ يەگەرى اعزام تاستەمىروۆ – اعزام احمەتجان ۇلى, تار­پاڭ مىنەزدى جىلقى جىلى دا تاريح قويناۋىنا ەندى. الدىمەن قول جەتكەن تابىستار مەن جەتكەن جەتىستىكتەردى ءبىر تۇيىندەپ وتسەڭىز. – 2014 جىل ەلىمىز سەكىلدى ايىرتاۋلىقتار ءۇشىن دە جەمىستى اياقتالىپ وتىر. 11 ايدىڭ قورى­تىندىلارى بويىنشا ءوڭىردىڭ الەۋ­مەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋىندا ىلگەرى باسۋشىلىق بار. اۋىل شارۋاشىلىق ونىمدەرىنىڭ جالپى كولەمى 27 ميلليارد تەڭگەگە جەتىپ, 6 پايىزعا ۇلعايدى. ەگىستىك جەر كولەمى بويىنشا وبلىستا الدىڭعى ورىن الاتىنىمىزدى ءارى بيىلعى اۋا رايىنىڭ اسا كۇردەلى بولعانىن ەسكەرسەك, گەكتار شىعىمدىلىعىن 15,1 تسەنتنەردەن اينالدىرۋىمىز, جارتى ميلليون تونناعا جۋىق استىق جيناۋىمىز ديقاندار قاۋىمىنىڭ ەرەن ەرلىگى ارقاسىندا مۇمكىن بولدى. ەلباسىنىڭ ءىرى قارا ەتىنىڭ ەكسپورتتىق الەۋەتىن ارتتىرۋ جونىندەگى مىندەتتەمەسىنە سايكەس 2700 باس اسىل تۇقىمدى مال ساتىپ الىندى. 450 باسقا شاق­تالعان بورداقىلاۋ الاڭى قۇ­رىل­دى. «قۇلان», «التىن اسىق» باع­دارلامالارى شەڭبەرىندە اكە­لىن­گەن قامبار اتا, شوپان اتا ت ۇلىكتەرى – ءبىر بولەك. اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىن قارجى­لاندىرۋعا ۇكىمەت تاراپىنان 1 ميلليارد 283 ميلليون تەڭگە سۋبسيديا ءبولىندى. بۇ­رىن-سوڭدى مۇنداي كولەمدە دە­مەۋقارجى الماعانىمىزدى ايتا كەتكەن ءجون. سوڭعى كەزدەرى ونەركاسىپ سالاسىن وركەندەتۋگە ەرەكشە دەن قويىلىپ, قارىشتى قادامدار جاسالدى. اتاپ ايتقاندا, يندۋس­تريالىق-يننوۆاتسيالىق دا­مۋ باعدارلاماسى اياسىندا «سى­رىم­بەت» اق جىلدىق قۋاتى 1 ميل­ليون تونناعا تەڭ قالايى تاۋ-كەن بايىتۋ كەشەنىن سالۋدا. جو­با قۇنى – 10,5 ميلليارد تەڭگە. «عاسىر-ايىرتاۋ» جشس جىلىنا 2300 توننا جارما وڭدەيتىن تسەحتى, «بايانتاي» فيرماسى سىيىم­دىلىعى 20 مىڭ توننالىق استىق قابىلداۋ كومبيناتىن ىسكە قوستى. جىل باسىنان بەرى 37 ورتا جانە شاعىن بيزنەس وبەكتىلەرى اشىلىپ, 96 ادام جۇمىسقا ورنالاس­تى. «جۇمىسپەن قامتۋ جول كارتاسى-2020» باعدارلاماسى بويىنشا ساۋمالكول اۋىلىندا 80 پاتەرلى ءۇي بوي تۇزەيتىن بولادى. 2398 ادام جۇمىسقا ورنالاستىرىلدى. 338 ادام قوعامدىق جۇمىس­تارعا تارتىلىپ, 20 ادام كاسىپتىك قايتا دايارلاۋدان ءوتتى. بۇگىندە رەسمي تىركەلگەن جۇمىسسىزداردىڭ سانى – 77 ادام. بۇل ەكونوميكالىق بەلسەندى تۇرعىنداردىڭ 0,3 پايىزىن قۇرايدى. باسقا سالالار بويىنشا دا وڭ سەرپىن بايقالادى. – تاۋەلسىزدىك مەرەكەسى قارسا­ڭىندا «قۇرمەت» وردەنىمەن ماراپاتتالىپ, جىلقى جىلى ءسىز ءۇشىن ۇمىتىلماسى انىق. قۋا­نى­شىڭىز قۇتتى بولعاي! – راحمەت. ازدى-كوپتى ەڭبەگىم باعا­لانىپ جاتسا, الدىمەن اۋدان تۇرعىندارىنا كورسەتىلگەن قۇرمەت دەپ تۇسىنەمىن. مەن ومبى وبلىسىنىڭ ەسىلكول اۋدانىنا قاراستى ماكەن اۋىلىندا تۋىپ-ءوستىم. اتامەكەنگە قونىس اۋدارعاننان بەرى ەلىم, جەرىم ءۇشىن قالت­قىسىز قىزمەت ەتۋگە ۇم­تىلىپ كەلەمىن. ەكى جوعارى وقۋ ورنىن ءتامامداپ, ساياساتتانۋشى جانە ەكونوميست ماماندىقتارىن الىپ شىقتىم. ەڭبەك جولىمدى جۇرگىزۋشىلىكتەن باستاپ, ءبىر­قاتار لاۋازىمدى قىزمەتتەر ات­قاردىم. اقجار اۋدانىنا 5 جىل جەتەكشىلىك ەتتىم. ايىرتاۋ اۋدانىن باسقارعانىما 1,5 جىلداي بولىپ قالدى. زايىبىم ەكەۋىمىز كوپ بالالى وتباسى ساناتىندامىز /كۇلدى/. ءتورت بالا تاربيەلەپ وتىرمىز. – جىلقى جىلى تاعى قان­داي ايرىقشا وقيعالارمەن ەرەك­شەلەندى؟ – كوپ قوي. سولاردىڭ ىشىنەن قىزىلجار وڭىرىنە جاساعان جۇ­مىس ساپارى كەزىندە نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنىڭ ايىرتاۋ اۋدانىنا ارنايى كەلۋىن ەڭ ايشىقتىسىنا بالار ەدىم. – بالا كەزىمىزدە ۇلكەندەردەن «ەسكى جىلدا ەسىركە, جاڭا جىلدا جارىلقا» دەگەن ءسوزدى ءجيى ەستۋشى ەدىك. مۇنىڭ ءوزى كەلەر كۇنگە ءۇل­كەن ءۇمىت ارتىپ, ءار جۇرەككە قوناقتاعان جاقسىلىقتىڭ ءبۇر جارىپ, شەشەك اتقانىن قالاي­تىن ىزگى نيەتتىڭ ءبىر كورىنىسى بولار. كەڭ رياسىز ءومىردىڭ كوك­تەم­دەي كوگىلدىر كوڭىلدەرى مەن جاڭا جىلعا جوسپارلانعان جۇمىس­تارى جەتىپ جىعىلار؟ – تىلەگىمىز كوپ قوي. لايىم, تەك جاقسىلىعىن بەرسىن دەيمىز! ەلبا­سىمىز نۇرسۇلتان نازارباەۆ «نۇرلى جول – بولاشاققا باس­تار جول» جولداۋىندا بارشا قازاق­ستاندىقتارعا ناقتى مىندەتتەر بەل­گىلەپ, ۇلكەن تالاپتار جۇكتەدى. پرەزيدەنتىمىزدىڭ ءبىرىنشى كەزەكتە قويعان ماقساتى الەمنىڭ ەڭ دامىعان 30 ەلىنىڭ قاتارىنا قوسىلۋ, حالقى ءبىرتۇتاس, تاتۋ وتباسىنداي قۋاتتى دا گۇلدەنگەن قازاقستاندى قۇرۋعا اتسالىسۋ جولىندا الدىمىزدا تۇرعان سىن-قاتەرلەرگە دايەكتىلىكپەن تويتارىس بەرەتىن جاڭا ەكونوميكالىق ساياساتىن مۇلتىكسىز جۇزەگە اسىرۋ بولىپ تابىلادى. وسىعان وراي ناقتى ءىس-شارالار جوسپارى جاسالىپ, جۇرتشىلىقتى تولعاندىراتىن تۇيتكىلدى ماسەلەلەرگە ءبىرىنشى كەزەكتە نازار اۋدارىپ وتىرمىز. كولىك جانە بايلانىس ءبىزدىڭ اۋدان ءۇشىن دە زور ماڭىزعا يە. ولاردىڭ جاعدايى مەن كۇتىمى وتە وزەكتى ەكەنىن ايماق باسشىسى ەرىك سۇلتانوۆ تا تالماي ايتىپ كەلەدى. اۆتوموبيل جولدارىنىڭ ۇزىندىعى ءبىر مىڭ شاقىرىمنان اسادى. بىلتىر بۇل ماقسات ءۇشىن 618 ميلليون تەڭگە قاراستىرىلسا, بيىل قاراجات 1,5 ەسە ارتىق ءبولىندى. كەلەسى جىلى بۇدان دا قوماقتى قارجى جۇمسالىپ, انتونوۆكا – لاۆروۆكا – گورنىي, ساۋمالكول – نوۆويشيم – چەرۆوننوە باعىتتارىنداعى جولدار قالپىنا كەلتىرىلەدى. «جۇمىسپەن قامتۋ جول كارتاسى-2020», «ايماقتاردى دامىتۋ» باعدارلامالارى بويىنشا دا اعىمدىق جوندەۋلەرگە قاراجات قاراستىرىلعان. ەكىنشىدەن, تۇرعىنداردى جۇمىس­پەن قامتۋ الەۋ­مەتتىك-ەكونوميكالىق سايا­ساتتىڭ باسىم باعىتتارىنىڭ ءبىرى سانالاتىندىقتان, ورتاشا ايلىق جالاقىنى ءوسىرۋدى ويلاستىرىپ وتىرمىز. جاسىراتىنى جوق, بۇل كورسەتكىش جونىنەن ماقتانا المايمىز. 2013 جىلى 58259 تەڭگەنى قۇراسا, بيىل 63673 تەڭگەگە جەتتى. بۇل تسيفر ءبىزدى قاناعاتتاندىرماسى انىق. ۇشىنشىدەن, 2011-2020 جىلدارعا ارنالعان «اق بۇلاق» باعدارلاماسى شەڭبەرىندە ەلدى مەكەندەرگە ساپالى اۋىز سۋ جەتكىزۋ جۇمىسى ودان ءارى جالعاسادى. – ەلباسى بيىلعى ساپارىندا بىرقاتار مىندەتتەر جۇكتەگەن جوق پا؟ – ارينە. بارشامىزدىڭ نازارىن مال شارۋاشىلىعىنا باسىمدىق بەرۋگە, ەگىنشىلىكتى ارتاراپتاندىرۋعا, ۇقساتۋ كاسىپورىندارىن كوبەيتۋگە, اۋىلدىڭ الەۋمەتتىك جاعدايىن جاق­سارتۋعا اۋدارعان بولاتىن. بۇل باعىتتاردا دا بەلسەندىلىكتى كۇشەي­تەتىن بولامىز. – ايىرتاۋ– استى-ءۇستى پايدالى قازبالارعا مول بولۋىمەن قاتار سۇلۋ تابيعاتىمەن, تاريحي كونە ەسكەرتكىشتەرىمەن ەرەك­شەلەنەتىن اۋدان. وسىعان وراي بىلتىر تۋريزم سالاسىن جان­دان­دىرۋ باعىتىندا كەشەندى جۇ­­مىس­­تاردىڭ اتقارىلعانىن بىلەمىز. وسى ءبىر يگى ءىس بيىل جال­عا­سىن تابا ما؟ – ءسوز جوق. وبلىس اۋماعىندا ءتۋريزمنىڭ 51 نىسانى بولسا, سولاردىڭ 42-ءسى ءبىزدىڭ اۋداندا. ەرىك حامزا ۇلىنىڭ تىكەلەي قولداۋىمەن ىشكى تۋريزم سالاسىن دامىتۋدىڭ ارنايى باعدارلاماسى جاسالىپ, شالقار, يمانتاۋ كولدەرىنىڭ ماڭايىنداعى بىرقاتار دەمالىس ورىندارى قالپىنا كەلتىرىلدى. ەندى الداعى ۋاقىتتا «جەمچۋجينا» دەمالىس بازاسى, «ارىقبالىق» تۋريستىك-ساۋىقتىرۋ كەشەنى سەكىلدى وزىق جوبالار ىسكە اسىرىلادى. وسىندا ورنالاسقان ەنەوليت ءداۋىرىنىڭ بىرەگەي ەسكەرتكىشى – بوتاي قونىسى الەمگە ورتاق ءما­دەني قازىنا رەتىندە رەسمي مويىن­دالعاندىقتان, شەتەلدىك تۋريس­تەردى دالا وركەنيەتىنىڭ قالىپ­تاسۋ جانە دامۋ ماسەلەلەرى قاتتى قىزىقتىرارى ءسوزسىز. بوتاي­لىق­تار دالانى يگەرۋدىڭ باستاما­سى رەتىندە جىلقىنى قولعا ۇيرەتكەن, كولىك قۇرالى رەتىندە پايدالانعان. بيە ءسۇتىن اشىتىپ, قىمىز دايىنداعان. سول سەبەپتى, ءداستۇرلى قازاق قو­عامىنىڭ كوشپەلى ءومىر سالتى مەن تىرشىلىك ارەكەتىنەن جان-جاقتى ماعلۇمات بەرۋ ءارى ۇلتتىق برەندكە اينالدىرۋ ماقساتىمەن اشىق اسپان استىنداعى مۇراجاي قۇرۋ – الداعى كۇندەردىڭ ەنشىسى. قا­راساي مەن اعىنتاي باتىرلاردىڭ مەموريالدىق كەشەنى, «سىرىمبەت» قونىسى, «اق يرەك» تاريحي مەكەنجايى اسىل قازىنامىز سانالادى. بۇل مادەني مۇرالار قازاقستاننىڭ تۋريستىك يندۋسترياسىن دامىتۋعا باعىتتالعان سالالىق باعدارلاماسىنا كىرگىزىلگەن. «سولنەچنىي ۆيپ» دەمالىس ايماعى بازاسىندا مارالدىڭ مۇيىزىمەن ەمدەۋ ورنى اشىلدى. ول ءۇشىن 300 ميلليون تەڭگە ينۆەس­تيتسيا قۇيىلدى. كەلەسى جىلى 10-20 باس مارال ءوسىرۋ ويىمىزدا بار. دەمالىس ورىندارىنا سۋ, جارىق تارتۋ, جولداردى جوندەۋ جايى دا باستى نازاردا ۇستالاتىن بولادى. بيىلعى جىلى دا الدىمىزدا ۇلان-عايىر مىندەتتەر تۇر. جاۋاپتى جۇمىستاردى ەڭسەرۋ جولىندا بارلىق قازاقستاندىقتار بەرىك توپتاسقاندىقتىڭ ۇلگىسىن تانىتىپ, العا سەنىمدىلىكپەن باسا بەرۋىنە تىلەكتەسپىن. اڭگىمەلەسكەن ءومىر ەسقالي, «ەگەمەن قازاقستان». سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى, ايىرتاۋ اۋدانى.