فوتو: portalsulut.pikiran-rakyat.com
كەز-كەلگەن جاعدايدا ءار ادام ءوز ءمازىرىن ءبىلىپ ءجۇرۋ كەرەك.
كۇندىزگى تاماقتانۋ ادامنىڭ قانشا كۇش جۇمسايتىنىنا بايلانىستى. ەگەر جۇمىستىڭ باسىم بولىگى تۇسكە دەيىن بولسا, تاڭعى اس پەن تۇسكى اسقا باسا نازار اۋدارۋ كەرەك. سونىمەن قاتار ۇيقى كەزىندە اس اقىرىن قورىتىلادى, سوندىقتان ۇيىقتار الدىندا تويىپ تاماقتانباۋ كەرەك. ۇيقىعا جاتاردان ءۇش-ءتورت ساعات بۇرىن تاماقتانعان دۇرىس.
ءبىر كۇندە ادامعا قانداي مولشەردە تاعام كەرەك؟ بۇل ونىڭ جاسى مەن اينالىساتىن جۇمىسىنا بايلانىستى. ءبىر ورىندا وتىرىپ جۇمىس جاسايتىن قىزمەتكەرلەرگە قاراعاندا فيزيكالىق كۇشتى بارىنشا كوپ تالاپ ەتەتىن مامان يەلەرىنىڭ تاعامدانۋ ءتارتىبى وزگەشە بولاتىنى ءسوزسىز.
جالپى ادام اعزاسى 4 رەت تاماقتانسا, ونىڭ ەكەۋىندە ىستىق تاعام بولعانى ابزال. قاتتى مايلى جانە ءتاتتى تاعامداردان باس تارتىپ, كوپ تاماققا توسقاۋىل قويا ءبىلۋ قاجەت.
اعزادا ماڭىزدى ءرولدى مينەرالدى زاتتار اتقاراتىنى بەلگىلى. ناتري, كالي, فوسفور, ماگني اعزامىزعا مىندەتتى تۇردە قاجەت. ال تسينك, مارگانەتس, حروم, كوبالت, موليبدەن, سەلەن ت.ب. از مولشەردە قاجەت. ءبىر ەلەمەنت اعزادا ءبىراز ۋاقىت جەتىسپەگەن جاعدايدا اۋرۋ تۋدىرادى, سوندىقتان تاعامنىڭ ءبىر تۇرىنە عانا بايلانباي, مۇمكىندىگىنشە ءتۇرلى تاعامداردى تاڭداۋ قاجەت. سونداي-اق دارۋمەندەرى مول تاعامداردى كوپ جەگەن دۇرىس. كەرى جاعدايدا ادام اۆيتامينوزعا شالدىعادى.
قازىرگى جاعدايلاردا تاماقتانۋ ماسەلەسى بىرقاتار سەبەپتەرگە بايلانىستى ءبىرىنشى ورىنعا شىقتى. مىسالى: ەكولوگيالىق ورتانىڭ بۇزىلۋى, ورگانيزمگە قاجەتتى دارۋمەندەردىڭ جەتكىلىكسىزدىگى, ساپاسى تومەن جانە سانى كوپ ازىقتار جانە ت.ب. دەنى ساۋ ادام جەيتىن اسىنا ءجيى زەيىنسىز قارايدى. ال اۋىرىپ قالعان ساتتە, ۇيرەنشىكتى دارىلەردى ىزدەيدى. ء«بىزدىڭ بارلىق ەمدەۋ قۇرالدارىمىز ازىق-ت ۇلىك زاتتارى بولۋى كەرەك, ال ازىق-ت ۇلىك زاتتارى ەمدىك زاتتار بولۋى كەرەك» دەگەن گيپپوكراتتىڭ ءسوزىن ۇمىتپاعانىمىز ءجون.
زات الماسۋى بۇزىلعان جاعدايدا ادام قانت ديابەتىنە شالدىعىپ نەمەسە ارتىق سالماق قوسۋى مۇمكىن. سوندىقتان قوعامدا تاماقتانۋ مادەنيەتى وزەكتى بولىپ سانالادى.
دۇرىس تاماقتانۋ - دەنساۋلىقتىڭ جانە ۇزاق ءومىر ءسۇرۋدىڭ باستى فاكتورى. ەگەر تاماققا زەيىن سالماسا, ادام تويعانىن بىلمەي قالىپ, ارتىعىمەن تاماقتانادى.
دەنساۋلىققا ەڭ پايدالى 12 تاعام ءتۇرى: فاسول, ءسۇت, بالىق, جۇمىرتقا, الما, جاڭعاقتار, قاراجيدەك, انار, كوك ءشاي, بروككولي, پياز-سارىمساق جانە قىزىل ەت. بۇل تاعامدار سالماقتى رەتتەپ وتىرادى جانە قان قۇرامىنداعى قانتتى قالپىنا كەلتىرۋگە سەپتىگىن تيگىزەدى. ۆيتامين, مينەرال جانە باسقا دا پايدالى زاتتارعا وتە باي. جۇرەك, قان تامىرلارى, يممۋنيتەتكە جاقسى اسەر ەتەتىن كوپتەگەن پايدالى زاتتاردىڭ قاينار كوزى. ميدى قورعايدى جانە كوزدىڭ كورۋىن جاقسارتادى. ەستە ساقتاۋ قابىلەتىنىڭ جاقسارۋىنا, ينفاركت, ينسۋلت قاۋپىنىڭ ازايۋىنا, ىسىك اۋرۋلارىنىڭ الدىن الۋعا كومەكتەسەدى. قان قىسىمىن دا رەتتەيدى, تامىرلاردى قورعايدى جانە ىسىكتەردىڭ ۇلكەيۋىنە توسقاۋىل بولادى.
مەديتسينا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, ديەتولوگ ميحايل گينزبۋرگ زياندى تاعامداردىڭ ءبىرى رەتىندە كراب تاياقشالارىن اتاعان. ولار اعزانىڭ قارتايۋىن تەزدەتەدى. قۇرامىنداعى بوياعىشتار, ءدام كۇشەيتكىشتەر جانە باسقا دا تاعامدىق قوسپالار ادام اعزاسىنا زيان كەلتىرەدى.
قورىتا كەلە, دۇرىس تاماقتانۋ - دەنساۋلىعىمىزدىڭ امان بولۋىنا اپارار جول. ءومىردى ساپالى ءسۇرىپ, اۋىرماي ءجۇرۋ - ءوز قولىمىزدا.
اسەماي ەرلانقىزى,
ءال فارابي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتى
جۋرناليستيكا فاكۋلتەتىنىڭ 3-كۋرس ستۋدەنتى
جەتەكشىسى: اعا وقىتۋشى ن.ب.رۋشانوۆا
