قازاقستان رەسپۋبليكاسى مەن قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسىنىڭ بىرلەسكەن كومميۋنيكەCى

قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ شاقىرۋىمەن 2010 جىلدىڭ 11-12 ماۋسىمىندا قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسىنىڭ توراعاسى حۋ تسزينتاو مەملەكەتتىك ساپارمەن قازاقستاندا بولدى. ەكى مەملەكەت باسشىلارى جىلى جانە دوستىق جاعدايدا كەلىسسوزدەر وتكىزدى. سونداي-اق ساپار بارىسىندا توراعا حۋ تسزين­­تاونىڭ قازاقستان رەسپۋبليكاسى پارلا­مەنتى سەنا­تىنىڭ توراعاسى قاسىم-جومارت توقاەۆپەن, قازاقستان رەسپۋبليكاسى پارلا­مەن­تى ءماجىلىسىنىڭ توراعاسى ورال مۇحامەدجا­نوۆپەن جانە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەمەر-ءمينيسترى كارىم ماسىموۆپەن كەزدەسۋلەرى ءوتتى. 1. مەملەكەتتەر باسشىلارى قازاقستان-قىتاي ەكىجاقتى قاتىناستارى, وڭىردەگى جانە حالىقارالىق ساحناداعى اعىمداعى احۋال ءجونىن­دە تەرەڭ پىكىر الماستى. تاراپتار قا­زاقستان-قىتاي ستراتەگيالىق ارىپتەستىگىنىڭ تەڭ قۇقىلى جانە سەنىمدى قاتىناستارىن قۇرۋ – جان-جاقتى ىنتىماقتاستىقتى نىعايتۋ, ەكى حالىقتىڭ دوستىعىن بەكەمدەۋ جانە وڭىرلىك قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن اسا ماڭىزدى دۇرىس تاريحي تاڭداۋ بولىپ تابىلاتىنىن مالىمدەدى. تاراپتار قازاقستان-قىتاي ستراتەگيالىق ارىپتەس­تىگىن ودان ءارى تەرەڭدەتۋ سىرتقى ساياسات­تىڭ باسىمدىق باعىتىنىڭ ءبىرى جانە ەكى مەم­لەكەت پەن حالىقتاردىڭ نەگىزگى مۇددەلەرىنە ساي ەكەنىن راستادى. تاراپتار جوعارى دەڭگەيدەگى ساياسي ۇنقاتىسۋدى قولدايدى جانە نىعايتادى, جان-جاقتى ىنتىماقتاستىقتى تەرەڭدەتەتىن بولادى. 2. قىتاي تارابى قازاقستان تارابىنىڭ جانە جەكە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرە­زيدەنتى ن.ءا.نازار­باەۆتىڭ ورتالىق ازياداعى بەيبىتشىلىك پەن تۇراق­تىلىقتى نىعايتۋداعى, سونداي-اق وڭىرلىك وتكىر ماسەلەلەردى رەتتەۋدەگى كۇش-جىگەرىن جوعارى باعالادى. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى ن.نازار­باەۆ قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسىنىڭ توراعاسى حۋ تسزينتاوعا قىتاي تارابىنىڭ قازاقستاننىڭ سىرتقى ساياسي باستامالارىن ۇنەمى قولداپ وتىرا­تىن­دىعى ءۇشىن العىسىن ءبىلدىردى جانە قازاقستان تارابى “تايۆان تاۋەلسىزدىگىنىڭ” كەز كەلگەن نىساندارىنا قارسى ەكەندىگىن جانە ء“بىر قىتاي” ساياساتىن قولداي­تىنىن تاعى دا راستادى. قازاقستان تارابى بۇعازدىڭ ەكى جاعالاۋى قاتىناستارىنىڭ بەيبىت دامۋىن جانە قىتايدىڭ بەيبىت بىرلەستىگى جونىندەگى ماڭىزدى ىستەرىن قولدايدى. قىتاي تارابى بۇل ماسەلە بويىنشا قازاقستاندىق تاراپتىڭ ۇستانىمىن جوعارى باعالادى. 3. مەملەكەتتەر باسشىلارى تەررورشىلدىق, سەپاراتيزم, ەكسترەميزم, ترانسۇلتتىق ۇيىمداس­­قان قىلمىس, ەسىرتكى كونترابانداسى جانە باسقا دا زاڭسىز ارەكەتتەرگە قارسى كۇرەسۋدە ەكىجاقتى جانە كوپجاقتى فورماتتارداعى ىنتىماق­تاستىقتى تەرەڭدەتۋ مەن ەكى مەملەكەتتىڭ قۇقىق قورعاۋ, قورعانىس جانە قاۋىپسىزدىك سالاسىندا ءوزارا ىقپالداستىقتى كۇشەيتۋ قاجەتتىگى جونىندە ورتاق پىكىرگە كەلدى. 4. تاراپتار وڭىردەگى وسى زامانعى قىر كورسەتۋلەر مەن قاۋىپسىزدىككە تونگەن قاتەرلەرگە قارسى تۇرۋعا باعىتتالعان جوعارى دەڭگەيدەگى ءوزارا ىقپالداستىقتى قولدايدى, كونسۋل­تاتسيالار وتكىزەدى جانە بىرلەسكەن شەشىمدەر قابىلدايدى, تاراپتار حالىقارالىق جانە وڭىرلىك ىستەردەگى ىنتىماقتاستىقتى كەڭەيتۋگە, ەكى مەملەكەتتىڭ دامۋى ءۇشىن قولايلى حالىق­ارالىق جاعداي جاساۋعا جاردەمدەسۋگە نيەتتى. وڭىردەگى جانە جالپى الەمدەگى بەيبىتشىلىككە, تۇراقتىلىق پەن دامۋعا جاردەمدەسۋ ءۇشىن بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمى, شانحاي ىنتىماق­تاستىق ۇيىمى, ازياداعى ءوزارا ءىس-قيمىل جانە سەنىم شارالارى جونىندەگى كەڭەس جانە باسقا دا كوپجاقتى فورماتتار شەڭبەرىندەگى ۇيلەستىرۋ مەن ءوزارا ىقپالداستىقتى نىعايتادى. ەكى مەم­لەكەتتىڭ 2010 جىلعى 8 ماۋسىمدا ىستامبۇلدا وتكەن اوسشك-ءنىڭ 3-ءشى ءسامميتىنىڭ جانە 2010 جىلعى 10-11 ماۋسىمدا تاشكەنتتەگى شىۇ-عا مۇشە مەملەكەتتەر باسشى­لارىنىڭ كەڭەسىن تابىستى وتكىزۋگە قوسقان ماڭىزدى ۇلەستەرىن اتاپ وتەدى. قىتاي تارابى قازاقستان تارابىن شانحاي ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنا توراعالىق ەتۋگە كىرىسۋىمەن قۇتتىقتادى. تاراپتار شىۇ-نىڭ وڭىردەگى قاۋىپسىزدىكتى جانە تۇراقتىلىقتى قامتاماسىز ەتۋدە, مۇشە مەملەكەتتەردىڭ دامۋى مەن گۇلدەنۋىن ىنتالاندىرۋدا ماڭىزدى ءرول اتقاراتىنىن, ۇيىمنىڭ الەۋەتىن جەتە پايدالانۋ, ونىڭ سالاماتتى جانە تۇراقتى دامۋىنا قولعابىس ەتۋ قاجەتتىگىن اتاپ ايتتى. 2011 جىلى شىۇ-نىڭ قۇرىلۋىنا 10 جىل تولۋىنا وراي تاراپتار ۇيىمنىڭ باسقا دا مۇشە مەملە­كەت­تەرىمەن بىرلەسىپ, بىرقاتار شارالار وتكىزۋدى جوسپارلاپ وتىرعانىنا, شىۇ شەڭبەرىندە ءتۇرلى سالالارداعى ىنتىماقتاس­تىقتى ىلگەرىلەتەتىنىنە, ۇيىمنىڭ دامۋىنا جاڭا سەرپىن بەرەتىنىنە توقتالدى. 5. مەملەكەتتەر باسشىلارى ەكى تاراپتىڭ وڭىرلىك جانە حالىقارالىق ىستەر بويىنشا مۇددەلەرى مەن ۇستانىمدارىنىڭ كەڭىنەن سايكەس كەلەتىنىن اتاپ ءوتتى. قىرعىز رەسپۋبلي­كاسىن­داعى احۋال بويىنشا پىكىر الماستى. قىرعىز­ستان ەكونوميكاسىن قالپىنا كەلتى­رۋگە, گۋما­ني­تارلىق كومەك كورسەتۋگە قولعابىس ەتۋدى جالعاس­تىرۋ قاجەتتىلىگىنە توقتالدى. تاراپتار بۇۇ جانە باسقا دا حالىقارالىق ۇيىمدار قىرعىزستانعا ۇيلەس­تىرىلگەن تۇردە جاردەم كورسەتۋدى جالعاستىرۋعا ءتيىس دەپ سانايدى. 6. تاراپتار جاھاندىق قارجى-ەكونو­مي­كالىق داعدارىس ىقپالىن ەڭسەرۋ جونىندەگى ەكى مەملەكەتتىڭ ۋاقتىلى جانە پارمەندى شارالا­رىن جانە تاراپتاردىڭ ءوزارا تىعىز ىقپال­داستىعىن جوعارى باعالايدى. تاراپتار ەكى­جاقتى ساۋدا قۇرىلىمىن جەتىلدىرۋ, ينۆەستيتسيا جاعدايىن جاقسارتۋ, سالالاردى كەڭەيتۋ, سون­داي-اق ساۋدا-ەكونوميكالىق ىنتىماقتاس­تىعى كولەمىن ۇلعايتۋدى داعدارىس الدىنداعى جانە ودان دا جوعارى دەڭگەيگە كوتەرۋ ءۇشىن بەلسەنە كۇش سالاتىن بولادى. 7. تاراپتار ەنەرگەتيكا, پايدالى قازبالار­دى ءوندىرۋ, ەلەكتر قۋاتى, تەمىر جول, سونداي-اق باسقا دا سالالاردا ءىرى بىرلەسكەن ينفراقۇ­رى­لىمدىق جوبالاردى تابىستى ىسكە اسىرۋدى قاناعاتتانعاندىقپەن اتاپ ءوتتى. تاراپتار ءوز مەملەكەتتەرىنىڭ اۋماعىندا ەكىنشى تاراپ­تىڭ ازاماتتارى مەن زاڭدى تۇلعالارىنىڭ مۇددەلەرى مەن زاڭدى قۇقىعىن قورعاۋ جانە قاۋىپسىزدىگىن ءتيىمدى قامتاماسىز ەتۋ, ەكى ەل اراسىنداعى ءتۇرلى سالالاردا ءىس جۇزىندەگى ءوزارا ىقپالداستىقتى تەرەڭدەتۋگە جانە ەكىجاقتى ىنتىماقتاستىقتىڭ ءىرى جوبالارىن تابىستى ىسكە اسىرۋدى ىلگەرىلەتۋگە قولايلى جاعدايلار جاساۋ جونىندە بەلسەندى شارالاردىڭ قاجەتتىگىن اتاپ كورسەتتى. 2007 جىلعى تامىز ايىندا قول قويىلعان قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇكىمەتى مەن قىتاي حالىق رەس­پۋبليكاسىنىڭ ۇكىمەتى اراسىنداعى ەكونوميكانىڭ شي­كىزاتتىق ەمەس سەكتورلارىنداعى ىنتىماقتاستىق باع­دارلاماسى شەڭبەرىندە, وسى باعدارلاماعا ءىس-شارالار جوس­پارىن ودان ءارى بەلسەنە ىسكە اسىراتىن بولادى, ماشينە جاساۋ, كولىكتىك ينفراقۇرىلىم, اۋىل­شارۋا­شىلىق, توقىما ونەركاسىبى جانە قۇرى­لىس ماتەريال­دارى, ەلەكتر ستانتسيالار سالۋ, مۇناي-حيميا جانە ءوڭ­دەۋ ونەركاسىبى, فار­ما­تسەۆتيكا جانە باسقا دا سالالار­داعى ىنتىماق­تاستىقتىڭ ناقتى جوبالارىن ىلگەرى­لە­تەدى. تا­راپتار نەسيە بەرۋ ىنتىماقتاستىعىن نىعايتۋ ارقىلى ءتيىستى جوبالاردى ىسكە اسىرادى. 8. تاراپتار ەنەرگەتيكا سالاسىنداعى قا­زاقستان-قىتاي ىنتىماقتاستىعى جاڭا ساپالى دەڭگەيگە شىعىپ وتىرعانىن اتاپ كورسەتتى. تا­راپ­تار ەنەرگەتيكالىق ىنتىماقتاستىقتىڭ قازاق­ستان-قىتاي گاز قۇبىرى جانە قازاقستان-قىتاي مۇناي قۇبىرى سياقتى باستى وبەكتى­لەرىن تابىستى سالۋدى جانە ۇزاق مەرزىمدى تۇراقتى تۇردە پايدالانۋدى قامتاماسىز ەتەدى. تاراپتار تەڭ قۇقىلىق جانە ءوزارا تيىمدىلىك نەگىزىندە اتوم قۋاتى, جەل, كۇن جانە باسقا دا جاڭارتىلعان ەنەرگيا كوزدەرى سالاسىندا ىنتىماقتاستىقتى كەڭەيتەدى. 9. تاراپتار ەكى مەملەكەت ىنتىماقتاس­تى­عىنىڭ تە­مىر جول, اۆتوجول جانە اۋە كولىگى سالاسىندا ترانزيتتىك الەۋەتتى تولىقتاي پايدالاناتىن بولادى. قازاقستان تارابى ەكىجاقتى جانە حالىقارالىق كولىك دالىزدەرىن سالۋ جوبالارىن جۇزەگە اسىرۋعا قىتايلىق كومپا­نيالاردىڭ قاتىسۋىن قۇپتايدى. 10. تاراپتار “قورعاس” قازاقستان-قىتاي شەكارا ماڭى ىنتىماقتاستىعى حالىقارالىق ورتالىعىنىڭ (شىحو) قۇرىلىسىن اياقتاۋ جانە پايدالانۋعا بەرۋ ماڭىزدىلىعىن اتاپ كور­سەتتى. “قورعاس” شىحو اۋما­عىندا ءوندىرىس­تىك ىنتىماقتاستىقتى دامىتۋ جونىندە ەكى مەم­لەكەتتىڭ كاسىپورىندارى ءۇشىن قولايلى جاعداي جاسايدى, ودان ءارى ۇيلەستىرۋ جانە ءوزارا ىق­پالداسۋدى نىعايتادى, ورتالىقتىڭ تابىستى جۇمىس ىستەۋىنە بىرلەسىپ قولعابىس ەتەتىن بولادى. 11. تاراپتار قورعاس وزەنىندەگى “دوستىق” بىرلەسكەن گيدروتورابىن سالۋ, سۋ ءبولۋ جونىندەگى باستى تەحني­كا­لىق جۇمىستاردىڭ باعىتتارىن قوسا العاندا, ترانس­شەكارالىق اعىن سۋلاردى ءتيىمدى پايدالانۋ جانە قور­عاۋعا بايلانىستى ماسەلەلەر بويىنشا ترانس­شەكارا­لىق وزەندەردى پايدالانۋ جانە قورعاۋ جونىندەگى بىرلەس­كەن كوميسسيا تەتىگى شەڭبەرىندە بەلسەندى ءوزارا ىقپالداسۋدى جالعاستىرادى. تاراپتار “قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇكىمەتى مەن قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسى ۇكىمەتىنىڭ اراسىنداعى ترانسشەكارالىق وزەندەردىڭ سۋ ساپاسىن قورعاۋ جونىندەگى كەلىسىمىنىڭ” ءماتىنىن كەلىسۋ بويىنشا تاراپ­تاردىڭ تابيعات قورعاۋ ۆەدومستۆولارىنىڭ قول جەتكىز­گەن ۋاعدالاس­­تى­عىن جوعارى باعالايدى, ەكى مەملەكەتتىڭ تابيعات قورعاۋ ۆەدومستۆولارىنىڭ “قازاقستان رەس­پۋب­ليكاسى ۇكىمەتى مەن قىتاي حالىق رەسپۋب­لي­كاسى ۇكىمەتىنىڭ اراسىنداعى قورشاعان ورتانى قورعاۋ سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىق تۋرالى كەلىسىمنىڭ” ءماتىنىن كەلىسۋدى 2010 جىلى اياقتاۋ جونىندەگى كۇش-جىگەرىن بەلسەنە قولدايدى. 12. تاراپتار ەكى مەملەكەت وڭىرلەرى اراسىن­داعى ساۋدا-ەكونوميكالىق, كولىكتىك, اۋىل شارۋاشىلىعى, تۋريستىك جانە باسقا دا سالا­لارداعى ىنتىماقتاستىقتى ودان ءارى نىعايتۋعا كەلىستى. 13. تاراپتار ءبىلىم بەرۋ, مادەنيەت, دەنساۋ­لىق ساق­تاۋ, سپورت, تۋريزم جانە بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى سياقتى سالالاردا ءوزارا ءىس-قيمىلىن ودان ءارى جالعاستىرادى. 14. تاراپتار شانحايداعى “ەكسپو-2010” دۇنيەجۇزىلىك كورمەسى الەم ەلدەرى وزدەرىنىڭ ءداستۇرلى مادەنيەتى مەن عىلىمي-تەحنيكالىق دەڭگەيىن كورسەتۋگە, ءوزارا بايلانىستار مەن ىنتىماقتاستىقتى كۇشەيتۋگە مۇمكىندىك بەرەتىن ماڭىزدى الاڭعا اينالعانىن اتاپ ءوتتى. قازاقستان تارابى قىتاي تارابىن شانحايداعى دۇنيەجۇزىلىك كورمەنى تابىستى وتكىزۋىمەن قۇتتىقتادى. 15. تاراپتار قىتاي حالىق رەسپۋبليكا­سى­نىڭ توراعاسى حۋ تسزينتاونىڭ قازاقستان رەسپۋبليكاسىنا مەملەكەتتىك ساپارىنىڭ قورىتىندىلارىنا قاناعات­تانعاندىق ءبىلدىردى, ساپاردىڭ ەكى مەملەكەت اراسىنداعى دوستىق جانە ستراتەگيالىق سيپاتتاعى ارىپتەستىكتى پارمەندى دامىتۋعا قوسىلعان ايتارلىقتاي ۇلەس ەكەنىن اتاپ ءوتتى. قىتاي تارابى كورسەتىلگەن جىلى جانە دوستىق قابىلداۋ ءۇشىن ريزاشى­لىعىن ءبىلدىردى. قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسىنىڭ توراعاسى حۋ تسزينتاو قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى ن.ءا.نازارباەۆتى ەكى تاراپ ءۇشىن قولايلى ۋاقىتتا قىتاي حالىق رەسپۋب­لي­كاسىنا ساپارمەن كەلىپ قايتۋعا شاقىردى. پرەزيدەنت ن.ءا.نازارباەۆ شاقىرۋدى ريزاشى­لىقپەن قابىل الدى. 2010 جىلعى 12 ماۋسىم. استانا قالاسى.