ينۆەستيتسيانى قايدا سالعان ءتيىمدى؟

ەلىمىزدە ينۆەستيتسيالاۋدىڭ ەڭ ءتيىمدى ءارى كەڭ تارالعان نۇسقاسى بانك دەپوزيتىنە اقشا جيۋ بولىپ قالا بەرەدى دەيدى ساراپشىلار. قازىرگى ۋاقىتتا ازاماتتار ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتەردە (ەدب) 20 ترلن تەڭگەگە جۋىق اقشا جيناپ وتىر. ءيا, بانك سوماعا بەلگىلى ءبىر پا­يىز­بەن سىياقى ۇستەيدى, الايدا مۇنى وزىق ينۆەستيتسيالىق تابىس دەپ ايتۋعا كەلمەيدى. بانك دەپو­زي­تىنىڭ باستى ءارى بىرەگەي مىندەتى – قاراجاتتى ينفلياتسيادان قورعاۋ.

ءارى دەپوزيتتەگى قارجىنىڭ كو­بەيىپ-ازايۋى ۇلتتىق بانك بەكى­تە­تىن بازالىق پايىزدىق مول­شەرلەمەگە تىكەلەي بايلانىس­تى. كەيىنگى بىرەر جىلدا ور­ناعان قاتاڭ اقشا-نەسيە سايا­ساتى ءبىراز جەڭىلدەپ, بازالىق مولشەر­لەمەنىڭ بىرتىندەپ تومەن­دەي باستاعانى بارىمىزگە ايان. قا­زىر مولشەرلەمە – 14,75 پا­يىز. ونىڭ تومەندەۋى جاعدايىندا قىم­بات سىيلىقاقىدان ۇمىتتەنە ال­مايمىز. سوندا ساراپتاي كەلە, ينۆەستيتسيالاۋدىڭ باسقا ادىس­تە­رىنىڭ وزەكتى بولىپ شىعا كەلە­رىن تۇسىنەمىز. ماماندار ينۆەس­تي­تسيا­لاۋ­دىڭ بىرنەشە بالاما قۇرال­دا­رىن اتاپ وتەدى. ولار:

• دەپوزيتتىك سەرتيفيكات;
• باعالى قاعازدار نارىعى;
• مونەتارلىق التىن جانە ينۆەستيتسيالىق مونەتالار;
• جىلجىمايتىن م ۇلىك.

ساراپ­شىلار دەپوزيتتىك سەرتيفيكاتتى ەڭ قاراپايىم جانە وتە ءتيىمدى ينۆەستيتسيالىق قۇرال دەيدى. بۇل – بانكتەن ساتىپ الىناتىن جانە ونى ءبىراز ۋاقىتتان كەيىن وعان قايتا ساتۋعا بولاتىن باعالى قاعاز. ونىڭ باعاسىن بيرجا نەمەسە نارىق ەمەس, بانكتىڭ ءوزى بەلگىلەيدى. بۇل دەگەنىمىز, بانك كەلىسىمشارت جاسالعان كەزدە بەلگىلى ءبىر مەرزىم وتكەننەن كەيىن كليەنتتەن وسى قاعازدى ساتىپ الىپ, بەلگىلى ءبىر سىياقى تولەيتىندىگىنە كەپىلدىك بەرەدى. ەلىمىزدە دەپوزيتتىك سەرتيفيكاتتى تەك ەكى ەدب ۇسىنادى.

ال باعالى قاعازدارعا ينۆەستيتسيا سالۋ – ينۆەستور وسى سالانى جاقسى تۇسىنگەن جاعدايداعى تابىستى تاريح. نەگىزىندە, ينۆەستور جاقسى دايىندالعان ترەيدەر بولۋى كەرەك. قور نارىعى قاراجاتتى جو­عالتۋ تاۋەكەلىن تۋدىرادى, ويت­كەنى ول – وتە قۇبىلمالى, سون­دىق­تان جاڭادان باستاۋشىلار ءۇشىن ينۆەستيتسيانىڭ بۇل ءتۇرى جو­عا­رى تاۋەكەل بولىپ سانالادى.

سونىمەن قاتار قور نارىعىن­دا­عى بارلىق ارەكەت ينۆەستيتسيالىق بروكەر ارقىلى جۇزەگە اسىرىلادى, ول ءوز كەزەگىندە وتە جوعارى كوميس­سيا الادى. جالپى, بيرجادا اقشا تابۋعا بولادى جانە ەداۋىر اجەپتاۋىر, بىراق بۇل بارىنە بىردەي سايكەس كەلمەيدى جانە كوپ ۋاقىتتى قاجەت ەتەدى.

ەندى التىنعا كوشەيىك. قازاق­ستان­دا مۇنداي ينۆەستيتسيالار ابدەن مۇمكىن, ۇلتتىق بانك ساتىپ الۋعا التىن قۇيمالاردى ۇسى­­نادى جانە ۇزاق قاشىقتىقتا بۇل ارقاشان ءتيىمدى. دەگەنمەن ءتۇسى­نۋ كەرەك: ماكرو ماسشتابتا التىن ارقاشان, ءتىپتى جاھاندىق ەكو­نو­مي­كالىق داعدارىستار كەزىن­دە دە باعالانادى, بىراق ول قىسقا­مەر­زىم­دى ينۆەستيتسيالارعا جارامايدى. ءبىر جىلعا نەمەسە ودان از ۋاقىتقا ينۆەستيتسيالاۋ كەزىندە قىمبات مەتالدار تابىس اكەلىپ قانا قويماي, سونىمەن بىرگە شى­عىنعا اينالۋى مۇمكىن.

«مۇندا جانە قازىر» قىمبات مەتال­داردان تۇسەتىن كىرىستى بولجاۋ ءتىپتى تالداۋشىلارعا قيىن. باعا­لارعا الەمدىك سۇرانىس جاع­دا­يى اسەر ەتەدى جانە بارلىق فاك­­توردى ەسكەرۋ مۇمكىن ەمەس. باعالى مە­تال­داردىڭ قۇنى كۇن سايىن ايتارلىقتاي وزگەرەدى. ما­سە­­­لەن, وسى جىلدىڭ باسىنان 13 ناۋرىزعا دەيىن التىننىڭ با­عا­سى 6,2%-عا, ءبىر ۋنتسيا ءۇشىن 2168,4 دوللارعا دەيىن ءوستى. ال 2022 جىلدىڭ باسىنان بەرى ءوسىم ايتارلىقتاي 19,7% قۇرادى. سونىمەن قاتار التىننىڭ ورتاشا جىلدىق باعاسى تۇراقتى تۇردە تومەندەيتىن كەزەڭدەر بولدى.

ينۆەستيتسيانىڭ تاعى ءبىر ءتۇرى – ينۆەستيتسيالاۋدىڭ وتە سە­نىمدى تاسىلدەرىنىڭ ءبىرى بولىپ سا­نالاتىن جىلجىمايتىن م ۇلىك. جىل­جى­­ماي­تىن م ۇلىككە ينۆەستيتسيا­لاۋ بىر­قاتار ارتىقشىلىققا مۇم­كىن­دىك بەرەدى, سونىڭ ىشىندە – جالداۋ اقىسىنىڭ تۇراقتى كىرىس اعىنى, ۋاقىت وتە كەلە جىلجىمايتىن م ۇلىك قۇنى­نىڭ ارتۋى, ينفلياتسيا­دان قورعاۋ ارقىلى كاپيتالدىڭ الەۋەتتى ءوسۋى.

دەگەنمەن جىلجىمايتىن مۇ­لىككە ينۆەستيتسيالاۋ جالداۋ تولەم­دەرىنىڭ جوعالۋى, كۇتپەگەن تەح­نيكالىق قىزمەت كورسەتۋ جانە جوندەۋ شىعىندارى جانە نارىق­تىق كونيۋنكتۋراداعى تەرىس وزگە­رىس­تەرگە بايلانىستى جىلجىماي­تىن م ۇلىك قۇنىنىڭ جوعالۋى سياق­تى بەلگىلى ءبىر تاۋەكەلدەردى دە قامتيدى.