قوجا احمەت ياساۋي كەسەنەسى – تۇركىستاننىڭ ساۋلەت-تاريحي كەشەنىنىڭ ءبىرى, وعان جىل سايىن 1 ملن-نان اسا ادام كەلىپ, زيارات ەتەدى. كەسەنەنىڭ ءتيىستى جاي-كۇيىن ساقتاۋ جونىندەگى جۇمىستار تابيعي جاعدايلاردىڭ اسەرىنە بايلانىستى جانە بىرەگەي ساۋلەت ەسكەرتكىشى مەن يۋنەسكو-نىڭ دۇنيەجۇزىلىك مۇرا نىسانىنىڭ ساقتالۋىن قامتاماسىز ەتۋگە باعىتتالعان.
كۇردەلى جوندەۋ جۇمىستارى وتكەن جىلدىڭ تامىز ايىنان باستاپ جۇرگىزىلىپ كەلەدى. بۇگىندە كەسەنەدە سىرتقى ورتا مەن كليماتتىق فاكتورلاردىڭ اسەرىن ولشەيتىن داتچيكتەر ورناتىلعان. عىلىمي-رەستاۆراتسيالىق جوندەۋ جۇمىستارى جالعاسىپ جاتىر. ۇكىمەت باسشىسى مادەني ەسكەرتكىشتى ساقتاۋ بويىنشا جۇرگىزىلىپ جاتقان جۇمىستاردىڭ ماڭىزدى ەكەنىنە توقتالدى.
«قوجا احمەت ياساۋي كەسەنەسى – تەك قازاق حالقىنىڭ ەمەس, بۇكىل ادامزاتتىڭ اسىل مۇراسى. مەملەكەت باسشىسى كەسەنەنىڭ تاريحي كەلبەتىن ساقتاۋعا قاتىستى تاپسىرما بەردى. بۇل – ءبىزدىڭ ورتاق مىندەتىمىز. كەسەنەنىڭ جاي-كۇيىن ەرەكشە باقىلاۋدا ۇستاۋ قاجەت», دەدى و.بەكتەنوۆ. پرەمەر-مينيستر جۇرگىزىلىپ جاتقان جۇمىستارعا ۇكىمەت تاراپىنان بارلىق قولداۋ شارالارى كورسەتىلەتىنىن اتاپ ءوتتى.
سونىمەن قاتار پرەمەر-مينيستر كەنتاۋ قالاسىنداعى جىلۋ ورتالىعى مەن ترانسفورماتور زاۋىتىنىڭ جۇمىسىمەن تانىستى. 1934 جىلى سالىنعان كەنتاۋ جەو – قالا تۇرعىندارىن ورتالىقتاندىرىلعان جىلۋمەن قامتاماسىز ەتەتىن ستراتەگيالىق نىسان. مۇنداعى جابدىقتىڭ توزۋ دەڭگەيى 87%-دى قۇرايدى. اتالعان نىساندا سوڭعى رەت كۇردەلى جوندەۋ 10 جىل بۇرىن جۇرگىزىلگەن.
وسىعان بايلانىستى مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىمەن كەنتاۋ تۇرعىندارىن جانە الەۋمەتتىك نىسانداردى ساپالى جىلۋمەن قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا «كەنتاۋ ق. جەو «№7, 8, 9, 10, 11, 12 قازاندىقتارىن كۇردەلى جوندەۋ» جوباسى ازىرلەنىپ, مەملەكەتتىك ساراپتامانىڭ وڭ قورىتىندىسى الىندى. بۇعان دەيىن دەمەۋشىلەر ەسەبىنەن ۇزىندىعى 4,7 شاقىرىمدى قۇرايتىن جىلۋ ماگيسترالى, ءتورت قازاندىق جوندەلدى. بيىل ءساۋىر ايىندا قالعان ەكى قازاندىقتى جوندەۋ جۇمىستارى باستالادى, اياقتالۋ مەرزىمى – 2025 جىلدىڭ سوڭى.
«جەو-داعى ەلەكتر ەنەرگياسىنىڭ گەنەراتسياسى ورتالىقتىڭ ءوز قاجەتتىلىكتەرىن وتەۋگە دە جەتپەيدى, ال تاريف كۇردەلى جوندەۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋگە مۇمكىندىك بەرمەيدى. وسىعان بايلانىستى ەنەرگەتيكا, قارجى مينيسترلىكتەرىنە جىلۋمەن قامتۋ قىزمەتتەرىن ساپالى ۇسىنۋ, الداعى جىلىتۋ ماۋسىمىنىڭ تۇراقتى ءوتۋىن قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا جوندەۋ جۇمىستارىن قارجىلاندىرۋ نۇسقالارىن قاراستىرۋدى تاپسىرامىن», دەپ اتاپ ءوتتى و.بەكتەنوۆ.
سونداي-اق ۇكىمەت باسشىسى كەنتاۋ ترانسفورماتور زاۋىتىنىڭ وندىرىستىك تسەحىندا بولدى. بۇل – 700-دەن اسا ادامدى جۇمىسپەن قامتىپ وتىرعان كەنتاۋ قالاسىنداعى نەگىزگى ءىرى ءارى قالا قۇراۋشى كاسىپورىن. زاۋىتتا جالپى ماقساتتاعى جانە ەلەكترلەندىرىلگەن تەمىرجول كولىگى ءۇشىن كۇشتىك ترانسفورماتورلار, سونداي-اق ترانسفورماتورلىق قوسالقى ستانسالار شىعارىلادى. كاسىپورىننىڭ قۋاتتىلىعى جىلىنا 20 مىڭ ءونىم بىرلىگىن قۇرايدى, بۇل رەتتە ءونىمنىڭ 30%-ى ەكسپورتقا شىعارىلادى.
كاسىپورىندا و.بەكتەنوۆ شىعارىلاتىن ونىمدەردىڭ تەحنيكالىق سيپاتتامالارى مەن كونسترۋكتسياسىن جەتىلدىرۋ بويىنشا جۇرگىزىلىپ جاتقان جۇمىستارمەن, زاۋىتتىڭ وندىرىستىك قۋاتىن كەڭەيتۋ شارالارىمەن تانىستى. ناتيجەسىندە, پرەمەر-مينيستر وتاندىق ەلەكتر جابدىقتارىن ءوندىرۋشى ءۇشىن قوسىمشا وندىرىستىك جۇكتەمەنىڭ ماڭىزدىلىعىن اتاپ ءوتتى. سونىمەن قاتار كاسىپورىن ءوندىرىستى كەڭەيتۋ جانە ۇلعايتۋ, تەحنولوگيالىق وپەراتسيالاردى جاڭعىرتۋ جانە تسيفرلاندىرۋ بويىنشا قارسى مىندەتتەمەلەردى قابىلداۋعا ءتيىس.
مۇندا ۇكىمەت باسشىسىنا وڭدەۋ ونەركاسىبىن دامىتۋ جانە ينۆەستيتسيالىق جوبالاردى ىسكە اسىرۋ بارىسى تۋرالى باياندالدى. قازىرگى تاڭدا 2024-2027 جىلدارعا ارنالعان ينۆەستيتسيالىق جوبالار پۋلى ازىرلەندى. جالپى قۇنى 2,2 ترلن تەڭگەنى قۇرايتىن 145 جوبانى ىسكە اسىرۋ 17,7 مىڭ جۇمىس ورنىن اشۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. ونىڭ ىشىندە بيىل 116,8 ملرد تەڭگەگە 44 جوبا ىسكە اسىرىلاتىن بولادى. اتاپ ايتقاندا, كۇكىرت قىشقىلىن ءوندىرۋ, جۇگەرىنى تەرەڭ وڭدەۋ زاۋىتتارىن سالۋ جوبالارى, ماقتا-توقىما كلاستەرىن قۇرۋ جوسپارلارى تانىستىرىلدى. سونىمەن قاتار وڭىردە سىيىمدىلىعى 4 مىڭ توننالىق زاماناۋي كوكونىس قويماسىنىڭ قۇرىلىسى باستالدى.
پرەمەر-مينيستر ينۆەستورلاردى بەلسەندى تارتۋ ءۇشىن قولايلى بيزنەس-كليمات قالىپتاستىرۋدا اكىمدىككە بارلىق قاجەتتى شارالاردى قابىلداۋ, ونىڭ ىشىندە شاعىن ونەركاسىپتىك پاركتەر مەن ارنايى يندۋستريالىق ايماقتاردىڭ اۋماعىن كەڭەيتۋ مىندەتىن قويدى.
سونداي-اق و.بەكتەنوۆ تۇركىستان وبلىسىنىڭ سۋ ينفراقۇرىلىمى نىساندارىنا بارىپ, ءوڭىردىڭ گيدروتەحنيكالىق قۇرىلىستارىن جاڭعىرتۋ بارىسىمەن تانىستى, سونداي-اق اوك-ءتى دامىتۋ شارالارى تۋرالى ەسەپتى تىڭدادى.
«تۇران سۋ» كəسىپورنىندا وبلىس اۋماعىنداعى سۋ نىساندارىن كۇردەلى جوندەۋ مəسەلەسىنە نازار اۋدارىلدى. كəسىپورىننىڭ بالانسىندا 18 سۋ قوي̆ماسى, 3 سۋ تورابى, 3 ماگيسترالدىق جəنە 103 شارۋاشىلىقارالىق كانال بار. ۇكىمەت باسشىسىنا تۇركىستان وبلىسىنداعى توزىعى جەتكەن يرريگاتسيالىق جۇي̆ەلەردى قالپىنا كەلتىرۋ جونىندەگى كەشەندى جوسپاردى ورىنداۋ شارالارى باياندالدى. بۇگىنگى تاڭدا əكىمدىك ءبىرىنشى كەزەكتە جوندەۋدى قاجەت ەتەتىن 17 سۋ نىسانىنا جوبالىق-سمەتالىق قۇجاتتاما əزىرلەدى. سونداي̆-اق سىي̆ىمدىلىعى 68 ملن تەكشە مەتر «بəي̆دىبەك اتا» جəنە سىي̆ىمدىلىعى 45 ملن تەكشە مەتر «بورالداي̆» سۋ قوي̆مالارىنىڭ قۇرىلىسى ءجۇرىپ جاتىر.
كەنتاۋ قالاسىنداعى «قوسقورعان» سۋ قوي̆ماسىنىڭ اۋماعىندا و.بەكتەنوۆ گيدروتەحنيكالىق قۇرىلىستىڭ جاعداي̆ىمەن تانىستى. 2021-2022 جىلدارى جۇرگىزىلگەن زەرتتەۋ قورىتىندىسىندا سۋ قوي̆ماسىنىڭ جاي̆-كۇي̆ى قاناعاتتانارلىقسىز ەكەنى انىقتالدى. وسىعان باي̆لانىستى جوبالىق-سمەتالىق قۇجاتتاما əزىرلەنىپ, «قوسقورعان» سۋ قويماسىنا كۇردەلى جوندەۋ جۇرگىزۋگە مەملەكەتتىك ساراپتاما وڭ قورىتىندى بەردى. سونىمەن قاتار ۇكىمەت باسشىسىنا تۇركىستان وبلىسىندا 18,5 ملن تەكشە مەتر سۋعا ارنالعان «كەڭساي̆-قوسقورعان-2» سۋ قوي̆ماسى سالىنعانى تۋرالى باياندالدى. بيىل «بəي̆دىبەك اتا» سۋ قوي̆ماسىنىڭ قۇرىلىسى باستالادى, ول بولاشاقتا بوگەن سۋ قوي̆ماسىن تولتىرۋ كەزىندە رەتتەۋشى رەتىندە جۇمىس ىستەيدى. نəتيجەسىندە, ۆەگەتاتسيالىق كەزەڭدە قوسىمشا 68 ملن تەكشە مەتر سۋ جەتكىزىلەدى, بۇل وبلىستىڭ 6 اۋدانى مەن قالاسىن سۋارمالى سۋمەن قامتاماسىز ەتۋگە كەپىلدىك بەرەدى.
«نەگىزىنەن سۋ تاپشىلىعى ەلدىڭ وڭتۇستىك وڭىرلەرىندە قالىپتاسىپ وتىر. بۇل رەتتە وسى پروبلەما ءبىزدىڭ رەسپۋبليكادا عانا ەمەس, كورشى مەملەكەتتەردە دە بار. ەڭ باستىسى – سۋدى ۇنەمدەۋىمىز كەرەك. مەملەكەت باسشىسى ايتقانداي, سۋدى ۇنەمدەۋ مادەنيەتىن قالىپتاستىرۋ كەرەك. بۇل – بارلىق ۇيىم قاتىسۋعا ءتيىس ماڭىزدى مىندەت», دەدى و.بەكتەنوۆ. وعان قوسا ۇكىمەت باسشىسى جوبالاردى ۋاقتىلى قارجىلاندىرۋ جونىندە شارالار قابىلداۋ, سونداي̆-اق قوسىمشا سۋ قوي̆مالارى مەن يرريگاتسيالىق كانالداردى كەزەڭ-كەزەڭمەن سالۋ مəسەلەسىن پىسىقتاۋ تاپسىرىلدى.
سونىمەن قاتار و.بەكتەنوۆ «تۇركىستان اگرو XXI» كəسىپورنىنىڭ اۋماعىنداعى ەگىس القابىن ارالاپ كوردى. پرەمەر-مينيستر زاماناۋي سۋارۋ جۇي̆ەلەرىن تەكسەردى. بۇگىندە سۋ شاشىراتۋ تەحنولوگياسى 733 گا جەرگە ورناتىلدى, بۇل كورسەتكىشتى 1 000 گا جەرگە جەتكىزۋ جوسپارلانىپ وتىر. وسى جەر ۋچاسكەسىن جەمشوپ بازاسىمەن قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا جىل ساي̆ىن جوڭىشقا, جۇگەرى سۇرلەمى جəنە كۇزدىك بيداي̆ ەگۋ بوي̆ىنشا كوكتەمگى جəنە كۇزگى دالا جۇمىستارى جۇرگىزىلەدى.
مۇندا ۇكىمەت باسشىسىنا وڭىردەگى اگروونەركəسىپ كەشەنىن دامىتۋ جəنە اوك سالاسىنداعى ينۆەستيتسيالىق جوبالاردى ىسكە اسىرۋدا قابىلدانىپ جاتقان شارالار, سونداي̆-اق كوكتەمگى دالا جۇمىستارىنىڭ بارىسى تۋرالى باياندالدى. تۇركىستان وبلىسى اۋىل شارۋاشىلىعى جالپى ءونىمىنىڭ 13%-ىن قامتاماسىز ەتەدى. مۇندا بارلىق اگروقۇرىلىمنىڭ 35%-ى نەمەسە 80 مىڭنان اسا نىسان جۇمىس ىستەي̆دى. ەلىمىزدىڭ سۋارمالى القابىنىڭ تورتتەن ءبىر بولىگى تۇركىستان وبلىسىندا ورنالاسقان.
تۇركىستان وبلىسى əكىمىنىڭ ورىنباسارى ەرمەك كەنجەحان ۇلى 2024-2026 جىلدارى وڭىردە اوك سالاسىندا جالپى سوماسى 507 ملرد تەڭگەگە 8,3 مىڭ جۇمىس ورنىن اشۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن 105 جوبانى ىسكە اسىرۋ جوسپارلانىپ وتىرعانىن اي̆تتى. ونىڭ ىشىندە بيىل قۇنى 114 ملرد تەڭگە بولاتىن 45 جوبانى ىسكە اسىرۋ كوزدەلگەن. بۇدان باسقا سۋ رەسۋرستارىن باسقارۋ جۇي̆ەسىن دامىتۋدىڭ 2024-2030 جىلدارعا ارنالعان تۇجىرىمداماسى اياسىندا وبلىستا بيىل 22 مىڭ گا-عا, ودان ءəرى 2028 جىلعا دەي̆ىن 216,3 مىڭ گا-عا كەڭەي̆تە وتىرىپ, سۋ ۇنەمدەۋ تەحنولوگيالارىن ەنگىزۋ كوزدەلگەن.
«مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىمەن ۇكىمەت جىل ساي̆ىن وتاندىق اۋىل شارۋاشىلىعى تاۋارىن وندىرۋشىلەردى قولداۋعا قوماقتى قاراجات بولەدى. ءبىز اوك-تە جوبالاردى ىسكە اسىرۋعا ءəرى قاراي̆ دا جəردەم كورسەتەمىز. الاي̆دا بيۋدجەت قاراجاتىن بارىنشا ءتيىمدى پاي̆دالانۋ قاجەتتىگىن اتاپ وتكىم كەلەدى», دەدى و.بەكتەنوۆ.
